Người Việt mất hàng tỷ USD vì 'trà chanh, chém gió'

Doanh nghiệp Việt có tầm nhìn ngắn và hay thỏa hiệp​

Tầm nhìn ngắn và tư duy theo số đông là nguyên nhân thất bại của nhiều doanh nghiệp. Có những doanh nghiệp cứ thấy ngành nào “ăn” là đâm bổ vào. Họ chỉ mong “thu hoạch” ngay trong vòng 1-2 năm mà quên đi những rủi ro và các giá trị dài hạn như thương hiệu, uy tín, niềm tin của khách hàng.


Cách đây khá lâu khi còn ngồi ghế nhà trường, trong một cuộc tọa đàm giao lưu với những lãnh đạo tiêu biểu, tôi có hỏi một lãnh đạo người Mỹ của một tập đoàn bán lẻ hàng đầu ờ nước này: "Ông có thể giải thích vì sao trong đội ngũ lãnh đạo tập đoàn của ông không có ai là người châu Á không?”.

Câu hỏi “nhạy cảm” của tôi nhận được một câu trả lời không thể thẳng thắn hơn: "Chào bạn, có hai yếu tố tạo xung đột tính cách và văn hóa làm tôi khó hợp tác với những người đến từ thị trường mới nổi: thứ nhất, tầm nhìn ngắn hạn (short-term oriented), thứ hai - thỏa hiệp với số đông (groupthink)”.

Ông ta đã giải thích nhiều lần rằng đó là cảm nhận cá nhân, và hoàn toàn không có chút ý niệm nào về kỳ thị hay phân biệt chủng tộc. Tuy nhiên, câu trả lời làm tôi cảm thấy bị đả kích, xúc phạm và tổn thương tinh thần dân tộc mạnh mẽ… tôi hậm hực và cảm thấy “phán xét” của người này là không công bằng.

Thế nhưng, trớ trêu thay, qua hơn chục năm nay quan sát và trải nghiệm những sóng gió trên thương trường, mỗi ngày tôi càng hiểu ra “thâm ý” của câu nói trên. Nó càng làm tôi thấm thía đến tận xương tủy, ám ảnh và thầm cảm ơn vì ông là một "bác sỹ" chẩn đoán tài ba cho những căn bệnh phổ biến nhất của những người quanh tôi.

1. Bệnh thứ nhất: tầm nhìn ngắn hạn

Tôi còn nhớ ở Sài Gòn một thời rộ lên phong trào mở nhà sách, quán bida, rồi karaoke, đến gần đây là yến sào v.v… cứ đi vài bước là thấy một cửa hàng. Nhưng một khi ồ ạt mở ra thì sẽ bão hòa và rất nhiều cửa hàng phải đóng cửa vì thua lỗ.

Không phải chỉ thành thị, ở nông thôn cũng thế, năm nay cà phê thắng thì đua nhau trồng cà phê, năm sau tiêu-điều lên thì đốn cà phê mà trồng tiêu-điều. Dạo gần đây cao su “lên hương” thì đi đâu cũng thấy trồng cao su, rồi đến phong trào đào ao nuôi cá nuôi tôm v.v… hệ quả là nông dân mất mùa khóc, được mùa cũng khóc (vì bị thương lái ép giá).

Cái tính “thấy người ta ăn nhộng bốc dòi mà ăn” chả phải chỉ ở những hộ kinh doanh nhỏ lẻ, ngay cả các tập đoàn lớn hùng mạnh. Các doanh nhân dày dạn kinh nghiệm và được đào tạo bài bản cũng không ngoại lệ. Ngành nào “ăn” là đâm bổ vào, họ chỉ mong “thu hoạch” ngay trong vòng 1-2 năm mà quên đi những rủi ro và các giá trị dài hạn như thương hiệu, uy tín, niềm tin của khách hàng.

Cứ như thế từ trào lưu mở ngân hàng, đến công ty chứng khoán, sàn vàng, rồi bất động sản… hệ lụy của căn bệnh này ai cũng thấy ngày hôm nay, ngày càng trầm trọng!

Ngắn hạn về tầm nhìn không chỉ là cái “bệnh” của dân làm ăn, rất nhiều người được dán cái mác “lo xa” suốt đời ki cóp dành dụm để “về già có của giắt lưng”.

Đây không phải là tầm nhìn xa trông rộng, mà thực chất là sự thiển cận, vì họ nhìn tương lai không qua được cái mái nhà mình. Tiền để một chỗ thì làm sao sinh ra tiền? Và ai bảo tiền để một chỗ thì không rủi ro?

Tầm nhìn ngắn hạn cũng chính là nguyên nhân sâu xa của những tệ nạn tham nhũng, quan liêu vì mỗi anh chỉ có nhiệm kỳ vài năm, phải làm sao cho “lại vốn” nhanh trong nhiệm kỳ mới được! Căn bệnh này, có lẽ còn ở tầm cao hơn khi chúng ta liên tục khai thác đến cạn kiệt các tài nguyên thô, không qua chế biến và bán ra nước ngoài.

Một khảo sát của một hãng nghiên cứu thị trường nước ngoài cho thấy, trên 98% doanh nghiệp Việt Nam không đầu tư vào khâu nghiên cứu và phát triển (R&D), đây cũng là minh chứng hùng hồn cho căn bệnh “ăn xổi ở thì” của doanh nghiệp Việt.

2. Bệnh thứ hai: thỏa hiệp với đám đông

Từ nhỏ học trong trường chúng ta phải mặc đồng phục, tóc tai đồng nhất, làm toán phải đúng công thức và cách trình bày của thầy, làm văn phải theo dàn ý và bài mẫu, đã quen với kiểu thầy cố “mớm chữ” cho mà nhai.

Cái “nếp” từ bé khiến những người có suy nghĩ xuất chúng, khác biệt thường tự động bị đào thải khỏi guồng máy xã hội. Chữ “cá biệt” ở nước ta luôn được hiểu theo nghĩa tiêu cực (??!!). Có thể nhìn lại động lực phát triển khoa học- kinh tế- xã hội trong lịch sử trước nay đều xuất phát từ những con người “cá biệt” sao?

Steve Jobs từng nói: “Tất cả các thiên tài đều là những thằng ngốc, cho đến khi họ tự chứng minh là mình đúng”.

Thỏa hiệp với đám đông là nguồn cội của việc “chọn việc dễ mà làm” (với lý lẽ “vì xung quanh ta họ đều làm vậy”). Dẫn đến việc lựa chọn những mô hình sản xuất kinh doanh dễ kiếm tiền (nhanh) nhất, hệ quả là mất cân đối về cơ cấu kinh tế, tập trung quá nhiều vào các ngành sản xuất cơ bản như sắt thép-xi măng-khoáng sản v.v…

Để rồi hoàn toàn không chú trọng các ngành công nghiệp dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Những ngành “dễ làm” như kể trên có tỷ suất sinh lợi trên doanh thu thấp do đó chỉ cần một cái “hắt hơi sổ mũi” của kinh tế vĩ mô là bên bờ vực phá sản ngay.

Sự thỏa hiệp với đám đông không những cản trở sự bứt phá để phát triển, còn nguy hiểm hơn khi nó bào mòn các chuẩn mực về đạo đức xã hội.

Ở trong một cộng đồng mà ai cũng vượt đèn đỏ thì việc vượt đèn đỏ trở thành “bình thường”. Trong một lớp học ai cũng ném phao, quay cóp thì một học sinh sẽ cảm thấy gian lận là “không có gì nghiêm trọng”. Trong một cơ quan mà ai cũng tham nhũng thì người không tham nhũng tiêu cực sẽ là kẻ phải ra đi.

Tôi hiểu chúng ta cũng có rất nhiều doanh nhân xuất chúng với tầm nhìn dài hạn, đầy bản lĩnh và giữ gìn chuẩn mực đạo đức kinh doanh.Ở đây tôi chi muốn nói đến số đông, vì số đông tạo nên dòng chảy.

Đỗ Chí Hiếu

Tôi còn nhớ ở Sài Gòn một thời rộ lên phong trào mở nhà sách, quán bida, rồi karaoke, đến gần đây là yến sào v.v… cứ đi vài bước là thấy một cửa hàng. Nhưng một khi ồ ạt mở ra thì sẽ bão hòa và rất nhiều cửa hàng phải đóng cửa vì thua lỗ.

Không phải chỉ thành thị, ở nông thôn cũng thế, năm nay cà phê thắng thì đua nhau trồng cà phê, năm sau tiêu-điều lên thì đốn cà phê mà trồng tiêu-điều. Dạo gần đây cao su “lên hương” thì đi đâu cũng thấy trồng cao su, rồi đến phong trào đào ao nuôi cá nuôi tôm v.v… hệ quả là nông dân mất mùa khóc, được mùa cũng khóc (vì bị thương lái ép giá).

Chuẩn rồi. Nhưng thế VN mới là chậm phát triển. Mà càng trên cao chúng nó chém càng mạnh thì các bác ở dưới chém thế là còn khiêm tốn.

chẹp chẹp, đúng cơ mà đau

Quan tham, dân gian, xã hội thối nát mục ruỗng

Sài Gòn: Quán ốc vỉa hè hốt bạc thời khủng hoảng ​

Với thực đơn đa dạng và phong phú như ốc nướng, luộc, xối mỡ, cháo ốc..., các quán ốc hiện nay không chỉ là địa điểm ăn vặt dành cho khách rảnh rỗi hay chỗ tụ tập của các chị em, mà còn được các nam thanh nữ tú vào ăn trưa hay tối. Các quán ốc được nâng cấp và nhiều “phố ốc” đã xuất hiện tại TP.HCM.



Dập dìu khách... ăn ốc

Chỉ mới khoảng 18h30, “phố ốc” Phạm Văn Hai (Q.Tân Bình, TP.HCM) đã bắt đầu nhộn nhịp, các bãi xe chật kín xe máy. Đảo qua đoạn đường chưa đầy 1km, chúng tôi đếm có gần 10 quán ốc và quán nào cũng có khách đang lũ lượt vào ra.

Ghé vào quán ốc C trên đường Phạm Văn Hai, trong ngôi nhà lợp mái tôn rộng khoảng 100m², đập vào mắt chúng tôi là hơn 10 bàn đã kín khách và hơn 10 bàn khác cũng có 2-3 khách. Trước cửa quán, năm lò nướng bằng than đỏ rực với bạch tuộc, ốc nhảy, sò điệp, sò lông, hàu bên trên... Bên cạnh anh nhân viên ngồi nướng áo ướt sũng mồ hôi là mấy đĩa sò dương, sò huyết, sò lông... đang nướng dở dang. Cuối quán là sáu bếp gas rực lửa làm các món ốc len xào dừa, ốc cà na hấp sả, cháo hàu, ốc dừa xào bơ, sò lông hấp, ốc mỡ chấy tỏi. 14 nhân viên quán chạy tới chạy lui liên tục bưng bê món, ghi thực đơn, lấy nước, bia....

Đến 19h10, bên trong quán không còn bàn trống. Cạnh bàn chúng tôi, bốn bạn trẻ là nhân viên tại chi nhánh một ngân hàng trên địa bàn cho biết hầu như mỗi tuần các bạn trong nhóm đều ít nhất một lần ghé quán này do đã “nghiện” các món ốc dù không khí hơi ồn ào. Khách đông, 11 bếp của quán không cung cấp kịp thực đơn đặt món của khách. Bàn hai người ngồi ngay cạnh chúng tôi tỏ vẻ bực mình khi đã gọi món ốc nhảy nướng từ 20 phút trước mà chưa có. Bà chủ quán xắn tay áo cùng nhân viên ngồi nướng vì các đĩa món ăn của khách đang chất đầy bên bàn chờ nướng. Một nhóm sáu khách vừa đến, đứng tần ngần mãi ngoài đường vì các vỉa hè ngoài đường đã chật kín khách. Bên trong quán, 34 bàn xếp thành hai dãy đã có hơn 100 thực khách ngồi kín.

Sau khi chúng tôi tính tiền và chưa kịp đứng lên, hai nhân viên phục vụ đã nhanh chóng dọn dẹp, lau bàn để bốn khách đang đứng chờ vào ngồi. Hai bàn bên cạnh đã kêu tính tiền, trên bàn và dưới đất có 6-7 đĩa trống và một đống vỏ ốc vương vãi. Nhiều lần đến quán này, chúng tôi nhẩm tính trung bình một bàn được quay vòng phục vụ ít nhất 3-4 lượt khách mỗi tối. Không riêng gì khu vực Phạm Văn Hai, những “phố ốc” khác như Thành Thái (Q.10), Phổ Quang, Thép Mới (Q.Tân Bình), Phan Văn Hân, Ung Văn Khiêm (quận Bình Thạnh), Dạ Nam (quận 8), Bùi Hữu Nghĩa (Q.5)... luôn đông nghẹt thực khách vào buổi tối.

Món ăn chơi, lợi nhuận khủng
Theo nhân viên một số quán ốc, quán thường mở cửa từ 16g đến 1g-2g sáng. Vào cuối tuần, khách thường đến trễ, sau khi đi tiệc hoặc chở vợ con về mới ghé quán. Những ngày còn lại khách đến sớm, cao điểm là sau giờ tan sở và khoảng 20h-22h. Nhân viên tại một quán ốc tiết lộ trung bình mỗi ngày quán này tiêu thụ 25-40kg nghêu, 10kg sò huyết, 10kg sò lông, 20kg hàu... “Các quán ốc bây giờ không chỉ dành cho khách bình dân mà cả nhân viên văn phòng, thậm chí khách sang trọng cũng ghé quán”, nhân viên một quán ốc tại quận 3, TP.HCM nói.

Tại quán ốc trên đường Phạm Văn Hai, một tô nghêu luộc 600-650 gam được bán với giá 50.000-60.000 đồng, trong khi giá nghêu tại chợ Phạm Văn Hai gần đấy chỉ 30.000-35.000 đồng/kg. Nếu mua với số lượng lớn và là mối ruột, giá có thể thấp hơn. Tương tự, ốc hương tại chợ có giá hơn 500.000 đồng/kg nhưng giá bán tại quán là 700.000 đồng/kg. Sau chưa đến một giờ ngồi tại quán ốc này, với hai con ốc tỏi nướng, một đĩa ốc cà na hấp xả, một đĩa ốc nhung nướng, hai con hàu nướng, một đĩa ốc len xào dừa và một chai bia, chúng tôi đã “móc xỉa” 340.000 đồng.

“Nhìn vậy chứ cũng không ngon ăn đâu chú ơi. Nếu số nghêu bán không hết trong ngày, chỉ cần dư chừng bốn tô (2,4kg) coi như huề vốn nhưng lại lỗ tiền công nhân viên, nhiên liệu, thuê mặt bằng...” - chủ một quán ốc nói. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi, bí quyết để các quán ốc vẫn thừa nguyên liệu nhưng không bị thiệt hại là mua hải sản tươi sống về, luộc qua rồi trữ trong tủ đông. Đến khi chế biến cho vào lò vi sóng rã đông rồi sơ chế lại, một số món được làm sẵn, nêm nếm và trữ trong tủ đông. “Nếu không làm theo cách này, những quán ốc lớn sẽ phải dẹp tiệm sớm vì nếu lấy hàng nhiều mà ế thì lỗ, còn lấy ít lại không đủ cung ứng cho khách” - nhân viên một quán ốc nói.

Với thâm niên hơn 23 năm bán ốc ngang dọc ở Q.Tân Bình, bà Châu - chủ một quán ốc - cho biết hoạt động kinh doanh quán ốc đã xuất hiện khá lâu tại TP.HCM, nhưng trước đây chỉ chuyên phục vụ giới bình dân hoặc dân ăn nhậu. Khoảng vài năm trở lại đây, nghề này được nâng tầm lên, thu hút được cả giới thượng lưu và dân văn phòng khi một số ông bà chủ chịu khó đầu tư quán khang trang hơn, các món ốc đa dạng hơn. Theo khẳng định của bà Châu, nhiều quán ốc kiếm bộn tiền, lợi nhuận không dưới 30% tại thời điểm kinh tế khó khăn như hiện nay. Tuy nhiên, nếu thấy “ngon ăn” mà nhảy vào lại ôm nợ. “Các loại hải sản không tiêu thụ hết trong một ngày, nếu không biết bảo quản chất lượng sẽ giảm sút, chế biến không ngon thì chỉ vài tháng là cụt vốn” - bà Châu nói.


Theo Lê Nam - Dũng Tuấn
Tuổi Trẻ

​

Thỏa hiệp với đám đông là nguồn cội của việc “chọn việc dễ mà làm” (với lý lẽ “vì xung quanh ta họ đều làm vậy”). Dẫn đến việc lựa chọn những mô hình sản xuất kinh doanh dễ kiếm tiền (nhanh) nhất, hệ quả là mất cân đối về cơ cấu kinh tế, tập trung quá nhiều vào các ngành sản xuất cơ bản như sắt thép-xi măng-khoáng sản v.v…

Để rồi hoàn toàn không chú trọng các ngành công nghiệp dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Những ngành “dễ làm” như kể trên có tỷ suất sinh lợi trên doanh thu thấp do đó chỉ cần một cái “hắt hơi sổ mũi” của kinh tế vĩ mô là bên bờ vực phá sản ngay.

Sự thỏa hiệp với đám đông không những cản trở sự bứt phá để phát triển, còn nguy hiểm hơn khi nó bào mòn các chuẩn mực về đạo đức xã hội.

Ý kiến bạn đọc (19)
Vài dòng nhưng tác giả đã lột tả'Trần trụi" cả mộ thực tại mà nhiều người không dám thừa nhận về "số đông" bây giờ.
Hồng Mai - 27/06/2012 Thích 73
Mẹ tôi là một người bán hàng xén. Bà thường đi xem các cửa hàng bên cạnh đang bán cái gì chạy thì mua về bán. Quanh đi quẩn lại thì cũng là xà phòng - đường sữa khăn mặt - mì tôm - dầu ăn - giấy vệ sinh. Tôi thường đùa với mẹ rằng doanh nhân thời nay cũng đang làm đúng như mẹ: Không chiến lược kinh doanh, không tư duy đột phá, không đầu tư nghiên cứu phát triển.
Tri - 26/06/2012 Thích 49
Tôi đồng quan điểm với anh Hiếu. Nhưng xuất phát điểm của những tình trạng trên thực chất là do lạc hậu trong nền giáo dục của chúng ta. Học sinh không được khuyến khích học tập và vui chơi những gì mình thích mà suốt ngày phải lo học thêm để đạt được điểm số cao. Như vậy thì còn ai được làm theo sở thích, và từ đó sẽ không có những con người đột phá để tạo được những google, baidu, facebook, apple...
Nguyễn Song Toàn - 26/06/2012 Thích 29
Tôi đọc xong bài viết của anh Hiếu- sau khi suy nghĩ lại chỉ nói một lời: quá hay Cảm ơn anh về những phân tích này
huannguyen - 26/06/2012 Thích 25
Bài viết của bạn rất hay, tuy nhiên tôi cũng có 1 số góp ý. Khi bạn suy nghĩ theo đám đông chưa chắc bạn sai, việc ra kinh doanh cần phải tích hợp từ nhiều yếu tố.
Tôi lấy đại 1 ví dụ nhé: nuôi tôm hoặc trồng cao su
Bây giờ bạn nói là bão hòa, nhưng tôi có mối quan hệ tốt, kỹ thuật nuôi trồng chăn nuôi tiên tiến giúp tiết kiệm, quản lý hiệu quả...vvv thì vẫn lời như bình thường
Nói chung ko có gì là tuyệt đối, kinh doanh phải linh hoạt...nói chung là phải có cái khiếu + Tài năng + may mắn
Tien Nguyen - 26/06/2012 Thích 17
Bài viết phản ánh đúng hiện thưc. Vấn đề là ai sẽ chỉ đường đưa lối khi kiến thức và hiểu biết còn quá eo hẹp?
Hien Nguyen - 26/06/2012 Thích 17
Cám ơn Anh Hiếu đã co bài viết quá hay,
Đặng - 26/06/2012 Thích 15
Chào anh Hiếu, Tôi rất cảm ơn và đánh giá cao bài viết của anh. Bản thân tôi cũng không thoát khỏi kiểu tư duy nói trên. Tôi cũng chưa có cơ hội bước ra khỏi đất nước mình để học hỏi những quan điểm từ bên ngoài như anh. Qua sách vở, tôi thường cho rằng những điều họ nói chỉ apply cho môi trường phương Tây. Thế thì, theo anh, giải pháp cho những người vốn đang "mang bệnh" như chúng tôi là gì? Mong được chia sẻ thêm!
Khiêm Trần - 26/06/2012 Thích 14
Bài viết của anh quá hay, mong sao có thêm nhiều bài viết hay như thế này.
nguyễn minh phong - 26/06/2012 Thích 8
rất cảm ơn anh Hiếu vì bài viết rất hay và có chiều sâu, phân tích rất tỷ mỉ.mong anh có những bài viết hay nữa để đóng góp cho sự nghiệp phát triển của nước nhà.
ngoc anh - 26/06/2012 Thích 6
Bài viết rất hay,
Đỗ Quang Ang - 26/06/2012 Thích 5
Bài viết của anh phản ánh rất đúng các thực trạng của dân ta ngày nay. Tầm nhìn đã có, giờ chỉ còn bắt tay vào hành động để thành hiện thực.
Quốc Tuấn - 26/06/2012 Thích 3
Bài viết phản ánh rất thực tế về thực trạng kinh tế của nước ta.
Trần Dũng - 26/06/2012 Thích 0
Cảm ơn anh Đỗ Chí Hiếu vì đã dám nói lên sự thật. Mong sao có thêm những đóng góp với tinh thần xây dựng như bài viết này.
Như Quỳnh - 26/06/2012 Thích 0
Xin chân thành cám ơn ông Đỗ Chí Hiếu, qua bài viết của ông đã cho những người trẻ Việt Nam có cách nhìn mới. Chúc ông Sức khỏe.
Chu Minh Thuy - 26/06/2012 Thích 0
Bài viết hay ,cán ơn bạn . Trương Minh Châu
Trương Minh Châu - 26/06/2012 Thích 0
Đây là những suy nghĩ từ lâu mà tôi mơ hồ nhận thấy, nhưng không biết phải phát biểu như thế nào. Đúng là người Việt mình thường mắc bệnh này nhưng anh không nên nói đến người châu á, hay vị chủ tịch của tập đoàn kia vì chẳng ...
Trần Minh Trọng - 26/06/2012 Thích 0
Số đông người làm nghề kinh doanh ở VN làm ăn chụp giựt và đón cơ hội, muốn phát triển lâu dài thì phải tiến lên công nghệ cao. Buôn bán nhà đất , tôm cá , gia công may mặc v.v... thì là sở trường của các nước nghèo , mà VN muốn thoát ra cảnh nghèo thì phải nhanh chóng tìm hướng đi trong kỹ thuật và công nghệ cao như Nam Hàn , Đài Loan vậy ./.
tuy can - 26/06/2012 Thích 0
Chuyện ai cũng biết, nhưng làm được gì đâu. do thiếu thông tin mà ra thôi. chứ chuyện trà, cafe thì năm nào cũng có. Nắm được thông tin là có tất cả.
Nguyễn Long - 26/06/2012 Thích 0