Ngành Điện - Không ngừng tăng trưởng

I.TỔNG QUAN NGÀNH ĐIỆN

1. Chuỗi giá trị ngành điện



Trong phạm vi báo cáo, chúng tôi sẽ chỉ đề cập tới những thông tin liên quan tới nhóm các doanh nghiệp sản xuất điện trong phân khúc của chuỗi giá trị ngành.

2. Đặc điểm nguồn điện tại Việt Nam

Nguồn điện Việt Nam phụ thuộc lớn vào các loại hình năng lượng truyền thống (nhiệt điện than, điện khí, thủy điện), chiếm tới hơn 90% cơ cấu nguồn điện cả nước. Tính đến cuối năm 2016, thủy điện, nhiệt điện than, nhiệt điện khí vẫn đang là 3 nguồn cung điện lớn nhất với tỉ trọng lần lượt là 38%, 34% và 18%. Cùng với nhóm nhiệt điện dầu hiện chỉ được dùng cho mục đích dự phòng năng lượng và không có định hướng phát triển, các nhà máy sử dụng năng lượng tái tạo (phổ biến nhất là điện gió và điện mặt trời) mới chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong cơ cấu nguồn điện tại Việt Nam. Trong thời gian tới, dự kiến tỷ trọng của nhóm này sẽ tăng lên và dần thay thế cho thủy điện trong vai trò là nguồn điện năng chính của cả nước.



Nguồn điện năng phân hóa mạnh mẽ theo khu vực và điều kiện tự nhiên với nhóm nhiệt điện than tập trung chủ yếu ở phía Bắc; nhiệt điện khí và dầu tập trung ở miền Nam; và nhóm thủy điện tập trung dọc theo hệ thống sông ngòi, chủ yếu ở 3 hệ thống sông Đồng Nai, sông Sê San và sông Đà.

Hoạt động sản xuất điện đang tiến tới sử dụng các nguồn tài nguyên nhập khẩu. Với mục đích tận dụng tối đa các nguồn tài nguyên sẵn có, hoạt động sản xuất điện trước đây chủ yếu vẫn sử dụng các nguồn tài nguyên trong nước. Tuy nhiên, theo đánh giá về giữa cung – cầu nhiên vật liệu, từ năm 2019, các nhà máy nhiệt điện than đang vận hành và sắp đi vào hoạt động sẽ bắt đầu sử dụng nguồn than nhập khẩu. Với các nhà máy nhiệt điện khí, nguồn khí từ các mỏ khai thác trong nước hiện vẫn đủ phục vụ trong 2 - 3 năm tới.

Do phụ thuộc khá nhiều vào thủy điện, nguồn cung điện cả nước có tính mùa vụ. Thủy điện chiếm tới gần 40% nguồn cung điện. Tại những thời điểm khả năng cung cấp điện từ các nhà máy thủy điện bị hạn chế, các nhà máy nhiệt điện sẽ được huy động nhiều, đảm bảo ổn định thị trường điện. Thông thường, các nhà máy nhiệt điện sẽ được huy động nhiều vào các quý 1 và quý 4; thủy điện sẽ được tập trung phát chủ yếu vào 2 quý còn lại khi thời tiết chuyển sang mùa mưa.

Đầu ra các nhà máy điện được thu mua hoàn toàn bởi EVN.

3. Đặc điểm thị trường điện Việt Nam

Hoạt động mua bán điện được thực hiện song song giữa 2 hình thức: hợp đồng mua bán điện và mua bán giao ngay trên thị trường.



Thị trường điện Việt Nam đang chuẩn bị chuyển sang giai đoạn thị trường bán buôn điện cạnh tranh từ năm 2019. Hiện tại, thị trường điện đang nằm trong giai đoạn 1 – thị trường phát điện cạnh tranh. Tính tới cuối năm 2017, thị trường phát điện cạnh tranh đã có 86 nhà máy tham gia trực tiếp, với tổng công suất đặt là 22.910 MW (55% tổng công suất cả nước).



II.ĐÁNH GIÁ NĂM 2018

1. Sản lượng điện đầu ra toàn ngành tiếp tục tăng trưởng ổn định



Tốc độ tăng trưởng của ngành điện vẫn đạt mức từ 9 – 10%/năm qua từng năm. Lũy kế 9 tháng năm 2018, tổng sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu đạt 163,5 tỷ kWh, tăng 10,54% so với cùng kỳ năm 2017. Sản lượng điện thương phẩm toàn EVN lũy kế 9 tháng ước đạt 143 tỷ kWh (+10,1% yoy), tăng 10,13% so với cùng kỳ năm trước, trong đó sản lượng điện thương phẩm nội địa tăng 10,21%.

2. Lượng mưa giảm nhẹ so với 2017 làm tăng sản lượng từ nhiệt điện và giá bán điện trên thị trường



Ảnh hưởng từ trạng thái La Nina giảm dần đã kéo giảm lượng nước chảy về các hồ chứa, từ đó làm giảm khả năng cung cấp điện của nhà máy thủy điện. Lượng mưa bình quân cả nước 9 tháng đầu năm 2018 ước giảm khoảng 5% so với 2017, trong đó, miền Nam là khu vực có lượng mưa biến động nhiều nhất với mức giảm 16%. Sự giảm sút trong nguồn nước đầu vào của các nhà máy thủy điện nhìn chung đã tạo tác động tích cực tới nhóm nhiệt điện. Tính chung 9 tháng 2018, tổng sản lượng các nhà máy nhiệt điện đang niêm yết đóng góp vào thị trường đạt khoảng 21 tỷ kWh, cao hơn 9% so với cùng kì 2017.

Thấp nhất vào năm 2017 trong 6 năm trở lại, giá bán điện bình quân trên thị trường đang dần phục hồi và đạt mức trung bình là 870 đồng/kWh trong 9T2018. Nguyên do chính của sự phục hồi này tới từ việc tăng cường phát điện của nhiệt điện trong các 6 tháng đầu năm, khi thời tiết dần không thuận lợi cho thủy điện.

Trong 3 tháng cuối năm, giá bán điện tiếp tục duy trì ở mức cao so với cùng kì 2017 do mùa mưa đã kết thúc, các hồ thủy điện phải bắt đầu tích nước chuẩn bị cho đầu năm sau nên sẽ đẩy mạnh nguồn cung điện tới từ nhiệt điện, từ đó làm nâng mặt bằng giá bán điện bình quân trên cả thị trường điện.

3. Công suất nguồn điện tăng trưởng chậm hơn kế hoạch 2018



Theo quy hoạch điện VII điều chỉnh, nhằm đáp ứng đủ nhu cầu điện và hạn chế phụ thuộc vào nguồn điện nhập khẩu, công suất nguồn trong nước cần tăng trưởng tương ứng với tiêu thụ điện, đạt khoảng 60.000 MW vào năm 2020 và 96.000 MW năm 2025. Để đạt đươc các mốc công suất này, bình quân 1 năm cần tăng thêm 4.500 – 5.000MW, ứng với tốc độ tăng trưởng từ 9 - 10%/năm. Tuy nhiên, tính tới hết tháng 9/2018, công suất nguồn điện tại Việt Nam mới đạt mức 47.900 MW. Trong 3 tháng cuối năm, khoảng 350MW sẽ được bổ sung thêm vào lưới điện quốc gia, đưa tổng công suất cả nước vào ~48.250 MW (+6,3% yoy). Mức chênh lệch giữa thực tế và kế hoạch của nguồn điện chủ yếu do ảnh hưởng từ việc cấm vận của Mỹ với nhà thầu PM (Nga) tới dự án nhiệt điện khí Long Phú 1. Việc nhà thầu PM bị Mỹ cấm vận đã gây tác động mạnh tới các gói thầu mua sắm thiết bị, vật tư từ phía các nhà sản xuất Mỹ, khiến các tổ máy của nhà máy Long Phú 1 không kịp đi vào hoạt động trong năm 2018.

4. Tỷ trọng biên lợi nhuận gộp của nhóm nhiệt điện khí giảm do ảnh hưởng từ giá dầu FO



Theo quy định mới về việc neo giá khí thị trường theo giá dầu FO Singapore, diễn biến giá khí thị trường có biến động trực tiếp và cùng chiều với những thay đổi của giá dầu tại thị trường Singapore. Tính tới cuối tháng 9/2018, giá dầu FO đã tăng hơn 30% so với cùng kỳ 2017 khi giá dầu FO trên thị trường Singapore đang có xu hướng tăng mạnh trong 9 tháng đầu năm. Điều đó đã kéo giảm biên lợi nhuận gộp 9T2018 của các nhà máy nhiệt điện khí về 13% so với mức 17% cùng kì 2017.

III.TRIỂN VỌNG NĂM 2019

1. Nhu cầu điện toàn ngành tiếp tục tăng trưởng ổn định trong năm 2019

Tăng trưởng của GDP nước ta luôn đi kèm với tăng trưởng nhu cầu tiêu thụ điện. Tiêu thụ điện cả nước trong giai đoạn 2011 – 2016 luôn tăng nhanh gấp đôi so với sự tăng trưởng của GDP. Theo dự báo của Ngân hàng Thế giới cho giai đoạn 2018 – 2022, tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam sẽ rơi vào khoảng 6,5%. Ứng với mức tăng trưởng GDP này, nhu cầu tiêu thụ điện dự kiến trong các năm tới cũng sẽ tăng dần khoảng 11-13%/năm.

2. Tăng trưởng nguồn cung đang dần không bắt kịp nhu cầu điện

Tốc độ tăng trưởng về tiêu thụ điện sẽ đạt khoảng 11% trong giai đoạn 2018 – 2022 và sau đó sẽ giảm về mức 9 – 10% cho tới năm 2030. Trong khi đó, nguồn cung điện thực tế hiện mới chỉ đạt mức tăng trưởng khoảng 6 – 7%. Sự chênh lệch giữa tốc độ tăng trưởng cung – cầu hiện vẫn đang được bù đắp bởi hoạt động từ các nhà máy nhiệt điện dầu. Dự kiến trong 2 năm 2019 và 2020, nhiệt điện dầu sẽ đóng góp khoảng 4,4 và 5,2 tỷ kWh, giúp đảm bảo cân bằng cung – cầu điện. Tuy nhiên, từ sau 2021, Việt Nam sẽ có nhiều khả năng phải đối mặt với rủi ro thiếu hụt điện trên thị trường. Một số các yếu tố dẫn tới sự tăng trưởng chậm về nguồn cung gồm:



· Lượng nước về hồ thủy điện thấp làm hạn chế khả năng phát điện.

· Các dự án khai thác mỏ khí như Cá voi xanh, Lô B – Ô Môn đang đối mặt với nguy cơ chậm tiến độ trong khi các mỏ khí hiện tại đang bắt đầu cạn kiệt dần. => ảnh hưởng tới hoạt động của các nhà máy điện khí

· Các dự án đầu tư nhiệt điện than ở khu vực miền Nam cũng đang bị chậm tiến độ thi công. Ước tính, với mỗi nhà máy nhiệt điện than bị chậm tiến độ, thị trường điện đang bị thất thoát từ 7,2 – 7,5 tỷ kWh, tương đương với khoảng 3% sản lượng điện năng toàn hệ thống.

3. Dự báo thời tiết đầu năm 2019 sẽ thuận lợi cho nhóm nhà máy nhiệt điện

Theo Bản tin dự báo khí tượng thủy văn thời hạn mùa của Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, hiện tượng ENSO được dự báo sẽ có xu hướng chuyển dần sang trạng thái El Nino trong những tháng cuối năm 2018, đầu năm 2019 với xác suất khoảng 80%. Chúng tôi ước tính việc chuyển sang trạng thái El Nino sẽ làm giảm khoảng 10 – 15% lượng mưa về hồ chứa tại các nhà máy thủy điện, từ đó sẽ giúp các nhà máy nhiệt điện gia tăng được khoảng 10% công suất/sản lượng so với 2018.

4. Giá dầu đang có xu hướng giảm cuối năm 2018 và ổn định trong năm 2019

Sau khi tăng vọt lên ở mức 508 USD/tấn tại thời điểm tháng 10/2018, hiện tại giá dầu FO đã giảm dần về mức 400 USD/thùng (giảm hơn 20% so với tháng 10/2018). Theo như dự báo của một số tổ chức như Worlbank, OECD hay EIA, giá dầu trong năm 2019 sẽ có xu hướng ổn định so với thời điểm cuối năm 2018. Với việc giá dầu ổn định quanh mức 455 USD/tấn, biên lợi nhuận gộp của các nhà máy nhiệt điện khí dự kiến sẽ tiếp tục duy trì ở mức thấp 7% như 9T2018, từ đó làm ảnh hưởng tới lợi nhuận của doanh nghiệp do chi phí nhiên vật liệu chiếm tới hơn 80% cơ cấu giá vốn của nhóm này.