Làm gì để tồn tại khi thị trường chứng khoán suy sụp?

Việt Nam: nguy hiểm mới từ FDI

Một nhà nghiên cứu của Viện Quan hệ Quốc tế hiện đại Trung Quốc đã đưa ra những bằng chứng rằng Việt Nam đã bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu cho thấy sự nguy hiểm xuất phát từ vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Sự sụp đổ của thị trường chứng khoán, bất động sản và tiền tệ gần đây bị gây ra bởi sự căng thẳng giữa các nhà đầu tư Châu Á, những người vẫn còn nguyên những ký ức tươi mới về khủng hoảng tài chính năm 97-98.

Mặc dù Hà Nội đã phát triển rất nhanh chóng và cứ cho là trung tâm trao đổi ngoại tệ của nó đông đúc như 3 ngày Tết, thế nhưng nó vẫn chưa làm dịu nỗi lo sợ của thị trường thực sự đang lan rộng ra các nước lân cận. Và rõ ràng rằng, các phương pháp Việt Nam đưa ra để kiểm soát lạm phát đã không thể làm việc có hiệu quả từ khi nó phớt lờ đi độ lệch trong cấu trúc kinh tế của mình.

Ngày 2/7/1997, sự sụt giá của đồng Bạt Thái đã gây ra một cơn khủng hoảng tài chính khu vực làm ảnh hưởng đến hầu hết thị trường Đông Nam Á và gây ra những thiệt hại kinh tế nghiêm trọng đối với các nước trong khu vực này. Từ đó đến nay, thị trường tài chính Đông Nam Á đã trở nên rất nhạy cảm và lo ngại khủng hoảng có thể trở lại.

Để gợi lại khủng hoảng, hẳn là phải có một cuộc khủng hoảng tín dụng và kinh tế vĩ mô do tiền tệ sụt giá chứ không chỉ là một cơn khủng hoảng tiền tệ đơn giản. Bản thân khủng hoảng là một sản phẩm của cấu trúc kinh tế mỏng manh dễ vỡ của Đông Nam Á do cấu trúc đầu tư nước ngoài chênh lệch cả trong hệ thống đầu tư và xuất khẩu, tài chính và tín dụng ngân hàng.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, các nhà đầu tư nước ngoài và vấn đề xuất khẩu là những động lực chính dẫn đến sự bùng nổ kinh tế của khối Đông Nam Á và có thể được coi như điểm then chốt của "Phép màu Đông Á".

Đông Nam Á, như một nền kinh tế mới tăng trưởng, đã không thu hút những nhân tố sản xuất như kỹ thuật công nghệ và cách quản lý và kết hợp chúng với những yếu tố sở tại, hậu quả là, nó đã không nắm được cơ hội mà vốn đầu tư nước ngoài đã đem đến để định dạng trụ cột chính cho ngành công nghiệp và động lực sản xuất của nó cũng như là vấn đề tăng trưởng kinh tế ổn định. Mỗi lúc nền kinh tế của khu vực này có một bước nhảy vọt lớn thì lại lù lù xuất hiện ngay một cơn suy thoái khó lường.

Khủng hoảng năm 1997-98 là hình ảnh thu nhỏ của sự mỏng manh dễ vỡ đến như vậy của cấu trúc kinh tế khu vực này. Vốn nước ngoài dẫn tới tăng trưởng đầu tư và xuất khẩu đã mang đến cho khu vực này thặng dư kinh tế và dự trữ ngoại hối rất lớn, thúc đẩy tiêu dùng nội địa và tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, ngay khi Đông Nam Á không thể xác định được cấu trúc công nghiệp của riêng nó, thì sự điên cuồng của tiêu dùng địa phương đã lát đường cho vốn đầu tư nước ngoài thâm nhập vào hệ thống tài chính và bất động sản.

Vì vậy, nền kinh tế khu vực bắt đầu xuất hiện bong bong và chính phủ các nước đã bị ép phải tăng lãi suất và nâng giá trị của tiền tệ, điều này chắc chắn thu hút nhiều hơn quỹ tín dụng từ các ngân hàng phương tây. Do đó cấu trúc tài sản của các ngân hàng địa phương đã có xu hướng trở thành 100% vốn đầu tư nước ngoài.

Khi thiết lập kinh tế vĩ mô tốt, thì dòng tiền nước ngoài sẽ đổ vào một cách thích hợp và giúp kinh tế địa phương tiến lên phía trước. Nhưng chỉ một lần phải điều chỉnh, thì vốn nước ngoài sẽ nhanh chóng bị rút ra gây nên sự thiếu hụt đột ngột tính thanh khoản của thị trường. Và sự sụp đổ trong tất cả các thị trường như chứng khoán, bất động sản, và tiền tệ sẽ trầm trọng thêm và đẩy suy thoái vào cuộc khủng hoảng tài chính do vốn đầu tư nước ngoài.

Hiển nhiên, vốn nước ngoài, hiệu suất và các chính sách của nền kinh tế vĩ mô địa phương liên quan lẫn nhau gây ảnh hưởng dọc theo cả tiến trình này. Một mặt, vốn nước ngoài tạo ra động lực chính để điều khiển nền kinh tế, mặt khác, nó tăng thêm "lượng gia" vì nó phụ thuộc quá nhiều vào hiệu suất và các chính sách điều chỉnh.

Tuy nhiên, đó là khoản gia tăng bị chính phủ địa phương phớt lờ đi. Ví dụ như, các quốc gia Đông Nam Á liên tục tăng lãi suất của họ, thay vì vận dụng đến cách cắt giảm tài chính để kiềm chế thị trường quá nóng. Nhưng hậu quả đang ở ngay trước mắt bởi vì mọi sự cắt giảm lãi suất sẽ nâng giá tiền tệ địa phương và hấp dẫn nhiều tiền hơn từ các nhà đầu cơ tích trữ.

Không thể xem nhẹ việc này vì trước đó đã từng nổ ra khủng hoảng 1997-98, mức thâm hụt thương mại khu vực đã xuất hiện do giảm tính cạnh tranh khi tiền tệ tăng giá. Trong khi đó, tiên dùng và bất động sản vẫn duy trì ở mức ?onóng? gây ra sự mất thăng bằng nghiêm trọng đối với cấu trúc tăng trưởng kinh tế và nguy cơ cao đối với các nền kinh tế vĩ mô. Thực tế là, sau đó Thái Lan đã lựa chọn tự do hóa hối đoái đầu tiên trong khu vực, điều đó đưa ra một khoảng thời gian tốt nhất cho các quỹ đầu tư để "hành động nhanh".

Ảnh: ChinaDaily


Không thể phủ nhận rằng, cũng có vấn đề về vốn nước ngoài và cấu trúc kinh tế nguy cơ cao giống y như vậy đang tồn tại trong nền hình tế Việt Nam ngay lúc này. Tuy nhiên, hệ thống ngân hàng vẫn chưa phát triển đủ để hấp dẫn các quỹ tín dụng và tiền nước ngoài hiện vẫn thường xuyên tập trung ở thị trường chứng khoán và bất động sản. Kể từ năm 1997 đặc biệt khi khối ASEAN thiết lập hiệp định trao đổi tiền tệ song phương với Trung Quốc, Nhật Bản, và Hàn Quốc, thì việc tấn công đồng nội tệ Việt Nam không còn dễ dàng nữa. Vì vậy, thậm chí nếu thị trường Việt Nam có sụp đổ trong thời gian ngắn, nó sẽ không gây ra một cơn khủng hoảng tiền tệ sụt giá kinh khủng như năm 1997.

Thế nhưng, vẫn có lo ngại rằng nền kinh tế Việt Nam hiện nay đang có độ lệch nghiêm trọng trong cấu trúc tiêu dùng công nghiệp. Nó có thể gây ra những nguy cơ mới thông qua sự hỗn loạn thị trường.

Khía cạnh đầu tiên là vấn đề thâm hụt thương mại. Việt Nam chủ yếu xuất khẩu dầu mỏ và quặng sắt, trong khi tiêu dùng nội địa của nó tập trung vào các sản phẩm từ dầu mỏ, sắt, thép, và hàng hóa tiêu dùng. Mặc dù giá gạo tăng làm tăng thu nhập xuất khẩu, nhưng vẫn có những khó khăn để đảo ngược mức thâm hụt của nó từ khi hàng hóa tiêu dùng tăng giá kinh khủng. Mức thâm hụt thương mại này đối lập rõ nét với dòng vốn khổng lồ, và một khi dòng vốn này thoái lui hoặc thay đổi ở đâu đó, thì khủng hoảng kinh tế là không thể tránh được vì thiếu vốn.

Thứ hai là, khuynh hướng tư bản hóa của tiêu dùng làm kiệt quệ đầu tư nước ngoài một cách vô ích và nhanh chóng mở rộng nguy cơ khủng hoảng nợ nước ngoài. Trong những năm gần đây, tiêu dùng Việt Nam đã tăng rất nhanh không chỉ ở thị trường bất động sản hay vàng mà còn ở thị trường ô tô cao cấp như là để tích lũy tài sản.

Ví dụ, xe máy cao cấp của Honda và Yamaha đã trở thành tài sản của người Việt Nam sau khi nước ta bãi bỏ lệnh cấm ?omỗi người một xe? ở 7 thành phố lớn, và được ước tính quy mô thị trường của nó sẽ tăng gấp 3 lần so với thị trường Nhật Bản cho đến cuối năm nay.
Năm 2003, Việt Nam đã ký với Nhật Bản hiệp ước Khởi đầu chung Nhật ?" Việt để làm mạnh thêm sự đầu tư của Nhật Bản đối với nước này. Và tháng 12/2005, hai bên đã thống nhất những quy định riêng trên 7 lĩnh vực chính như đầu tư, lao động, công nghiệp và thuế? Vốn nước ngoài của Việt Nam đã tăng lên và trở nên lệch về phía Nhật Bản, thế nhưng nó khó có thể tránh khỏi nguy cơ của các chính sách lệch vốn nước ngoài một khi Nhật Bản thay đổi chiến lược đầu tư.

Theo ChinaDaily