Các nhà lãnh đạo toàn cầu chạy đua để bảo vệ nền kinh tế khỏi những cú sốc từ chiến tranh

Thị trường năng lượng, chuỗi cung ứng và chính sách tiền tệ đang đối mặt với thử thách khắc nghiệt nhất kể từ đại dịch khi xung đột Iran thách thức những hy vọng ban đầu về một giải pháp nhanh chóng.

Các đường dây điện thoại giữa các bộ tài chính trên thế giới hiếm khi nào bận rộn đến thế. Kể từ khi Hoa Kỳ và Israel phát động các cuộc tấn công nhằm vào Iran vào ngày 28 tháng 2, nền kinh tế toàn cầu đã phải hứng chịu một cú sốc mà các nhà kinh tế đã mô phỏng trong những kịch bản tồi tệ nhất, nhưng ít ai thực sự dự đoán được nó sẽ xảy ra với tốc độ và mức độ nghiêm trọng như vậy. Những kịch bản này giờ đây là thực tế hàng ngày đối với các nhà giao dịch năng lượng, các ngân hàng trung ương và các nhà hoạch định chính sách từ Manila đến Paris.

Giá dầu Brent tăng vọt lên gần 120 đô la một thùng — từ mức khoảng 72 đô la trước khi xung đột bắt đầu — nằm trong số những biến động giá dầu mạnh nhất trong lịch sử thị trường hiện đại. Chỉ riêng trong ngày thứ Hai, mức biến động 36 đô la là lớn nhất kể từ khi Nga xâm lược Ukraine vào tháng 2 năm 2022. Ngay cả sau khi Tổng thống Donald Trump gợi ý rằng cuộc xung đột sẽ được giải quyết "rất sớm" và thông báo về việc nới lỏng các lệnh trừng phạt liên quan đến dầu mỏ, giá dầu vẫn kiên định ở mức gần 100 đô la. Thông điệp của thị trường rất rõ ràng: rủi ro do sự không chắc chắn sẽ không biến mất.



Eo biển làm lay động thế giới

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng nằm ở eo biển Hormuz, tuyến đường thủy hẹp mà khoảng một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới đi qua mỗi ngày. Việc đóng cửa eo biển này không chỉ làm gián đoạn dòng chảy dầu thô mà còn gây ra một loạt các biến động giá cả hàng hóa, ảnh hưởng sâu rộng đến nền kinh tế thực.

Giá khí đốt tự nhiên hóa lỏng đã tăng vọt. Chi phí phân bón — vốn đã cao do những cú sốc nguồn cung trước đó — lại đang leo thang, đe dọa chi phí đầu vào nông nghiệp trước các mùa gieo trồng quan trọng ở khắp Nam và Đông Nam Á.

Nhiên liệu máy bay, hóa chất công nghiệp và một loạt các sản phẩm phái sinh hóa dầu đều đang được điều chỉnh giá đồng thời. Chỉ số căng thẳng chuỗi cung ứng toàn cầu của Ngân hàng Thế giới, vốn đã ở mức cao nhất kể từ đại dịch trước khi cuộc đình công đầu tiên diễn ra, đã xấu đi hơn nữa trong những ngày gần đây.

Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển đã sụt giảm nghiêm trọng. Phân tích của Bloomberg dựa trên dữ liệu của S&P Global Energy và Woodmac cho thấy số lượng tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy này đã giảm mạnh từ ngày 1 đến ngày 6 tháng 3. Chính quyền Trump đã phản ứng bằng cách cung cấp lực lượng hộ tống hải quân và chương trình tái bảo hiểm do Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (US International Development Finance Corporation) quản lý, hỗ trợ các khoản lỗ lên đến 20 tỷ đô la cho các tàu sẵn sàng đi qua eo biển. Liệu điều đó có đủ để khôi phục lưu lượng vận tải đáng kể hay không vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ trên thị trường vận tải biển.

Phép tính lạm phát đình trệ

Đối với các nhà kinh tế, đặc điểm đáng báo động nhất của cú sốc này không phải là quy mô mà là hướng đi của nó. Sự tăng vọt giá năng lượng như vậy vừa gây lạm phát vừa gây thu hẹp nền kinh tế — chúng làm tăng giá cả trong khi kìm hãm sự tăng trưởng lẽ ra phải đi kèm. Sự kết hợp đó chính là định nghĩa của lạm phát đình trệ, một tình trạng khiến các nhà hoạch định chính sách không có giải pháp chính sách nào rõ ràng.

“Nếu tình trạng này chỉ diễn ra mạnh mẽ nhưng trong thời gian ngắn, nó chủ yếu ảnh hưởng đến lạm phát và niềm tin,” Douglas Rediker của International Capital Strategies tại Washington cho biết. “Nếu nó lan rộng qua ngành vận tải biển, bảo hiểm, khí đốt, phân bón và các tuyến thương mại, nó sẽ trở thành nguy cơ đình trệ kinh tế thực sự.”

Ngưỡng giá đó — giữa cú sốc niềm tin và giai đoạn lạm phát đình trệ mang tính cấu trúc — chính xác là nơi thị trường hiện đang bị đình trệ. Kỳ vọng về việc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) cắt giảm lãi suất đã giảm đáng kể. Các nhà giao dịch đã điều chỉnh lại giá cả cho lộ trình nới lỏng chính sách tiền tệ của Fed, Ngân hàng Trung ương châu Âu và Ngân hàng Anh, nhận ra rằng các ngân hàng trung ương không thể đồng thời chống lại lạm phát đang gia tăng và hỗ trợ tăng trưởng chậm lại mà không gây ra mâu thuẫn. Giá dầu càng duy trì ở mức cao, thì quỹ đạo chính sách tiền tệ toàn cầu càng có khả năng đảo ngược hoàn toàn — từ chu kỳ cắt giảm đồng bộ trở lại vùng chính sách thắt chặt.

Điều này đặt các ngân hàng trung ương vào một vị thế vô cùng khó xử. Phản ứng theo sách vở đối với cú sốc lạm phát do phía cung là bỏ qua nó, chấp nhận việc giá cả tăng tạm thời mà không thắt chặt chính sách và kìm hãm sự tăng trưởng vốn đã mong manh. Nhưng phép tính đó sẽ sụp đổ nếu cú sốc kéo dài, nếu kỳ vọng lạm phát trở nên không ổn định, hoặc nếu các hiệu ứng vòng hai — yêu cầu tăng lương, chi phí đầu vào được chuyển sang người tiêu dùng, việc rút trợ cấp năng lượng — bắt đầu ăn sâu vào động lực giá cả cơ bản.



Các chính phủ tìm đến những công cụ quen thuộc

Các biện pháp chính sách đã được đưa ra nhanh chóng, dù chưa hoàn toàn nhất quán. Hàn Quốc đã đề xuất mức giá trần cho nhiên liệu. Vương quốc Anh đang nghiên cứu các biện pháp hỗ trợ hộ gia đình. Philippines đã giảm tuần làm việc của chính phủ xuống còn bốn ngày và ban hành quy định tiết kiệm điện. Việt Nam đã giảm thuế nhập khẩu xăng dầu. Thái Lan đã đẩy nhanh các chương trình pha trộn nhiên liệu sinh học và giữ nguyên giá khí đốt dùng để nấu ăn. Indonesia và Malaysia cam kết giữ ổn định giá nhiên liệu được trợ cấp, bù đắp phần chênh lệch thông qua ngân sách quốc gia.

Hôm thứ Hai, các bộ trưởng tài chính của Nhóm G7 đã nhất trí trực tuyến, đưa ra tín hiệu thể chế rõ ràng nhất cho thấy các nền kinh tế phát triển đang xem xét mối đe dọa này nghiêm túc đến mức nào. Tuyên bố chung của họ cho thấy sự sẵn sàng giải phóng dự trữ dầu mỏ chiến lược trong một hành động phối hợp – một biện pháp chỉ được thực hiện năm lần trong lịch sử, hai lần là để đáp trả cuộc xâm lược Ukraine của Nga. Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure thẳng thắn thừa nhận rằng việc giải phóng thực tế vẫn chưa được cho phép, nhưng thái độ sẵn sàng này tự nó đã mang ý nghĩa quan trọng đối với thị trường.

CHI TIẾT: https://vietnambusinessinsider.vn/c...-khoi-nhung-cu-soc-tu-chien-tranh-a52152.html