Đạp ga rồi đạp phanh !

Năm 2025 khép lại với một cột mốc đáng nhớ đối với thị trường chứng khoán Việt Nam. VN-Index lần đầu tiên chạm mốc lịch sử gần 1800 điểm, tăng hơn 40% so với đầu năm, một trong những mức tăng ấn tượng nhất trong vòng một thập kỷ trở lại đây.

Tuy nhiên, đằng sau con số này không chỉ có niềm phấn khởi mà còn những tín hiệu khiến chúng ta nhìn kỹ lưỡng hơn về vận động của thị trường.

Tăng trưởng GDP sẽ gần 8%, tín dụng tăng gần 19%, trong khi mặt bằng lãi suất tiếp tục duy trì ở mức thấp. Song song đó, các cải cách pháp lý từ Luật Đất đai, Luật Nhà ở sửa đổi đến các bước chuẩn bị nâng hạng thị trường đã tạo ra làn sóng kỳ vọng tích cực lan rộng.

Đây chính là nền tảng hỗ trợ cho đà tăng mạnh mẽ của thị trường trong suốt 3 quý đầu năm.

Mặc dù khối ngoại bán ròng kỷ lục hơn 4,8 tỷ USD, nhưng lực đỡ chính vẫn đến từ nhà đầu tư trong nước. Thanh khoản bùng nổ, có thời điểm đạt tới 83.000 tỷ đồng/phiên cho thấy nội địa vẫn luôn có dòng tiền trực chờ tìm cơ hội đầu tư.

Dưới lớp tăng trưởng đó là sự tích tụ của những rủi ro cho nhà đầu tư lạc quan thái quá.

Dư nợ margin chạm ngưỡng kỷ lục 383.000 tỷ đồng vào cuối quý III, báo hiệu mức độ sử dụng đòn bẩy cao chưa từng thấy. Trong bối cảnh đó, không khó để lý giải vì sao mỗi đợt điều chỉnh đều có tính chất sốc và sâu.

Margin sẽ không cao đến thế nếu đầu tư trong bối cảnh ý thức rằng rủi ro luôn tồn tại, tuy nhiên câu chuyện "vươn mình" và một "điều thần kỳ mới" khi đổi thứ hạng là điều nhiều nhà đầu tư không muốn bỏ lỡ.

Bởi vậy tần suất các phiên tăng hoặc giảm bất ngờ cũng nhiều lên, phản ánh mức độ nhạy cảm lớn bởi đầu tư bằng cảm xúc.

Thị trường liên tục có những giai đoạn tăng 'phi mã', như chuỗi tăng gần 50% chỉ trong chưa đầy 90 phiên tới tháng 9 là đợt tăng có tốc độ nhanh thứ hai trong 10 năm (Mình đã có bài viết thống kê vấn đề này hồi tháng 8 ). Nhưng cũng chính sự hưng phấn dựa trên đòn bẩy tài chính và đòn bẩy tâm lý đó đã biến thị trường trở thành một chiếc xe lao đi với gia tốc rất cao, dễ rơi vào trạng thái điều chỉnh sốc khi có bất lợi.

Các đợt call margin quy mô lớn trong tháng 10 và 12 là hệ quả tất yếu.

Năm 2025 còn cho thấy (1) cổ phiếu có thể giảm ngay cả khi VN-Index tăng và (2) các chính sách hỗ trợ không còn là “bảo chứng” nếu kỳ vọng đã được chiết khấu từ trước.

(1) tất cả đều thấy, mình không bình luận thêm vì ngoài vùng hiểu biết

(2) ta có thể thấy nghịch lý khi càng nhiều kỳ vọng được đẩy lên cao thì thị trường lại càng phản ứng bất ngờ.
Nhiều cổ phiếu quay đầu giảm mạnh ngay sau khi câu chuyện chính thức được công bố điển hình như các đợt IPO lớn trong năm đều ghi nhận mức giảm sâu sau khi lên sàn, hay thị trường giảm mạnh ngay sau khi có thông tin chính thức về việc được nâng hạng sơ bộ từ FTSE.

Hay nửa cuối năm càng nhiều tin về bơm tiền và chính sách hỗ trợ "thổi" bong bóng tài sản không còn giúp chứng khoán tăng mà đặt ra lo ngại đáng kể về áp lực điều chỉnh. Khiến cho xảy ra "thanh khoản thị trường chứng khoán giảm ngay khi tăng trưởng tín dụng cao" điều mâu thuẫn với lập quan điểm trước đó của vươn mình.

2025 cũng có thể thấy thay đổi diễn ra rất nhanh, như trong các Webinar đầu năm mình có nói : Năm có sự thay đổi của 2 người quyền lực, người quyền lực nhất thế giới và người quyền lực nhất Việt Nam.

Tác động và sự quyết liệt của hai người này chúng ta đã thấy rồi. Lâu rồi chúng ta mới cảm thấy các quyết sách quan trọng lại được thực thi bởi ý chí mạnh thế và nhanh thế, thay vì chờ được tập thể chính phủ duyệt, thống nhất và cho tới hành động tuân lệnh.

Điều này sẽ duy trì tiếp sang 2026, vì thế nên khả năng thích nghi với sự thay đổi liên tục, kỷ luật, giữ nguyên tắc đầu tư và đánh giá rủi ro có thể quan trọng hơn cả việc dự doán xu hướng chứng khoán.

Điều đó càng trở nên thiết yếu trong một giai đoạn mà “đạp ga rồi đạp phanh” có thể diễn ra chỉ trong vài tuần.

Cre: Trương Đắc Nguyên