Tin tốt ???

Tái cơ cấu Vinashin theo hướng nào?
Thời báo Kinh tế Sài Gòn - 21/09/2010 3:45:00 CH









Cho đến nay, kế hoạch tái cơ cấu tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (Vinashin) vẫn chưa được công bố, ngoài một vài thông tin lẻ tẻ cho thấy việc tái cơ cấu đã khởi động. Vì thế lòng dân không yên, bởi mọi tổn thất mà Vinashin đã gây ra, sớm hay muộn, trực tiếp hay gián tiếp, cũng sẽ do người dân chịu. Dưới đây là mấy vấn đề mà công luận quan tâm liên quan đến việc tái cơ cấu tập đoàn này.

1. Ai điều hành tái cơ cấu?

Chính phủ đã lập ra một ban chỉ đạo, đứng đầu là một Phó thủ tướng, với các thành viên gồm nhiều quan chức cấp cao các bộ liên quan. Song cần khẳng định rằng nhiệm vụ của ban chỉ đạo chỉ là chỉ đạo, không điều hành. Trực tiếp điều hành phải là đội ngũ quản lý của Vinashin.

Nhưng chính những người này đã lái con tàu Vinashin đi đến thảm trạng hiện nay. Thực tế đó khiến người dân không an tâm khi thấy những người như thế được giao nhiệm vụ thực thi tái cơ cấu. Cho nên vấn đề cấp bách hàng đầu là việc tái cơ cấu chính đội ngũ cán bộ quản lý Vinashin, từ công ty mẹ cho đến các công ty con, cháu. Việc bắt tạm giam một vài cán bộ quản lý cũ có dấu hiệu vi phạm pháp luật chỉ là một phần của việc tái cơ cấu này.

2. Cần minh định phạm vi tái cơ cấu, toàn bộ tập đoàn (gồm công ty mẹ và tất cả các công ty con cháu) hay chỉ tái cơ cấu công ty mẹ và một số công ty thành viên?

Vấn đề đặt ra là tập đoàn Vinashin bao gồm một công ty mẹ và rất nhiều công ty con cháu có sở hữu khác nhau, trong đó mỗi công ty con cháu vẫn là một pháp nhân độc lập, tuy có liên hệ kinh tế với các đơn vị trong tập đoàn, nhưng vẫn có cuộc sống riêng. Cho nên qua tái cơ cấu, phải xác định được trách nhiệm của mỗi pháp nhân độc lập này đối với thực trạng hiện nay, nếu không sẽ có tình trạng “trăm dâu đổ đầu công ty mẹ” và “đục nước béo cò”.

3. Vấn đề xác định vốn và nợ thực của Vinashin

Hiện nay người dân mới biết mấy con số tổng quát: tổng tài sản của Vinashin là 104.000 tỉ đồng, tổng nợ là 86.000 tỉ, trong đó nợ đến hạn khoảng 14.000 tỉ, riêng nợ lương và bảo hiểm xã hội khoảng 234 tỉ. Vì không có kiểm toán nên không thể biết mức độ chính xác của những con số trên, nhưng dù sao nó cũng cho thấy được “bờ vực phá sản” mà Vinashin đang đứng. Ở đây có hai điểm cần chú ý làm rõ :

a) Tài sản và nợ nêu trên là thuộc về công ty mẹ hay của toàn tập đoàn? Về tài sản, nếu tổng hợp toàn tập đoàn thì đã trừ đi những tài sản hình thành từ đầu tư chéo lẫn nhau giữa các thành viên chưa? Nếu chưa trừ, có nghĩa là con số tổng tài sản đã công bố cao hơn thực tế.

Thêm nữa, theo lời lãnh đạo một công ty cổ phần thành viên, công ty mẹ thực tế không đầu tư một đồng vốn nào vào công ty cổ phần của ông, nhưng trên danh nghĩa lại nắm 30% vốn điều lệ, như là giá trị thương hiệu Vinashin gắn vào tên công ty. Trường hợp này chắc không phải là duy nhất. Cho nên trong tổng tài sản của công ty mẹ chắc còn có tài sản vô hình với tên gọi là “thương hiệu” kiểu này, do đó nó lại “phồng” thêm nữa.

Về nợ cũng vậy, tổng nợ đã công bố là nợ riêng của công ty mẹ hay là tổng hợp nợ của toàn tập đoàn? Có làm rõ điều này mới có cơ sở xác định đúng tài sản hiện có của công ty mẹ và từng công ty con cháu, dù chỉ là giá trị trên sổ.

b) Tổng tài sản và nợ nêu trên chắc chắn là tính theo giá trị sổ sách, vì vậy rất cần phải kiểm kê và đánh giá lại nhằm xác định đúng giá trị thực mới có thể tìm ra biện pháp tái cơ cấu phù hợp. Nếu đánh giá lại tài sản, chắc chắn giá trị tổng tài sản sẽ thấp hơn con số 104.000 tỉ đồng. Về nợ cũng phải xác định lại cho chính xác.

4. Công luận rất quan tâm tới phương án tái cơ cấu sản xuất kinh doanh và tái cơ cấu nợ

a) Khôi phục và phát triển sản xuất kinh doanh là điều phải làm ngay, vì đó là điều kiện để bảo tồn thương hiệu Vinashin, để sử dụng những cơ sở vật chất - kỹ thuật và lực lượng lao động đã có. Về phương hướng, Bộ Chính trị đã vạch ra. Bây giờ phải cụ thể hóa thành những phương án, kế hoạch trước mắt và dài hạn phù hợp với khả năng thực tế và chiến lược kinh tế xã hội của nước ta đến năm 2015 và 2020.

Được biết một phương án khôi phục sản xuất kinh doanh đã được vạch ra với dự kiến từ năm 2013-2014 Vinashin sẽ có lãi và sau năm 2015 sẽ ổn định. Liên quan đến vấn đề này là việc tái cơ cấu tổ chức của tập đoàn theo hướng chỉ giữ lại những đơn vị trực tiếp gắn với phương hướng sản xuất kinh doanh mới. Các đơn vị khác có thể tổ chức thành những công ty nhà nước mới, hoặc cổ phần hóa, hoặc tư nhân hóa nhằm sử dụng được những cơ sở vật chất- kỹ thuật và lao động hiện có.

b) Tái cơ cấu nợ. Trong điều kiện hiện nay, cần thấy hết tầm quan trọng của vấn đề nợ và trả nợ. Phải thấy rằng chính vì không trả được nợ đến hạn, nên thực trạng nguy khốn của Vinashin mới phơi bày ra. Hơn nữa, nếu không thương thảo được về cơ cấu lại nợ thì theo Luật Phá sản, các chủ nợ có quyền yêu cầu tòa án tuyên bố Vinashin đã lâm vào tình trạng phá sản. Tình hình sẽ còn phức tạp hơn.

Trong tái cơ cấu nợ, có hai vấn đề đáng lưu ý là hoãn, giãn nợ đến hạn và vay mới. Tuy nợ cũ đến hạn chưa có tiền để trả, nhưng vấn đề vay mới vẫn phải đặt ra vì cần có những khoản đầu tư bổ sung. Hiện nay dù Nhà nước đã quyết định cấp bổ sung vốn điều lệ cho Vinashin, nhưng nếu chỉ có vậy, tình hình vẫn không thể thay đổi căn bản. Vấn đề là các chủ nợ có chấp nhận cho hoãn, giãn nợ và có thể cho vay tiếp hay không. Phải nói trong thực trạng này, Vinashin có “ưu thế” của doanh nghiệp nhà nước!

Được biết trong số 1,35 tỉ đô la Mỹ nợ nước ngoài hiện nay, có 750 triệu là trái phiếu chính phủ, tức là về danh nghĩa, đây là khoản nợ của Chính phủ, không phải của Vinashin. Về khoản nợ 600 triệu đô la, tuy là trái phiếu doanh nghiệp, nhưng nếu tính rằng trước 1-7-2010, khi Vinashin chưa chuyển thành công ty TNHH một thành viên, thì nó vẫn là doanh nghiệp nhà nước, do đó Nhà nước phải chịu trách nhiệm vô hạn. Chủ nợ không đòi được nợ từ Vinashin, thì có thể đòi Chính phủ, tức là đòi chủ sở hữu doanh nghiệp.

Tuy vậy khả năng thương thảo việc hoãn, giãn nợ của Vinashin với các chủ nợ nước ngoài là có, chỉ có điều là vì thế mà chỉ số tín nhiệm của Việt Nam trên thị trường tài chính quốc tế đã bị sụt giảm như đã thấy. Còn số nợ 57.000 tỉ đồng của các ngân hàng trong nước, với sự chỉ đạo của Chính phủ, vấn đề hoãn, giãn nợ không phải là không thể. Chỉ có điều cần nhớ rằng việc hoãn, giãn nợ chỉ là biện pháp tình thế, giải nguy trước mắt, trước sau người dân vẫn phải trả những khoản này.

Vinashin: Khoản nợ 300 triệu USD ở đâu ra?

Bất cứ khoản vay nào cũng ấn định rõ ngày đáo hạn, số tiền vay, vậy thì tại sao PVN phải thương lượng để xác định số tiền cũng như thời điểm trả nợ.


Việc Vinashin được sử dụng 300 triệu USD trái phiếu chính phủ để trả khoản nợ vay của ngân hàng Natixis (Pháp) đang khiến dư luận quan tâm: vì sao lại dùng trái phiếu quốc tế trả nợ cho Vinashin? Vinashin còn nợ nước ngoài cụ thể bao nhiêu nữa?
Tiền lệ không tích cực

Đầu năm nay khi quyết định phát hành 1 tỉ USD trái phiếu chính phủ ra thị trường quốc tế, Việt Nam đã công khai cho các nhà đầu tư thế giới rằng, khác với lần phát hành 750 triệu USD tháng 10/2005 dành cho Vinashin, lần này Vinashin không có tên trong số những tập đoàn được sử dụng nguồn vốn trái phiếu.


Số tiền 1 tỉ USD sẽ được phân bổ cho Tổng công ty Sông Đà, Tổng công ty Lắp máy Lilama, Tổng công ty Hàng hải Vinalines, tập đoàn Dầu khí Việt Nam PVN nhằm triển khai và tiếp tục các dự án nhà máy lọc dầu Dung Quất, thủy điện Xê Ca Mản 3, thủy điện Hủa Na, mua tàu vận tải.


Bây giờ Việt Nam lại dự kiến sử dụng gần 1/3 số tiền đó trả nợ cho Vinashin, liệu giới đầu tư có yên tâm?


Khi các tổ chức nước ngoài bỏ tiền mua trái phiếu, họ chắc chắn phải tính đến khả năng thu hồi vốn và lãi và nghiên cứu tính khả thi của các dự án được đầu tư cũng như năng lực của những doanh nghiệp thực hiện các dự án đó. Nay nếu địa chỉ sử dụng vốn trái phiếu bị thay đổi, nhất là địa chỉ đó trước mắt không có khả năng kinh doanh hòa vốn chứ đừng nói đến làm ra lợi nhuận, thì sẽ thế nào? Ngoài ra, nguồn vốn nào sẽ bổ sung cho 4 dự án tầm cỡ nói trên của các tập đoàn, tổng công ty khác? Nếu không, một trong số các dự án đó sẽ bị đình trệ và ảnh hưởng đến nền kinh tế.


Trong công văn ban hành ngày 15/9/2010 của Văn phòng Chính phủ, ngoài Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, PVN được giao đàm phán với Ngân hàng Natixis xác định số tiền, thời điểm trả nợ đối với khoản vay mà Vinashin đã chuyển nghĩa vụ trả cho PVN.


Ở đây có hai vấn đề. Thứ nhất, khoản vay đã đến hạn trả, sắp đến hạn hay đã quá hạn? Bất cứ khoản vay nào cũng ấn định rõ ngày đáo hạn, số tiền vay, vậy thì tại sao PVN phải thương lượng để xác định số tiền cũng như thời điểm trả nợ.


Thứ hai là Vinashin đã chuyển nghĩa vụ trả nợ cho PVN kèm theo việc chuyển giao các tài sản. Khi nhận tài sản (quyền lợi), về nguyên tắc PVN phải trả nợ (nghĩa vụ) thay cho Vinashin. Nợ của Vinashin đối với Ngân hàng Natixis không phải do Chính phủ bảo lãnh, nên không thể chuyển cho Chính phủ trả. Điều này có thể tạo ra một tiền lệ không tích cực từ phía các chủ nợ nước ngoài. Liệu Chính phủ có thể đứng ra trả hết mọi khoản vay nước ngoài của doanh nghiệp một khi họ không trả được? Từ nay, nếu người vay có vấn đề gì, chủ nợ sẽ “túm áo” Chính phủ mà đòi?


Vinashin nợ nước ngoài bao nhiêu?


Trên hết, dư luận cần được biết khoản nợ Natixis từ đâu ra? Nó được vay trong hoàn cảnh nào và đã được sử dụng ra sao?


Đầu tháng 7/2010, khi còn ngồi ở chiếc ghế Tổng giám đốc Vinashin, ông Trần Quang Vũ trả lời báo chí là nợ nước ngoài của tập đoàn bao gồm hai khoản: 750 triệu USD trái phiếu chính phủ và 600 triệu USD vay nước ngoài (nguồn: “Cuộc thay đổi nào cũng kèm chấn động” vneconomy ngày 9/7/2010).


Trước đó, vào đầu tháng 5/2010, ba tháng trước khi ông Phạm Thanh Bình, nguyên Chủ tịch Vinashin, bị bắt tạm giam, một tổ chức đầu tư nước ngoài tại TPHCM nhận thấy giá trái phiếu Vinashin trên thị trường quốc tế đột nhiên giảm mạnh. Tổ chức này đang nắm giữ một lượng trái phiếu ngoại tệ Vinashin do Cré*** Suisse tư vấn phát hành năm 2007, số lượng 500 triệu USD, lãi suất 6%/năm, kỳ hạn năm năm. Người mua tham gia đợt phát hành đó là các nhà đầu tư nước ngoài. Tổ chức trên quyết định cắt lỗ, bán ra ở mức 69 USD/trái phiếu (mệnh giá khi mua là 100 USD/trái phiếu). Họ vẫn còn may mắn vì từ đầu tháng 7/2010, giá trái phiếu của Vinashin đã rớt xuống mức thấp hơn, dưới 60 USD/trái phiếu. Tại thời điểm này, nó biến động không ngừng.


Sở dĩ trái phiếu Vinashin do Cré*** Suisse tư vấn phát hành “lao dốc” vì nó không được Chính phủ hay Bộ Tài chính bảo lãnh. Nhưng các khách hàng của Cré*** Suisse đã bỏ tiền vào trái phiếu Vinashin không phải là những người duy nhất có thể bị lỗ.


Cũng trong năm 2007, Deutsche Bank đã tư vấn cho Vinashin phát hành 3.000 tỉ đồng (tương đương 187 triệu USD) trái phiếu trong nước và quốc tế. Báo Nhân Dân ngày 8/5/2007 đưa tin 3.000 tỉ đồng trái phiếu có kỳ hạn 10 năm, lãi suất 9%/năm và không được Chính phủ bảo lãnh.


Tiền thu về được Vinashin đầu tư xây dựng Nhà máy đóng tàu Cam Ranh, Nhà máy đóng tàu Dung Quất, mở rộng nhà máy đóng tàu 76 và cụm dự án ngành công nghiệp phụ trợ. Tạp chí Marine Money (Asia Edition) số 6 ngày 10/5/2007 cho biết chi tiết 95% người mua trái phiếu Vinashin do Deutsche Bank tư vấn là các ngân hàng nước ngoài, công ty bảo hiểm và các nhà buôn trái phiếu quốc tế.


Cả hai khoản trái phiếu do Cré*** Suisse và Deutsche Bank tư vấn phát hành đều chưa đến ngày đáo hạn. Một khoản đáo hạn năm 2012, khoản kia năm 2017. Có thể loại trừ khoản nợ Natixis không nằm trong số này.


Có nhiều khả năng nó là khoản nợ riêng biệt, không liên quan đến trái phiếu. Nếu đúng như thế, thì ngoài Natixis, Vinashin còn nợ ngân hàng nước ngoài nào nữa? Hơn 85 triệu người dân Việt Nam là chủ sở hữu Vinashin và người dân phải được biết thực trạng tài chính của tập đoàn này đang ở mức nào!

Theo Hải Lý​