Cập nhật về đàm phán Mỹ- Iran

1. Sự mâu thuẫn trong tuyên bố đàm phán

Khoảng cách khổng lồ giữa hai bên về mặt thông tin:

• Phía Mỹ: Tổng thống Trump khẳng định đàm phán đang diễn ra và Iran "rất khao khát" một thỏa thuận để cứu vãn hạ tầng đang bị tàn phá.
• Phía Iran: Giới lãnh đạo Iran (đặc biệt là phe bảo thủ và Quốc hội) bác bỏ hoàn toàn, gọi đó là "chiến dịch tâm lý" của Mỹ. Nhiều nhận định cho rằng Iran không muốn ngồi vào bàn đàm phán khi đang bị tấn công trực diện (Under fire).

2. Các yêu cầu cốt lõi của Mỹ (The US Demands)

Washington đang thúc đẩy một thỏa thuận mang tính "áp đặt" hơn cả thỏa thuận hạt nhân 2015 (JCPOA), bao gồm các điểm "không thể thương lượng":

• Giải giáp hạt nhân toàn diện: Không chỉ tạm dừng mà phải dỡ bỏ vĩnh viễn các cơ sở làm giàu urani.
• Chương trình tên lửa đạn đạo: Iran phải chấm dứt phát triển tên lửa tầm xa và tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân.
• Chấm dứt hỗ trợ "Lực lượng ủy nhiệm" (Proxies): Ngừng hỗ trợ tài chính và quân sự cho Hezbollah, Houthis và các nhóm vũ trang tại Iraq.
• Eo biển Hormuz: Phải được quốc tế hóa hoặc đảm bảo quyền lưu thông tự do vĩnh viễn mà không có sự đe dọa từ quân đội Iran.

3. Các yêu cầu đối trọng từ Iran (Iran’s Demands)
Tehran đưa ra các điều kiện tiên quyết mà Mỹ khó có thể chấp nhận ngay lập tức:

• Ngừng bắn và Rút quân: Mỹ và Israel phải dừng mọi hoạt động không kích và rút lực lượng hải quân ra khỏi vùng Vịnh trước khi bắt đầu đàm phán.
• Dỡ bỏ toàn bộ cấm vận: Không chỉ các lệnh trừng phạt mới mà phải dỡ bỏ hoàn toàn mọi rào cản kinh tế từ trước đến nay.
• Bồi thường chiến tranh (War Reparations): Đòi hỏi Mỹ/Israel bồi thường cho các thiệt hại tại mỏ khí South Pars và các hạ tầng dân sự bị phá hủy trong 25 ngày qua.
• Sự công nhận khu vực: Mỹ phải thừa nhận vai trò và ảnh hưởng địa chính trị của Iran tại Trung Đông.

4. Những rào cản khiến thỏa thuận khó thành hiện thực

Ba rào cản tử huyệt:

1. Sự chia rẽ nội bộ tại Iran: Phe Chính phủ dân sự có thể muốn đàm phán để cứu kinh tế, nhưng lực lượng Vệ binh Cách mạng (IRGC) và phe Thần quyền lại coi đàm phán lúc này là sự đầu hàng nhục nhã.
2. Sự tham gia của Israel: Israel (thông qua Netanyahu) tuyên bố họ không bị ràng buộc bởi bất kỳ thỏa thuận nào giữa Mỹ và Iran nếu an ninh của Israel chưa được đảm bảo tuyệt đối. Việc Israel đánh mỏ khí South Pars là minh chứng cho việc họ sẵn sàng hành động độc lập với Mỹ.
3. Khủng hoảng niềm tin: Sau khi Mỹ rút khỏi JCPOA năm 2018 và vụ ám sát Giáo chủ vừa qua, phía Iran gần như không còn tin vào bất kỳ cam kết bằng văn bản nào của Washington.

5. Khả năng xảy ra thỏa thuận (Possibility of a deal)

Thách thức của các thỏa thuận:

• Ngắn hạn: Một thỏa thuận toàn diện là không thể.
• Kịch bản khả thi nhất: Chỉ có thể đạt được một lệnh ngừng bắn tạm thời vì lý do nhân đạo hoặc để ổn định giá dầu thế giới trước áp lực lạm phát toàn cầu. Tuy nhiên, rủi ro tái bùng phát xung đột là cực cao vì các vấn đề gốc rễ (Hormuz, Hạt nhân) vẫn chưa được giải quyết.