Giá trị nội tại của Cổ phiếu nằm ở điểm nào?

Khi chỉ số VN-Index vượt qua 550 điểm, người ta nói rằng giá cổ phiếu đã vượt quá xa giá trị thực của nó. Khi nó xuống dưới 550 điểm, rồi cả khi xuống tới dưới 500 điểm, người ta vẫn nói rằng nó đang trở về giá trị thực. Nhưng rồi nó lại lên, đã vượt 500 điểm.


Phải chăng chưa về tới giá trị thực mà nó đã lại muốn ra đi hay giá trị thực đã nằm ở điểm nào đó gần đấy? Muốn trả lời cho câu hỏi trên, cần bàn về cách hiểu và cách tính giá trị thực của một cổ phiếu. Gần đây đã có một vài bài giới thiệu cách tính. Tiếc rằng trong công thức tính toán được giới thiệu lại có những đại lượng giả định.



Cổ phiếu có ba loại giá: 1) Mệnh giá là giá trị danh nghĩa, được ghi trong điều lệ công ty, hiếm khi thay đổi, trên thị trường chứng khoán hiện nay có quy ước chung là 10.000 đồng. 2) Thị giá là giá mua bán thực tế, luôn biến động theo quan hệ cung cầu. 3) Giá thứ ba là đề tài đang bàn, được gọi là giá trị thực hay giá trị nội tại. Nếu được phép chọn, người viết bài này sẽ chọn từ ?ogiá trị nội tại?, vì nó diễn đạt chuẩn xác hơn về ngôn ngữ cũng như về nội hàm khái niệm.



Nội tại vì nó không có hình thức riêng để tự thể hiện, tự khẳng định mình trước mắt mọi người như mệnh giá hay thị giá, mà ẩn nấp đâu đó bên trong tờ chứng khoán. Sổ kế toán và báo cáo tài chính không có ghi nhận. Nó là giá trị chỉ tồn tại trong quan niệm.



Nội tại còn vì giá trị đó tự thân nó có một cách khách quan, không ai có thể áp đặt được, kể cả người sở hữu nó. Cơ sở khách quan của nó là toàn bộ giá trị tài sản hữu hình và vô hình đang phát huy tác dụng ở công ty phát hành. Do đó giá trị nội tại là sức khỏe của doanh nghiệp, là cơ sở kinh tế của thị giá. Thị giá tuy luôn biến động nhưng không thể vượt ra ngoài quỹ đạo biến động của giá trị nội tại. Nói khác đi, thị giá biến động xoay quanh giá trị nội tại, không thể thoát ly quá xa, quá lâu giá trị nội tại.



Để tìm hiểu nội hàm khái niệm giá trị nội tại, cần lần theo quá trình hình thành và phát triển của công ty cổ phần. Tất cả các công ty cổ phần đều hình thành từ việc xây dựng, mua sắm những tài sản hữu hình (nhà xưởng, máy móc, nguyên vật liệu, hàng hóa, tiền mặt...) bằng vốn điều lệ huy động ban đầu. Từ vốn điều lệ này mà định ra mệnh giá, cũng là thị giá những cổ phiếu đầu tiên, cũng là giá trị nội tại vào thời điểm ban đầu đó. Cả ba loại giá đều có điểm xuất phát chung.



Có hai nhân tố làm tăng giá trị nội tại: 1) Kết quả kinh doanh, nhân tố có thể tính được. Nếu kinh doanh có lãi, một phần lãi được tái đầu tư, tài sản hữu hình sẽ tăng, giá trị nội tại sẽ tăng theo. Ngược lại nếu thua lỗ, tài sản hữu hình giảm đi, giá trị nội tại giảm theo. Những tăng giảm này được ghi nhận qua biến động vốn chủ sở hữu trong sổ kế toán và báo cáo tài chính. 2) Sự hình thành tài sản vô hình (thương hiệu, mạng lưới cung ứng và phân phối, đội ngũ cán bộ quản lý và kỹ thuật...), nhân tố này xuất hiện trong quá trình kinh doanh, nhưng lại không thể tính thành tiền như tài sản hữu hình và vì thế không được ghi nhận trong sổ kế toán và báo cáo tài chính. Tuy vậy nó một mặt tác động rất mạnh tới kết quả kinh doanh, nhưng mặt khác cũng hình thành từ kết quả kinh doanh.



Phân tích trên cho thấy nguồn gốc và các nhân tố hình thành giá trị nội tại, từ đó có thể nhận thức được nó về mặt định tính, nhưng chưa cho thấy được mặt định lượng. Như đã nêu ở trên, giá trị nội tại không tự thể hiện được, kế toán cũng không thể ghi nhận. Vậy là không có khả năng trực tiếp định lượng được nó. Cho nên muốn định lượng, đành phải tìm cách tính gián tiếp.



Nhà đầu tư tài chính thành công nhất thế giới Warren Buffett đã từng định nghĩa: Giá trị là những gì chúng ta nhận được?. Nói đảo lại: ?oNhững gì chúng ta nhận được (từ một vật) là giá trị (của vật đó)?. Trong đầu tư chứng khoán, nếu coi cổ tức (dưới mọi hình thức) là những gì mà người sở hữu nhận được, thì cũng coi đó là giá trị (nội tại) của cổ phiếu đó. Nói khác đi, giá trị nội tại của một cổ phiếu phụ thuộc vào khả năng nó đem lại thu nhập cho người sở hữu. Từ nhận thức này, chúng ta có thể tạm bằng lòng với cách tính giá trị nội tại của cổ phiếu nội suy từ cổ tức (và những khoản thu nhập khác) mà cổ phiếu mang lại, cụ thể là từ quan hệ tỷ lệ giữa lãi suất cổ phiếu với lãi suất cho vay trên thị trường, trong đó lãi suất cho vay được coi như tiêu chí so sánh. Thí dụ một cổ phiếu cho cổ tức một năm là 3.000 đồng, so với mệnh giá 10.000 đồng, lãi suất là 30%. Nếu lãi suất cho vay lúc đó là 10%, muốn có lãi 3.000 đồng, phải cho vay 30.000 đồng. Với điều kiện như vậy, nếu nhà đầu tư mua được cổ phiếu với thị giá dưới 30.000 đồng, thí dụ 25.000 đồng, là đã có lợi hơn cho vay, vì chỉ cần đầu tư vào cổ phiếu 25.000 đồng mà đã có mức lãi bằng đầu tư cho vay 30.000 đồng. Vì có lợi như vậy, người ta sẵn sàng mua cổ phiếu với thị giá 25.000 đồng, dù biết mệnh giá chỉ có 10.000 đồng. Với những số liệu thí dụ như vậy, có thể nói thị giá 25.000 đồng hình thành trên cơ sở giá trị nội tại tối đa của cổ phiếu là 30.000 đồng. Cách tính này đơn giản, thích hợp với các nhà đầu tư dài hạn là những người quan tâm nhiều tới cổ tức hơn là thị giá. Hạn chế của cách tính này là phải dựa vào lãi suất cổ tức và cho vay đã biết. Mà một khi đã biết thì đã là quá khứ, trong khi có những nhà đầu tư lại quan tâm nhiều tới giá trị nội tại tương lai để dự đoán thị giá tương lai. Đành dựa vào quá khứ để đoán tương lai vậy. Đầu tư chứng khoán luôn có rủi ro là thế.



Như đã nêu ở trên, thị giá cổ phiếu biến động xoay quanh giá trị nội tại, song trong những thời kỳ nào đó, với mức nào đó, thị giá có thể cao hơn hay thấp hơn giá trị nội tại. Hiện tượng này có thể giải thích được, bởi vì tuy giá trị nội tại là nhân tố cơ bản quyết định thị giá, nhưng ngoài nó, còn có nhiều nhân tố khác ngoài tầm của doanh nghiệp như tình hình kinh tế, chính trị, xã hội chung trong nước và thế giới. Ngay trong quan hệ cung cầu cổ phiếu cũng chịu tác động của cả yếu tố tâm lý và sự đánh giá chủ quan của các nhà đầu tư. Song như đã nêu, thị giá không thể tách rời giá trị nội tại quá xa, quá lâu.[r2)]

Hóng hớt[r2)]