$$$ Thị trường chứng khoán Việt Nam: Mười năm một chặng đường....$$$

Cách đây 10 năm, những lệnh mua / bán cổ phiếu đầu tiên được gửi đi, và làm nên một thị trường mới mẻ: Thị trường chứng khoán Việt Nam. Mười năm thị trường chưa đủ lớn mạnh và vững vàng như kỳ vọng, tuy nhiên phải ghi nhận rằng sự ra đời của thị trường này đã có những đóng góp lớn cho nền kinh tế nước nhà.

Kỳ 1: Đi lên từ mảnh đất hoang

Một trong những người đầu tiên đặt viên gạch nền để xây nên tòa nhà thị trường hôm nay, đó là ông Trần Đắc Sinh, hiện đang là Giám đốc Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE). Bên ấm trà tại phòng làm việc của mình, ông Sinh đã hồi tưởng và kể lại những ngày đã qua và và một chặng đường mười năm gầy dựng đầy công phu và không ít những trắc trở. Ông Sinh hồi tưởng:

Mười năm không phải là dài, nhưng cũng có thể đủ để chiêm nghiệm những gì đã qua. Nhớ lại những ngày đầu khai trương thị trường thật là vất vả. Từ chỗ mình không có gì cả, mình biết rất ít về thị trường, chủ yếu là học từ các chuyên gia Hàn Quốc, đi mày mò thị trường từ các nước để nghiên cứu từ khái niệm đầu tiên, như cách vận hành hệ thống giao dịch, vấn đề lưu ký như thế nào, làm sao để xét duyệt một hồ sơ niêm yết… Khung pháp lý cũng phải mày mò xây dựng nên. Nói chung giai đoạn đầu là giai đoạn chuẩn bị cơ sở vật chất rất vất vả.

Thưa ông Trần Đắc Sinh, vào những ngày này cách đây 10 năm, ông đã đứng ra khai sinh thị trường chứng khoán Việt Nam. Những gì rạo rực, háo hức của ngày kỷ niệm 10 năm cũng đã lắng lại, và giờ đây là khoảng lặng ngắn ngủi để nhìn và ngẫm lại một đoạn thời gian và công việc của mình. Hồi ức của ông về những ngày đầu tạo lập đó là gì?

Hồi đó giống như đi giác ngộ, mình vừa đi tìm tòi học hỏi vừa đi giác ngộ cho người khác, cho DN, cho NĐT.

Hai là kinh phí thiếu thốn. Lúc đó 5 anh em, chỉ được một cái máy vi tính, cả cơ quan được một phòng có máy điều hòa nhiệt độ để tiếp khách, chuyên gia nước ngoài đến làm việc.

Thu nhập không đủ sống, đội ngũ 80 người có hơn một nửa nghỉ việc. Mình rất muốn gắn bó nhưng lo cho đời sống anh em không nổi. Hồi đó còn nhớ là để giữ người, Trung tâm cho người ta thuê một tí mặt bằng bán cà phê, giao cho công đoàn, để anh em được bữa ăn trưa, cũng bị phê bình. Nay thì thu nhập đã cải thiện nhiều, đời sống anh em khá tốt. Những người còn lại hôm nay là những người đã chịu đựng kham khổ gắn bó.

20/7 thật là một ngày đáng nhớ. Thật khó tả cảm xúc của ngày khai trương. Buổi khai trương đã thành công. Có cái gì đó trong người, như vỡ òa ra vậy, mừng vui không tả xiết.

Nhưng điều lo nhất là làm sao mở cửa được thị trường sau đó. Kế đó là cả cơ quan đã làm việc ròng rã một tuần lễ nữa, và ngày 28/7 là phiên giao dịch đầu tiên chỉ có hai mã cổ phiếu REE và SAM, cùng với vài ba công ty chứng khoán.

Giá trị phiên giao dịch đầu tiên được 70 triệu đồng. Hồi đó mình mơ ước làm sao có giao dịch được vài ba tỷ đồng. Không bao giờ dám nghĩ có con số như hiện nay, không chỉ vài ba tỷ mà đã đến vài ba ngàn tỷ.

Hồi đó, như ông nói, TTCK là cái gì rất mới mẻ, lạ lẫm không chỉ với người dân mà cả với những người làm chuyên môn như các ông và cả những người trong UBCKNN. Vậy sau khai trương các ông đã quản lý, điều khiển, vận hành thị trường như thế nào?

Sau đó là thời kỳ TTCK rất hot. Người ta đi từ 4-5 giờ sáng để xếp hàng đặt lệnh. Còn chúng tôi thì đi năn nỉ nhà đầu tư bán cổ phiếu ra. Vì nếu không bán thì không thanh khoản, mà cổ phiếu cứ lên giá, một ngày lên 5-7%, lên trần suốt thì ai mà chịu nổi? Và chỉ có người mua, không có người bán thì đâu phải là thị trường?

Còn hệ thống công nghệ, phải nói rằng cũng may mắn được Sở Giao dịch Thái Lan giúp, chuyển cho hệ thống rất tốt, và tốt đến tận bây giờ. Đó là công nghệ của sở Giao dịch Chicago - Mỹ.

Cạnh đó mình lại được Đài Loan giúp cho bảng điện. Lúc đó ta không có công nghệ bảng điện. Mình không hình dung được hiển thị bảng điện thế nào, có bao nhiêu tiêu chí và tiêu chí gì, bao nhiêu loại giá trên đó, khớp lệnh như thế nào trên đó… rất lúng túng. Họ đã giúp ta vô điều kiện.

Giai đoạn đầu thành công, thị trường lên ào ào. Phải nói công lao rất lớn lúc dó là của anh Lê Văn Châu nguyên Chủ tịch UBCKNN, anh Nguyễn Đức Quang Chủ tịch sau này.

Rồi thị trường lên thì mình không có kinh nghiệm thì dùng biện pháp hành chính. Mình giới hạn thị trường theo kiểu mua thì cho nhưng bán thì phải từ từ (khác với thời kỳ đầu là đi năn nỉ nhà đầu tư bán cổ phiếu ra), rồi giảm biên độ từ 7 xuống 5 rồi xuống 2%.

Lúc đó thấy thị trường nóng quá thì toàn nghĩ đến biện pháp hành chính. Nhưng đến lúc nào đó thì biện pháp hành chính như vậy sẽ bị phản ứng ngược. Đó là thị trường đi xuống! Từ 571 điểm về còn 130 điểm, thị trường đi vào cảnh vừa quá nhỏ lại vừa đìu hiu.

Lúc đó lại tiếp tục đi tạo hàng. Từ UBCK đến Cục, Vụ, TTGDCK… đều đi tạo hàng. Đến các doanh nghiệp người ta thờ ơ.

Nhưng cũng có một số nhìn thấy cơ hội, và lên sàn giao dịch. Giờ điểm lại, thấy DN nào lên sàn từ đầu thì giờ gặt hái rất tốt, quy mô DN tăng lên hàng chục lần.

Sau đó cùng với chính sách ưu đãi thuế, thị trường phát triển rất nhanh. Cuối năm 2006 là giai đoạn khởi động phát triển, và thị trường thực sự thăng hoa vào 2007.

Ông có thể đánh giá đầy đủ về những gì đạt được của thị trường sau 10 năm gầy dựng?

Phải nói, thị trường lúc đó ta được rất nhiều. Các nước rất khâm phục vì thị trường ta phát triển rất nhanh. Đương nhiên vấn đề như thế này: Mục tiêu năm 2000-2010 kỳ vọng đạt quy mô giá trị vốn hóa thị trường đạt 15% GDP, mà nay đã đạt tới 40%. Như vậy tốc độ phát triển đã vượt rất xa kỳ vọng.

Một thành công nữa là ta đã ký với 20 tổ chức trên thế giới, đã tạo và đưa được hình ảnh của thị trường Việt Nam ra thế giới.

Ta đã hoàn thiện được khung pháp lý. Cơ sở vật chất nâng lên đạt chuẩn quốc tế. Hàng hóa đã đưa ra rất nhiều.

Về công nghệ ngày càng đạt được tiến bộ: từ chỗ giao dịch một tuần 3 ngày, đến hàng ngày, rồi từ giao dịch 1-2 tiếng đồng hồ một ngày, đến việc tăng giờ, rồi khớp lệnh liên tục, và giờ là giao dịch qua mạng, không sàn. Đó là những bước tiến lớn.

Rồi có những hạnh phúc, những vinh dự bất ngờ. Tự nhiên Trung tâm được tiếp tổng thống Bush, và ông ta lại cổ xúy cho TTCK. Rất vinh dự, vì không dễ có TTCK ở châu á này lại được tổng thống Mỹ thăm. Và rồi còn tiếp nhiều doàn cao cấp của châu Mỹ, châu Âu, Chủ tịch EC, tổng thống các nước



Thị trường chứng khoán trải qua quá nhiều thăng trầm, dù thế nào đi chăng nữa cũng vô cùng cảm ơn anh Sinh, Châu đã đặt những viên gạch xây dựng nên nền móng ngày hôm nay [r32)][r32)]