Eo Biển Hormuz Đóng 2 Tháng, Thế Giới Vẫn Đứng Vững: Điều Kỳ Diệu Hay Cơn Bình Lặng Trước Bão?

Dầu tăng hơn 50%, Pakistan mất điện diện rộng, Philippines áp dụng tuần làm việc 4 ngày — nhưng thị trường chứng khoán toàn cầu vẫn đang lập đỉnh lịch sử. Chuyện gì đang thực sự xảy ra với kinh tế thế giới?

Đây là điều mà hầu hết các nhà kinh tế không ngờ tới. Kể từ khi Iran đóng cửa Eo biển Hormuz — phản ứng trước các cuộc tấn công của Mỹ và Israel — khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày đã bị rút khỏi nguồn cung năng lượng toàn cầu. Giá dầu Brent tăng hơn 50%. Một số quốc gia đang thiếu nhiên liệu, đóng cửa nhà máy, cắt điện luân phiên.

Thế nhưng — hai tháng sau — phần lớn các nền kinh tế lớn trên thế giới vẫn đang tiếp tục vận hành. Thị trường chứng khoán nhiều nơi thậm chí đang chạm đỉnh mới. IMF dự báo tăng trưởng toàn cầu năm nay ở mức 3,1% — chỉ giảm nhẹ so với 3,4% năm ngoái — với giả định eo biển mở cửa trở lại vào giữa năm.

Đây không phải phép màu. Đây là kết quả của nhiều thập kỷ âm thầm thay đổi cấu trúc kinh tế — những thay đổi mà phần lớn chúng ta chưa nhận ra cho đến khi cú sốc thực sự ập đến.

Ba Lý Do Thế Giới Chưa Sụp Đổ
Thứ nhất: Kho dự trữ chiến lược sâu hơn bao giờ hết.
Các quốc gia đã học bài học đắt giá từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây. Nhật Bản và Hàn Quốc đang nắm giữ lượng dự trữ tương đương khoảng 200 ngày tiêu thụ tính đến tháng 1. Châu Âu có 130 ngày. Trung Quốc — quốc gia tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới — được ước tính nắm khoảng 1,4 tỷ thùng dự trữ, đủ cho gần 100 ngày hoạt động kinh tế mà không cần nhập khẩu thêm. Đây là những tấm đệm mà năm 1973 hay 1990, thế giới chưa có.

Thứ hai: Làn sóng AI đang bù đắp phần lớn thiệt hại.
Trong khi giá năng lượng tăng vọt, động lực khác đang tăng tốc ở chiều ngược lại: cơn bùng nổ AI đang tạo ra nhu cầu khổng lồ cho chip, linh kiện điện tử và máy móc từ châu Á. Xuất khẩu của Nhật Bản tháng 3 tăng 12% so với cùng kỳ năm ngoái. Hàn Quốc tăng gần 50%. Đài Loan tăng 68%.



Như nhà kinh tế học Stefan Angrick của Moody's Analytics tại Tokyo nhận xét ngắn gọn: "AI đang trám vào những vết nứt."

Thứ ba — và đây là điều quan trọng nhất, nhưng ít được nhắc đến nhất: hiệu quả năng lượng.
Trong suốt 25 năm qua, thế giới đã âm thầm thực hiện một cuộc cách mạng không tên: làm ra nhiều hơn từ ít năng lượng hơn. Lượng năng lượng cần thiết để tạo ra một đô la GDP (đã điều chỉnh lạm phát) đã giảm khoảng một phần ba ở Mỹ và châu Âu kể từ năm 2000, và gần 40% ở Trung Quốc theo dữ liệu Ngân hàng Thế giới.



Đây là kết quả của hàng loạt thay đổi nhỏ nhưng cộng lại rất lớn: các nền kinh tế tiên tiến dịch chuyển từ sản xuất sang dịch vụ ít tiêu năng lượng hơn; năng lượng tái tạo (điện mặt trời, gió) chuyển đổi hiệu quả hơn nhiều so với đốt nhiên liệu hóa thạch; thiết bị gia dụng và quy trình công nghiệp liên tục được cải tiến để tiết kiệm điện.

Ví dụ thực tế: Thyssenkrupp của Đức đang thu hồi nhiệt thải, giảm rò rỉ, thay thế hệ thống chiếu sáng và linh kiện cũ. Saint-Gobain của Pháp đã dùng AI để tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng trong lò nung sợi thủy tinh, và chuyển dần từ khí tự nhiên sang hydro hiệu quả hơn. IMF ước tính rằng các biện pháp tiết kiệm năng lượng mà các doanh nghiệp châu Âu áp dụng sau khủng hoảng 2022 đã giảm một phần ba thiệt hại dài hạn cho nền kinh tế khu vực.

Lần Này Khác 2022 Ở Chỗ Nào?
Năm 2022, khi Nga xâm lược Ukraine và gây ra cú sốc năng lượng tương tự, các ngân hàng trung ương lớn gần như không có lựa chọn nào khác ngoài tăng lãi suất mạnh và nhanh — bởi lạm phát tại các nền kinh tế lớn đã đang sôi sục từ trước do nhu cầu bị dồn nén sau đại dịch.

Lần này, bức tranh khởi đầu khác hẳn. Lạm phát nội địa ở Mỹ, châu Âu và Nhật không còn ở mức nguy hiểm. Tuần này, Fed, ECB và Ngân hàng Nhật Bản đều giữ nguyên lãi suất trong khi đánh giá tác động của cuộc chiến. Chủ tịch Fed Jerome Powell phát biểu: "Triển vọng kinh tế vẫn còn rất bất định, và xung đột ở Trung Đông càng làm tăng thêm sự bất định đó."

Đây là sự khác biệt quan trọng: các ngân hàng trung ương đang có thêm thời gian và không gian để quan sát — thay vì bị ép phải hành động ngay lập tức như 3 năm trước.

Nhưng Đừng Nhầm Tưởng Sự Yên Tĩnh Là An Toàn
Trong khi các nền kinh tế lớn đang "cầm cự" được, bức tranh tại các quốc gia đang phát triển và kém phát triển hơn rất khác. Pakistan cắt điện diện rộng. Philippines rút ngắn tuần làm việc. Bangladesh và Slovenia phân phối nhiên liệu. Đây là những quốc gia không có kho dự trữ chiến lược sâu, không nằm trong chuỗi cung ứng AI, và ngân sách chính phủ gần như không còn dư địa để trợ cấp cho người dân.

Aaditya Mattoo, Giám đốc Nghiên cứu Phát triển tại Ngân hàng Thế giới, đặt ra câu hỏi đau đớn mà nhiều chính phủ đang phải đối mặt: "Các nước đang phải chọn giữa hỗ trợ người dân hôm nay và duy trì tăng trưởng ngày mai." Đây là bài toán không có đáp án thoải mái.

Và ngay cả với các nền kinh tế lớn, giới hạn chịu đựng đang dần lộ ra. IMF cảnh báo: nếu eo biển Hormuz vẫn đóng đến sang năm 2027, tăng trưởng toàn cầu có thể rơi xuống khoảng 2% — ngưỡng mà giới kinh tế học coi là gần với suy thoái toàn cầu. Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đang được duy trì — nhưng cho đến nay vẫn chưa có thỏa thuận nào về việc mở lại eo biển.



Những Cú Sốc Chồng Nhau Và Giới Hạn Của Sức Bền
Điều đáng lo ngại hơn kết quả của từng cú sốc đơn lẻ là sự tích lũy của chúng theo thời gian. Đại dịch. Khủng hoảng năng lượng 2022. Chiến tranh thương mại. Và nay là Hormuz. Mỗi cú sốc để lại dư chấn: đầu tư yếu hơn, niềm tin doanh nghiệp và người tiêu dùng ủ rũ hơn, ngân sách nhà nước mỏng hơn.

Thế giới đang chứng minh mình kiên cường hơn những gì chúng ta nghĩ. Nhưng sức bền không phải vô tận.

Nhìn Về Việt Nam
Với Việt Nam — nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu xăng dầu, phân bón và nguyên liệu sản xuất — cuộc khủng hoảng Hormuz đang tác động theo hai chiều trái ngược nhau.

Chiều tiêu cực rõ ràng: giá xăng dầu và chi phí logistics tăng, ăn trực tiếp vào biên lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu. Nếu kinh tế toàn cầu hạ nhiệt, đơn hàng xuất khẩu cũng chịu ảnh hưởng.

Chiều tích cực ít được nhắc đến hơn: Việt Nam đang nằm trong chuỗi cung ứng điện tử và linh kiện mà làn sóng AI đang kéo nhu cầu lên mạnh — cùng xu hướng đã giúp Hàn Quốc và Đài Loan tăng trưởng xuất khẩu vượt bậc trong tháng 3.

Câu hỏi là: Việt Nam sẽ đứng ở phía nào của làn ranh đó — trong nhóm nền kinh tế đủ bộ đệm và đủ kết nối để cầm cự, hay trong nhóm chịu đòn trực tiếp từ giá năng lượng và thiếu dư địa chính sách?

Câu trả lời không do eo biển Hormuz quyết định. Nó do chính sách, dự trữ, và khả năng tham gia chuỗi giá trị mới của chúng ta quyết định. Và đó mới là điều đáng bàn — không chỉ là đợi xem eo biển bao giờ mở.

Bạn đánh giá tác động của khủng hoảng Hormuz đến doanh nghiệp hoặc danh mục đầu tư của mình thế nào? Việt Nam đang đứng ở phía "bộ đệm" hay "chịu đòn" trong cơn bão này — theo góc nhìn của bạn? Chia sẻ bên dưới.

Bài viết tổng hợp và phân tích dựa trên dữ liệu từ IMF, Ngân hàng Thế giới, IEA và các nguồn tài chính quốc tế. Bài viết mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )