Ngành điện Việt Nam đối diện với El Niño đang đến

Tham khảo bài viết này trên FB , post lên đây để ai quan tâm thì tìm cho mình 1 cơ hội , 1 hướng đầu tư.

Bài 2: Hệ thống điện 87.600 MW, và El Niño chỉ cần một mùa khô
để làm nó chao đảo.

Hãy hình dung hệ thống điện như một cơ thể người. Trái tim là các nhà máy phát điện. Mạch máu là đường dây tải điện. Và năng lượng là máu nuôi toàn bộ nền kinh tế. Nếu trái tim khoẻ nhưng thiếu máu đúng vào mùa nóng nhất năm, cơ thể đó sẽ đột quỵ.

Việt Nam vừa có một trái tim rất to. Nhưng đang có rủi ro thiếu máu.

Tính đến cuối 2025, tổng công suất đặt của hệ thống điện Việt Nam đạt 87.600 MW, tăng hơn 6.400 MW chỉ trong một năm, đưa Việt Nam vươn lên thứ 2 Đông Nam Á, chỉ sau Indonesia. Sản lượng điện năm 2025 đạt 322,8 tỷ kWh. Kế hoạch 2026 là 360 tỷ kWh, tương đương điện tiêu thụ của cả Malaysia và Singapore cộng lại.

Trong ba thập kỷ, Việt Nam đã xây dựng hệ thống điện từ gần như con số không lên quy mô "siêu cường khu vực." Đó là kỳ tích không cần tranh luận.

Nhưng hỏi về cấu trúc bên trong hệ thống đó, câu chuyện bắt đầu phức tạp hơn.

Nhìn vào 87.600 MW, ba nguồn lớn nhất xấp xỉ nhau: nhiệt điện than 32%, thủy điện 28%, năng lượng tái tạo 28%. Nghe có vẻ đa dạng và cân bằng. Nhưng có một điều quan trọng cần hiểu: tỷ trọng công suất lắp đặt khác tỷ trọng sản lượng thực tế.

Trên thực tế, nhiệt điện than chiếm tới 54% sản lượng điện sản xuất trong 6 tháng đầu 2025, trong khi tái tạo chỉ đóng góp khoảng 13%, và thủy điện 23%. Điện mặt trời chỉ chạy khi có nắng. Điện gió chỉ chạy khi có gió. Công suất lắp đặt cao nhưng sản lượng thực tế thấp hơn nhiều.

Điều đó có nghĩa là: hệ thống điện Việt Nam thực sự đang chạy bằng than và nước. Và El Niño chuẩn bị tấn công vào cả hai.

El Niño lần này, không phải khách ghé qua, mà là kẻ ở lại. Đây là điều ít người chú ý nhưng quan trọng hơn cả: El Niño 2026 được dự báo sẽ không đến rồi đi nhanh chóng.

Theo NOAA, xác suất El Niño hình thành trong tháng 7–9/2026 là 50–60%. Nhưng nếu hình thành, nó nhiều khả năng sẽ tiếp tục được củng cố và mạnh dần lên trong mùa thu, kéo dài ít nhất đến cuối năm, và một số mô hình cảnh báo tác động có thể chuyển sang tận đầu 2027. Nhà dự báo thời tiết Mỹ David Schlotthauer thậm chí đặt kịch bản "siêu El Niño" vào mùa thu năm nay, khi nhiệt độ bề mặt biển vượt ngưỡng cực đoan.

Hãy hình dung cụ thể: nếu El Niño hình thành từ tháng 7, Việt Nam sẽ phải sống chung với nó ít nhất 6–9 tháng liên tiếp, từ đỉnh điểm nắng hè qua mùa mưa đến tận mùa đông. Điều đó có nghĩa là hồ thủy điện không kịp phục hồi giữa các đợt thiếu nước. Không có thời gian "thở." Áp lực cung ứng điện không kết thúc vào tháng 9 như mọi năm, nó kéo sang tận quý 4.

Trong đợt El Niño 2023, ngắn hơn và yếu hơn, miền Bắc đã thiếu hụt tới 4.900 MW trong những ngày đỉnh điểm. Lần này, cuộc chơi dài hơn gấp đôi.

Vậy bài toán chi phí ở đây chính là chi phí khi khi hồ cạn. Thủy điện là nguồn rẻ nhất trong hệ thống, khung giá chỉ từ 600–1.110 đồng/kWh, vì "nhiên liệu" là nước trời cho không phải mua. Khi hồ đầy, EVN ưu tiên xả để tối ưu chi phí toàn hệ thống.

Nhưng khi El Niño đến, hồ cạn. Thủy điện hụt sản lượng 20–40%. Hệ thống buộc phải bù bằng nhiệt điện than (1.500–2.500 đồng/kWh) và điện khí LNG, đắt nhất, có thể lên tới 3.500 đồng/kWh, tức gấp 3–5 lần thủy điện. Toàn bộ chi phí phát điện của hệ thống đội lên. SSI Research ước tính nếu El Niño mạnh sau tháng 8, giá điện thị trường toàn phần có thể tăng tới 29% so với năm 2025. Áp lực đó, sớm hay muộn, sẽ chuyển thành hóa đơn điện trong nhà bạn.

Chính phủ đang làm gì?

Chính phủ không ngồi yên. Tháng 2/2026, Bộ Công Thương ban hành Chỉ thị riêng về bảo đảm cung cấp điện cao điểm, yêu cầu EVN chủ động xây dựng kịch bản ứng phó cực đoan, làm việc trực tiếp với các khách hàng tiêu thụ điện lớn để dịch chuyển phụ tải ra khỏi giờ cao điểm. EVN thành lập Ban Chỉ đạo cung ứng điện 2026, trực vận hành 24/24 giờ trong mùa nắng nóng, đàm phán tăng hợp đồng than và LNG từ đầu năm để không bị động.

Bộ Công Thương xây dựng ba kịch bản vận hành, trong đó kịch bản cực đoan tính đến phụ tải tăng trên 15% và hệ thống có thể thiếu cục bộ trong một số khung giờ. Nói thẳng: đó là kịch bản cắt điện luân phiên. Họ lên kế hoạch cho nó, không phải vì họ muốn, mà vì họ không thể không chuẩn bị.

Và trong dài hạn, Chính phủ vừa phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch Điện VIII (tháng 4/2025) với mục tiêu đưa tổng công suất lên 183.000–236.000 MW vào năm 2030, ưu tiên mạnh cho điện mặt trời, điện gió và điện hạt nhân quay trở lại sau gần 15 năm gác lại.

Đây là cuộc chuyển đổi năng lượng lớn nhất lịch sử Việt Nam.

Và El Niño 2026, kéo dài ít nhất 6 tháng, có thể mạnh dần lên, chính là bài kiểm tra đầu tiên và khắc nghiệt nhất của cuộc chuyển đổi đó. Bởi vì một hệ thống không chịu nổi một mùa El Niño vừa phải, thì liệu có thể xử lý được một tương lai điện mặt trời chiếm 30% công suất nhưng chỉ sản xuất vào ban ngày?

Câu hỏi đó sẽ được trả lời bởi chính mùa hè năm nay.

- Hoả xa-
....