Chúng ta tìm kiếm sự thật hay tìm kiếm sự an tâm?

- Tại sao thị trường chứng khoán lại là nơi đầy rẫy những thông tin về đội lái và thuyết âm mưu thưa ngài? Trong nhiều năm hành nghề, câu hỏi thường xuyên mà đồng nghiệp tôi nhận được là "Tại sao thị trường tăng/giảm?", "Tại sao cổ phiếu trần/sàn?", "Có thông tin gì không em?", "Tạo lập thị trường họ đang làm gì vậy em?". Tại sao người ta khát khao một lý do đến vậy và chấp nhận mọi câu trả lời mà đồng nghiệp thậm chí là tôi đưa ra?

- Nếu thương trường là chiến trường, thì con người có xu hướng tìm một kẻ thù để chiến đấu. Thực tế thị trường chứng khoán là nơi tồn tại đám đông, bản thân nó chứa đựng sự hỗn độn. Vâng, khi đối mặt với một thực thể hổn độn người ta cần tìm kiếm một sự an-tâm-giả, một kẻ thù chung, nhân vật quyền lực đứng sau chi phối sự hỗn độn đó. Nói như Gustave Le Bon, đám đông cần một kẻ chủ mưu để cảm thấy mình đang đối đầu với một trung tâm chứ không phải một mớ hỗn độn. Hỗn độn làm con người hoang mang còn âm mưu làm con người ta an tâm.
- Nhưng ngay cả vậy, trung tâm đó vẫn không có hình dạng?

- Thực tế, an tâm là một trạng thái không thường trực. Rất nhanh chóng, người ta rơi ngay vào trạng thái bất an mới, một đội lái không rõ hình dạng, một âm mưu không thể giải thích bằng lý trí nhưng cũng từ khoảnh khắc đó, con người cũng đẩy trách nhiệm về thực thể vô hình này và trở lại trạng thái an tâm. Một nghịch lý xuất hiện, thứ không rõ hình dạng đó chịu trách nhiệm cho hành động của họ.

Điều này đôi khi tốt, đôi khi xấu nhưng thường là xấu. Đặc biệt trở nên tồi tệ khi những người hành nghề sử dụng để lừa phỉnh nhà đầu tư. Nó tệ ở hai điểm, một là họ dùng thực thể hư vô này để tự lừa phỉnh họ, chịu trách nhiệm cho họ và hai là họ lừa phỉnh người khác.

- Vậy có một trật tự nào không thưa ngài?

- Không biết! Đó là câu trả lời đầy đủ, chân thành và minh triết nhất. Những trật tự mang hình hài một ý chí bên ngoài nhằm cung cấp một nguyên nhân cho sự tăng/giảm, một kẻ thù sát hại danh mục của bạn, một thiên thần đẩy giá cổ phiếu của bạn hay một câu chuyện có đầy đủ mở bài, thân bài, kết luận đều là dạng trật tự rẻ tiền.

- Chúng ta có cần phải chống lại số đông không những trật tự rẻ tiền kia vẫn hữu ích mà?

- Không, chúng ta không thể chống lại số đông vì cả chúng ta vẫn thuộc về số đông. Tức là thực tế không hề có chúng ta và họ/số đông mà tất cả đều là một. Nếu một kẻ thượng đẳng nào đó như tôi bảo rằng, tôi vượt lên số đông ngu muội thì bản chất kẻ đó vẫn là một con người bất an, họ an ủi bản thân bằng sự thức tỉnh cá nhân - tôi là người đã thức tỉnh và hiểu điều đám đông không hiểu. Nói sao nhỉ, nó là một kiểu AQ Chính Truyện.

Và đến đây, chúng ta vẫn chỉ mới trả lời được cho câu hỏi tại sao có sự tồn tại của tin nội bộ, đội lái, thuyết âm mưu và những điều tương tự. Vì bản chất, não bộ con người thường chọn cái sai có ý nghĩa hơn là cái đúng vô nghĩa. Cách đơn giản nhất để cá nhân hay một xã hội trở nên trưởng thành là tìm kiếm sự thật thay vì tìm kiếm sự an tâm.