Câu chuyện lạm phát ở Việt Nam hiện tại và nửa cuối năm 2022

CƠ BẢN VỀ LẠM PHÁT:
Là giá trị tăng trưởng % yoy của một rổ chỉ số CPI, với CPI là trung bình trọng số của 1 rổ hàng hóa tiêu dùng tại thành thị (do tính tự cung tự cấp cao nên rổ chỉ số CPI k tính cho vùng nông thôn). Rổ CPI sẽ được cập nhật và thay đổi trọng số các mặt hàng 5 năm/1 lần.
Trọng số lớn trong rổ chỉ số CPI tập trung vào:
+Lương thực & thực phẩm và ăn ngoài gia đình chiếm tới hơn 33%
+Nhà ở và VLXD chiếm 18.82%
+Giao thông chiếm 9.67%
+Giáo dục 6.17%, ...
Ngoài ra, ở một số quốc gia khác có sử dụng thêm rổ chỉ số như: PCE, CPI lõi, PPI, GDP Deflation để đánh giá lạm phát. Chúng ta sẽ đi sâu hơn vào chỉ số mà nhóm nhà hoạch định chính sách và tổ chức đầu tư sử dụng nhiều nhất là CPI.
CÂU CHUYỆN LẠM PHÁT VIỆT NAM HIỆN TẠI:
Tại sao rất nhiều các quốc gia trên thế giới tăng trưởng lạm phát mạnh nhưng Việt Nam không có áp lực lạm phát lớn?
Nhiều quốc gia thậm chí lạm phát lên 2 hay 3 con số (Lebanon 210%, Venezuela 167% hay Mỹ và EU gần chạm mốc 10%,...). Phần lớn nguyên do đến từ trọng số rổ CPI của Việt Nam, khả năng cung ứng hàng hóa và sự điều tiết quyết liệt của chính phủ Việt Nam, điều này đã giúp chỉ số lạm phát 6 tháng đầu năm duy trì ở mức thấp 2.44%. Những cấu phần tác động đến rổ chỉ số CPI 6 tháng đầu năm:
+Giao thông (gồm xăng dầu và dịch vụ đi lại chiếm trọng số chính) là cấu phần khiến chỉ số lạm phát VN tăng mạnh nhất khi giá xăng dầu tăng cao là nguyên nhân chính, trung bình 6 tháng đầu năm CPI giao thông tăng 17.5%
+CPI thực phẩm không tác động lớn đến rổ chỉ số CPI 6 tháng đầu năm, mặc dù giá rau củ, dầu ăn,... tăng mạnh nhưng được bù đắp rất lớn từ giá heo liên tục giảm trong giai đoạn này.
+Những cấu phần khác trong rổ chỉ số CPI gần như đi ngang hoặc tác động không lớn để tạo áp lực mạnh lên chỉ số lạm phát.
NGUYÊN NHÂN LẠM PHÁT VÀ HÀNH ĐỘNG CỦA CHÍNH PHỦ VIỆT NAM
Những Nguyên Nhân Chính Gây Ra Lạm Phát:
+Biến Động Cung Tiền Lớn: biến số này không xảy ra tại VN trong 2 năm Covid-19 khi cung tiền M2 bơm ra nền kinh tế duy trì ở mức thấp, thậm chí thấp hơn mặt bằng chung của nhiều năm, đây cũng là chính sách điều hành tuyệt vời của NHNN sau những bài học đắt giá từ hâu quả nghiêm trọng của việc biến động cung tiền thái quá những năm 2007-2009-2010.
+Sốc Cầu: khi tốc độ tăng của giá lớn hơn nhiều về tốc độ tăng của sản lượng. Điều này một phần lớn cũng đến từ việc thừa mứa tiền do các chính phủ bơm tiền thái quá, nhưng cũng may mắn là VN không xảy ra, Sốc cầu VN xảy ra ở một số lĩnh vực ảnh hưởng bởi dịch bệnh và hồi phục mạnh mẽ sau này như: du lịch, dịch vụ,... nhưng tác động không lớn.
+Sốc Cung: khi lượng cung không đáp ứng như cầu. Đây được coi là nguyên nhân chính khiến chỉ số lạm phát không chỉ ở VN mà diễn ra trên toàn thế giới khi giá dầu tăng cao và ảnh hưởng nặng từ đứt gãy chuỗi cung ứng.
=> Với nguyên nhân từ Sốc Cung đây cũng là bài toán khó đối với VN trong kiềm chế lạm phát khi những biến số tác động đến chỉ số lạm phát nguyên nhân cốt lõi không đến từ nội tại trong nước, như giá xăng dầu phụ thuộc vào biến động địa chính trị (chiến tranh Nga - Uca, sản lượng cam kết OPEC), đứt gãy chuỗi cung ứng phụ thuộc vào chính sách Zero Covid của Trung Quốc hay những biến số tác động lớn như giá heo cũng phụ thuộc và cung cầu trên thế giới mà biến số chính đến từ Trung Quốc.
Hành Động Chính Phủ VN:
+ Tăng lãi suất cao trong giai đoạn này cũng không tác động lớn đến kiểm soát lạm phát trong nước do nguyên nhân gốc rễ không đến từ nội tại trong nước, mà đến từ những biến số bên ngoài. Trong khi VN đang bước vào giai đoạn hồi phục kinh tế, việc tăng lãi suất mạnh đôi khi lại khiến nền kinh tế hoạt động kém khả quan hơn. Nhưng vì sao lãi suất trong giai đoạn hiện tại có xu hướng tăng một phần đến từ nhu cầu tín dụng cao trong gđ hồi phục kinh tế, một phần quan trọng hơn nữa đến từ áp lực tỷ giá căng thẳng hiện tại (bài viết sau sẽ tập trung vào lãi suất và tỷ giá)
+ Ngoài công cụ "chính sách tiền tệ" điều tiết thông qua NHNN, Chỉnh phủ VN nắm trong tay "công cụ tài khóa" đây được coi là công cụ hữu hiệu nhất tác động trực tiếp đến rổ chỉ số CPI, Bộ tài chính trong giai đoạn này đóng vai trò hiệu quả hơn trong kiểm soát lạm phát thông qua: giảm thuế phí xăng dầu, giảm học phí, y tế, giá điện,...
DỰ PHÓNG LẠM PHÁT 2022:
Với những cấu phần chiếm trọng số lớn trong rổ chỉ số CPI ở trên, chúng ta sẽ chỉ tập trung vào những biến số có tác động lớn đến CPI trong nước(nguyên tắc 80/20):
+CPI giao thông: với dự phóng giá dầu WTI ~100-110 USD, với việc giảm thuế phí xăng dầu trong nước sẽ giúp chỉ số CPI giao thông giảm dần trong 6 tháng cuối năm, dự phóng tác động giảm 3% trong rổ CPI giao thông.
+CPI thực phẩm: 6 tháng cuối năm có thể đây là biến số đáng quan tâm nhất khi giá heo trong nước tăng (ảnh hưởng ngắn hạn bởi sốc Cầu ngắn hạn khi trung quốc mở cửa, sẽ rất khó tăng mạnh như 2020 do nguồn cung thế giới ổn định) và nhu cầu tăng do mở cửa du lịch, cũng như là chi phí đẩy từ giá xăng dầu (điều này hạn chế bớt khi giá xăng dầu giảm), dự phóng CPI thực phẩm có thể tăng 5%
+CPI Nhà ở và VLXD: BĐS bị siết chặt cũng khiến giá thuê nhà không tác động nhiều, ngoài ra giá sắt thép cũng đang có xu hướng giảm liên tục, giá điện nước biến động k lớn, dự phóng CPI Nhà ở và VLXD đi ngang hoặc giảm trong 6 tháng cuối năm.
+ CPI giáo dục: với việc miễn giảm học phí từ nghị định 81/2021 của chính phủ sẽ giúp học phí cơ bản sẽ giảm hoặc đi ngang trong nửa cuối 2022.
=> Như vậy, 3 trong số 4 cấu phần chiếm trọng số lớn trong rổ CPI đều có xu hướng đi ngang hoặc giảm dần trong 6 tháng cuối năm. Tuy nhiên, cấu phần liên quan đến thực phẩm chiếm trọng số lớn nhất có thể sẽ là biến số cần quan sát thêm (giá rau củ, giá heo,...). Xác suất cao chính phủ VN sẽ kiểm soát tốt tỷ lệ lạm phát mục tiêu cả 2022 dưới 4% (3.5 kịch bản tích cực - 4.5% kịch bản tiêu cực)
==>> Tổng kết lại, trong năm 2022 khả năng rất cao áp lực lạm phát không lớn và có thể lạm phát cả năm sẽ đạt mục tiêu chính phủ đề ra là dưới 4%.