Chinh sách kinh tế của Trump dưới góc nhìn của Jeffrey Sachs

Sau khi ông Donald Trump đưa ra các tuyên bố về thương mại, thị trường toàn cầu đã trải qua một đợt sụt giảm mạnh, mất đi 10 nghìn tỷ đô la giá trị vốn hóa thị trường chỉ trong hai ngày. Theo Giáo sư Sachs, đây không phải là sự chuyển giao giá trị mà là sự "phá hủy" giá trị. Nguyên nhân là do thương mại mang lại lợi ích cho tất cả các bên, và khi thương mại bị gián đoạn, tất cả đều chịu thiệt hại. Hệ thống kinh tế toàn cầu dựa trên sự phân công lao động, và hành động của Trump đã làm phá vỡ điều này. Thậm chí, lãi suất cũng bắt đầu tăng lên khi mọi người bán tháo nợ Kho bạc Hoa Kỳ. Tuy nhiên, thị trường sau đó đã phục hồi khoảng 4 nghìn tỷ đô la khi Trump thay đổi một số quyết định của mình.

Một trong những chính sách kinh tế của Trump bị chỉ trích nhiều nhất là chính sách thương mại của ông. Giáo sư Sachs cho rằng Trump không hiểu gì về thâm hụt thương mại, ví nó như việc một người nợ thẻ tín dụng lại đi trách móc các cửa hàng đã bán hàng cho mình. Theo Sachs, thâm hụt thương mại xảy ra khi một quốc gia chi tiêu nhiều hơn thu nhập của mình. Ông cũng chỉ trích quan điểm của Trump rằng thương mại là một trò chơi có tổng bằng không, trong đó một bên thắng và bên kia thua. Sachs nhấn mạnh rằng thương mại thực tế là cùng có lợi.

Việc Trump đề xuất áp dụng thuế quan tùy tiện dựa trên cán cân thương mại song phương với từng quốc gia cũng bị Sachs gọi là "điên rồ" và "ngu ngốc". Ông đặc biệt phê phán cách tính toán thuế quan của chính quyền Trump, cho rằng công thức họ dùng là "tuyệt đối ngu ngốc". Ví dụ, Mỹ đã áp mức thuế rất cao (lên đến 50%) đối với một quốc gia nhỏ như Lesotho, nơi bán nhiều hàng hóa cho Mỹ hơn là mua từ Mỹ. Trump dường như tin rằng Mỹ nên có cán cân thương mại với mọi quốc gia, một quan điểm mà Sachs cho là vô lý. Ông ví von điều này giống như một người phải cân bằng thu chi với mọi cửa hàng mình mua sắm.

Sachs cũng chỉ trích việc Trump sử dụng các sắc lệnh khẩn cấp để áp đặt các biện pháp thương mại, coi thâm hụt thương mại là một "tình trạng khẩn cấp". Ông cho rằng điều này thể hiện sự "chế độ độc tài" vì quyền lực này thuộc về Quốc hội chứ không phải Tổng thống.

Vậy, thâm hụt thương mại thực sự phản ánh điều gì? Theo Giáo sư Sachs, nó phản ánh việc một quốc gia chi tiêu nhiều hơn số tiền mình kiếm được. Giống như một người tiêu xài quá mức bằng thẻ tín dụng, thâm hụt thương mại của một quốc gia không phải do các chính sách thương mại của nước khác gây ra, mà là do chính quốc gia đó chi tiêu vượt quá thu nhập quốc dân. Hoa Kỳ hiện có thâm hụt tài khoản vãng lai vì chính phủ chi tiêu nhiều hơn thu thuế khoảng 2 nghìn tỷ đô la mỗi năm.

Chủ nghĩa bảo hộ không phải là một hiện tượng mới, số lượng các biện pháp hạn chế thương mại đã tăng lên đáng kể sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, những hành động của Trump đã đẩy tình hình lên một "mức độ mới", hướng tới một cuộc chiến thương mại toàn diện. Mặc dù chủ nghĩa bảo hộ có thể mang lại lợi ích ngắn hạn cho một số ngành nhất định, nhưng về lâu dài, nó sẽ gây tổn hại cho tất cả. Thay vì bảo hộ, các quốc gia nên tập trung vào các chính sách nội bộ, cải cách cơ cấu, đầu tư vào nâng cao kỹ năng cho người dân và cơ sở hạ tầng để tăng cường khả năng cạnh tranh.

Một ví dụ điển hình về tác động của chủ nghĩa bảo hộ là trường hợp của Lesotho. Khi Mỹ áp thuế cao lên hàng hóa từ Lesotho chỉ vì nước này xuất khẩu sang Mỹ nhiều hơn nhập khẩu từ Mỹ, một quốc gia nghèo với GDP bình quân đầu người rất thấp (916 đô la so với 82.800 đô la của Mỹ), sẽ phải đối mặt với những khó khăn rất lớn. Giải pháp cho các quốc gia như Lesotho có thể là tăng cường hội nhập khu vực và tìm kiếm các đối tác thương mại khác.

Giáo sư Sachs cũng lo ngại rằng việc tập trung quá nhiều vào chủ nghĩa bảo hộ và các vấn đề nội tại có thể làm suy yếu sự hợp tác toàn cầu trong các vấn đề cấp bách khác, đặc biệt là biến đổi khí hậu. Ông nhấn mạnh rằng biến đổi khí hậu là một vấn đề toàn cầu đòi hỏi sự hợp tác của tất cả các quốc gia. Việc Trump rút khỏi Hiệp định Paris và thúc đẩy sử dụng than đá cho thấy sự thiếu quan tâm đến tương lai và gây ra những hậu quả nghiêm trọng.

Ngoài ra, môt bộ trưởng cũng cảnh báo về những nguy cơ tiềm ẩn của xu hướng "delobalization", bao gồm tình trạng nợ toàn cầu cao, già hóa dân số và gia tăng bất bình đẳng. Chủ nghĩa bảo hộ có thể làm trầm trọng thêm những vấn đề này và cản trở tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Thay vì đi theo con đường bảo hộ, các quốc gia nên hợp tác chặt chẽ hơn trong khuôn khổ đa phương để giải quyết các thách thức chung của thế giới.

Tóm lại, các chính sách thương mại của Trump đã bị chỉ trích rộng rãi vì sự thiếu hiểu biết về kinh tế, cách tiếp cận sai lầm và những tác động tiêu cực tiềm tàng đối với thị trường toàn cầu và sự hợp tác quốc tế. Thương mại thặng dư hay thâm hụt thực chất phản ánh sự khác biệt giữa chi tiêu và thu nhập của một quốc gia, và chủ nghĩa bảo hộ không phải là giải pháp cho những thách thức kinh tế mà các quốc gia đang phải đối mặt. Thay vào đó, cần có những chính sách thông minh, đầu tư vào con người và cơ sở hạ tầng, và tăng cường hợp tác quốc tế để đạt được tăng trưởng bền vững và giải quyết các vấn đề toàn cầu.


PS: Jeffrey Sachs là một nhà kinh tế học, giáo sư và chuyên gia về phát triển bền vững người Mỹ. Ông sinh ngày 5 tháng 11 năm 1954 tại Detroit, Michigan. Sachs nổi tiếng với vai trò là cố vấn kinh tế cho nhiều chính phủ và tổ chức quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế và biến đổi khí hậu.
Hiện tại, ông là Giám đốc Trung tâm Phát triển Bền vững tại Đại học Columbia và Chủ tịch Mạng lưới Giải pháp Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc (UNSDSN). Sachs cũng là tác giả của nhiều cuốn sách, bao gồm The End of Poverty (2005) và The Age of Sustainable Development (2015).

Nguồn: