Temasek & SCIC ?

Dư luận trong nước đôi khi so sánh công ty SCIC với đại công ty rất nổi tiếng của Singapore là Temasek khi nói rằng, nếu mô hình Temasek của Singapore, do chính phủ Singapore dựng nên, sử dụng vốn của chính phủ Singapore, thì tại sao SCIC lại không làm được như vậy cho chính phủ Việt Nam.

Trên thực tế, Temasek và SCIC có điểm tương đồng trên mô hình nhưng lại có nhiều dị biệt trong mô thức hoạt động. Sự khác nhau chính yếu nằm ở chỗ Temasek độc lập với chính phủ trong các quyết định đầu tư. SCIC thì không hẳn như thế.

Temasek được thành lập năm 1974, quản lý và đầu tư vốn của Bộ Tài Chánh Singapore. Công ty này hoạt động dưới sự chi phối của bộ luật Thành Lập Công Ty Singapore, trong đó tất cả các công ty thành lập tại Singapore, kể cả Temasek, đều bị chi phối bình đẳng như nhau.

Thông tin chính thức trên trang nhà của công ty này viết rằng, trong khuôn khổ luật pháp được qui định, công ty hoạt động hoàn toàn dựa trên nguyên tắc thương mại và linh hoạt dưới sự chỉ đạo duy nhất của Hội Đồng Quản Trị công ty.

Trên thực tế, thành viên Hội Đồng Quản Trị cũng như Tổng Giám Đốc Temasek phải được sự chuẩn thuận của tổng thống Singapore, nhưng các quyết định đầu tư, làm ăn, giao dịch là trách nhiệm của Hội Đồng Quản Trị và Ban Điều Hành. Không một ai, kể cả tổng thống hay chính phủ Singapore được quyền tham dự vào việc chỉ đạo, dẫn hướng các quyết định làm ăn của Temasek.

Còn SCIC thì hoạt động ra sao? Thông tin chính thức trên trang nhà công ty có đoạn viết, rằng trong ?otrường hợp thực hiện các nhiệm vụ do Thủ tướng Chính phủ giao, nếu không có hiệu quả thì được thực hiện các chính sách ưu đãi thích hợp và Nhà nước hỗ trợ về tài chính.?

Thành phần quản trị SCIC là ai? Cũng theo thông tin chính thức, công ty có Hội Đồng Quản Trị đứng đầu bởi ông Vũ Văn Ninh, Uỷ Viên Trung Ương Đảng, Bộ Trưởng Bộ Tài Chánh. Các thành viên Hội Đồng Quản Trị còn có cả các thứ trưởng Bộ Công Nghiệp, thứ trưởng Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư.

Về vấn đề độc lập trong quyết định đầu tư của SCIC, tiến sĩ Nguyễn Quang A nhận định:

?oNếu họ được hoạt động độc lập như một công ty kinh doanh, thì những việc làm của họ là bình thường, tương tự như Temasek của Singapore, mua đi bán lại, tuỳ thuộc vào tình hình kinh doanh. Còn nếu để vực thị trường chứng khoán dậy, thì những việc làm ấy là không tốt.?

Quyết định trong ngày 7 tháng Ba vừa qua, trong đó SCIC tung tiền mua cổ phiếu vào lúc thâm hụt ngân sách chính phủ lên cao đến 6%, lạm phát lên cao đến gần 16%, Ngân Hàng Nhà Nước thì đang cố gắng hạn chế lượng cung tiền trong nền kinh tế, bị các nhà phân tích cho là thiếu cân nhắc.

Một chuyên viên kinh tế nói rằng, SCIC tung tiền vào thời điểm này để mua chứng khoán là làm tăng thêm thâm hụt ngân sách chính phủ, là làm tăng thêm áp lực lạm phát vì tung thêm tiền vào thị trường, và nhất là có thể tạo sự bất ổn của thị trường chứng khoán thay vì làm cho nó ổn định.

Chuyên viên này phân tích, rằng việc giá cổ phiếu tăng ngay sau quyết định của SCIC là điều đương nhiên, vì bỗng nhiên mức cầu của cổ phiếu tăng lên. Do ảnh hưởng này, các nhà đầu tư nhỏ, vốn đang rất cẩn trọng sau một thời gian dài thị trường mất giá, nay lấy lại tinh thần, nhảy vào đầu tư.

Khi giá lên, SCIC lại bán cổ phần ra khiến giá sụt xuống lại. Chính các nhà đầu tư nhỏ gánh chịu hậu quả này. Nói ngắn gọn, tình hình hiện nay có thể hiểu là giới đầu tư nhỏ gom tiền vào để làm lợi cho SCIC. Nhà phân tích kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa nhận định:

?oNhà nước chỉ nên can thiệp để khai thông ách tắc hầu quy luật thị trường được vận hành hài hoà, trơn tru, chứ không du di hoặc di chuyển tài sản từ chổ này qua chỗ khác nhằm cứu vớt một thành phần nào đó mà không có lợi ích gia tăng sản xuất. Vấn đề nguy kịch là khi lãnh đạo phản ứng theo tâm lý của một thành phần dân chúng và gây thiệt hại cho các thành phần khác.?

Việc một công ty do nhà nước uỷ thác, sử dụng vốn nhà nước vào các hoạt động kinh doanh là điều bình thường. Việc so sánh công ty SCIC và mô hình Temasek của Singapore là điều có thể hiểu được. Tuy nhiên, sự độc lập với chính quyền trong các quyết định kinh doanh có thể được xem là yếu tố cực kỳ quan trọng để đánh giá sự tồn tại và hiệu quả của một công ty.

SCIC, theo chức năng được qui định, vừa là công ty đầu tư làm ăn, vừa là công cụ của nhà nước trong các chính sách kinh tế, cho thấy sự lệ thuộc chính trị của công ty này. Chính những mâu thuẫn trong trách nhiệm của công ty sẽ đặt ra nhiều câu hỏi về hiệu quả, nhất là trong các hoạt động mang tính công cụ của chính phủ.