Cú sốc nguồn cung có thể tái hiện Đại suy thoái

Các mô hình kinh tế hiện đại đang đánh giá thấp một cách có hệ thống tác động của cú sốc Hormuz bằng cách coi năng lượng như một mặt hàng thông thường. Thực tế không phải vậy. Năng lượng là nguồn tài nguyên chủ yếu, và các phép tính toán học về sự gián đoạn của nó chỉ ra những hậu quả khiến giá cả thị trường hiện tại trông có vẻ quá tự mãn một cách nguy hiểm.

Có một câu chuyện cười lưu truyền trong giới kinh tế, được kể với sự tự nhận thức cần thiết cho kiểu hài hước chuyên nghiệp. Một linh mục, một kỹ sư và một nhà kinh tế bị mắc kẹt trên một hòn đảo hoang, đối mặt với nạn đói. Linh mục đề nghị cầu nguyện. Kỹ sư đề nghị đóng một tấm lưới đánh cá. Khi được hỏi về đóng góp của mình, nhà kinh tế trả lời: "Hãy giả vờ có một con cá."

Đó là một lời nói đùa nhẹ nhàng, được đưa ra với tinh thần tự phê bình trí tuệ. Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng toàn cầu hiện nay, nó lại không còn nhẹ nhàng như trước nữa. Bởi vì khuôn khổ phân tích chủ đạo mà các tổ chức tài chính, chính phủ và nhà đầu tư hiện đang sử dụng để đánh giá tác động của việc đóng cửa eo biển Hormuz, về bản chất, đang giả định một con cá. Nó coi năng lượng như một mặt hàng thông thường mà sự khan hiếm của nó tạo ra một hiệu ứng kinh tế tỷ lệ thuận có thể được ước tính bằng cách nhân tỷ trọng của ngành này trong GDP với tỷ lệ giảm nguồn cung, cho ra một con số đáng báo động về mặt tuyệt đối nhưng vẫn có thể kiểm soát được trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu trị giá 100 nghìn tỷ đô la.

Phân tích toán học trong khuôn khổ này dẫn đến kết luận rằng việc giảm 4,5% nguồn cung năng lượng toàn cầu, xấp xỉ mức giảm tổng lượng xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar và dầu thô vùng Vịnh Ba Tư hiện nay, chỉ là một trở ngại nhỏ đối với tăng trưởng. Tuy nhiên, phân tích thực tế về cách thức khan hiếm năng lượng lan truyền trong một nền kinh tế mà mọi hoạt động đều phụ thuộc vào nguồn năng lượng đầu vào lại cho thấy một kết luận đáng báo động hơn nhiều, và mức giá hiện tại trên thị trường chứng khoán, với các chỉ số chính "không quá xa so với mức cao gần đây", dường như vẫn chưa phản ánh đầy đủ điều này.



Vì sao năng lượng không giống như giày dép

Sai lầm cơ bản trong cách tiếp cận kinh tế chính thống đối với tình trạng khan hiếm năng lượng là sai lầm về mặt phân loại, khi đặt năng lượng ngang hàng với các yếu tố đầu vào sản xuất khác trong một khuôn khổ mà ở đó tất cả các yếu tố đầu vào về cơ bản đều có thể thay thế cho nhau và sự khan hiếm của bất kỳ yếu tố đầu vào nào cũng tạo ra ảnh hưởng tỷ lệ thuận với tỷ lệ chi phí của nó trong tổng chi phí.

Khung lý thuyết này hoạt động khá tốt đối với hầu hết các mặt hàng. Nếu nguồn cung bông giảm 10%, giá bông sẽ tăng, các sản phẩm sử dụng nhiều bông trở nên đắt hơn, người tiêu dùng sẽ chuyển sang sử dụng các sản phẩm thay thế tổng hợp, và tác động kinh tế tỷ lệ thuận với tỷ trọng của bông trong nền kinh tế. Cơ chế thay thế, khả năng của người tiêu dùng và nhà sản xuất chuyển sang các sản phẩm thay thế khi một yếu tố đầu vào cụ thể trở nên khan hiếm, là cơ chế điều chỉnh giúp ngăn chặn tình trạng khan hiếm hàng hóa cục bộ trở thành sự gián đoạn kinh tế trên diện rộng.

Năng lượng không cho phép cơ chế thay thế này theo bất kỳ nghĩa ngắn hạn đến trung hạn nào có ý nghĩa. Không có lựa chọn thay thế nào cho năng lượng theo cách mà có những lựa chọn thay thế cho bông. Năng lượng, như khuôn khổ của nhà kinh tế học người Úc Steve Keen đã chỉ ra, là nguồn tài nguyên chủ đạo, là yếu tố đầu vào tạo ra tất cả các yếu tố đầu vào khác. Không có năng lượng thì không làm được gì. Không nhà máy nào hoạt động. Không phương tiện vận chuyển nào di chuyển. Không máy móc nông nghiệp nào được trồng hoặc thu hoạch. Không trung tâm dữ liệu nào xử lý công việc. Bệnh viện nào hoạt động. Không tòa nhà nào được sưởi ấm hoặc làm mát. Hệ số tương quan giữa hoạt động kinh tế và sử dụng năng lượng là 0,9, trong đó 1,0 sẽ thể hiện hệ số tương quan hoàn hảo. Hệ số tương quan gần như hoàn hảo này không phải là ngẫu nhiên. Nó phản ánh thực tế vật lý rằng hoạt động kinh tế, về bản chất, là sự chuyển đổi năng lượng thành hàng hóa và dịch vụ hữu ích.

Điều này có một hệ lụy cụ thể và nghiêm trọng đối với phương pháp tính tỷ trọng GDP mà kinh tế học chính thống áp dụng cho tình trạng khan hiếm năng lượng. Khi nền kinh tế Mỹ dành khoảng 5,7% GDP cho việc mua sắm và phân phối năng lượng, mô hình chính thống kết luận rằng việc giảm 10% nguồn cung năng lượng sẽ làm giảm hoạt động kinh tế 0,57%, là tích của hai tỷ lệ phần trăm này. Kết luận này, như Keen đã chứng minh, không chỉ sai một chút mà còn sai hoàn toàn với mức độ nghiêm trọng gấp nhiều lần.

Bởi vì năng lượng không phải là yếu tố đầu vào 5,7% cho một nền kinh tế hoạt động 100%. Nó là yếu tố đầu vào 100% cho một nền kinh tế hoạt động 100% mà tỷ trọng GDP là 5,7% vì năng lượng dồi dào và rẻ. Khi năng lượng trở nên khan hiếm, mối tương quan 0,9 giữa năng lượng và hoạt động kinh tế sẽ được thể hiện rõ. Trong khuôn khổ này, việc giảm 10% nguồn cung năng lượng đồng nghĩa với việc giảm hoạt động kinh tế gần 10% hơn là giảm 0,57%. Để dễ hình dung, cuộc Đại suy thoái, sự suy giảm kinh tế nghiêm trọng nhất ở Hoa Kỳ kể từ những năm 1930, đã gây ra sự sụt giảm 4,3% GDP thực tế. Với mức giảm 10% năng lượng, theo khuôn khổ nguồn lực chính, hậu quả sẽ tàn phá gấp đôi.

CHI TIẾT: https://vietnambusinessinsider.vn/cu-soc-nguon-cung-co-the-tai-hien-dai-suy-thoai-a52810.html