Hy vọng vào sức nặng răn đe

Mức xử phạt lên tới 500 triệu đồng đối với nhà đầu tư nếu bị phát hiện có những hành vi gian lận trong giao dịch chứng khoán được quy định tại Nghị định 85/2010/NĐ-CP do Chính phủ vừa ban hành được nhiều nhà đầu tư và dư luận rất quan tâm, ủng hộ.

Điểm đáng chú ý của Nghị định 85/2010/NĐ-CP là ngay cả hai sở giao dịch chứng khoán (TP.HCM và Hà Nội) cũng sẽ phải chịu mức phạt gấp đôi so với trước nếu không làm hết trách nhiệm về cảnh báo hay công bố thông tin không theo quy định, gây ảnh hưởng đến giá chứng khoán trên thị trường; nếu không phát hiện được, không xử lý kịp thời hành vi vi phạm quy chế giao dịch cũng bị phạt 100-120 triệu đồng. Nghị định 85/2010/NĐ-CP được ban hành trong bối cảnh những vụ việc vi phạm trên thị trường chứng khoán diễn ra liên tục và kéo dài, gây nhiều bức xúc, trong khi mức xử phạt được xem là chưa đủ sức răn đe.

Gần nhất và nổi cộm là vụ việc một số cổ đông của Công ty cổ phần Vật tư và Vận tải Xi măng (VTV) có hành vi thông đồng tạo cung cầu giả và vi phạm quy định về chào mua công khai (đăng ký mua rồi lặng lẽ bán cổ phiếu để thu lời). Sau nhiều ồn ào, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đưa ra mức phạt cho các cổ đông vi phạm, với tổng số tiền xử phạt 370 triệu đồng. Điều đáng nói là, so với khoản lời thu về ước tính cả chục tỷ đồng, thì số tiền phạt của cả nhóm nhà đầu tư trên chỉ là một con số quá nhỏ. Sự chênh lệch giữa khoản lợi nhuận lớn và khoản tiền bị xử phạt thực sự trở thành một thách thức với cơ quan quản lý trong việc ngăn chặn các hành vi trục lợi tương tự có thể diễn ra trên thị trường; ngược lại, trở thành động lực, thành "đất sống" cho những vi phạm cứ mặc nhiên tồn tại.

Chính vì thế, mức xử phạt mới của Nghị định 85/2010/NĐ-CP đưa ra được xem là đã có "sức nặng" hơn, nhằm ngăn chặn những hành vi gian lận trên thị trường chứng khoán.

Tuy vậy, điều được nhà đầu tư quan tâm chính là, làm thế nào để xác định được các vi phạm nói trên. Không khó để nhận thấy, hiện trên thị trường chứng khoán vẫn đang tồn tại những bất thường mà ai cũng hiểu, đằng sau nó không thể không có vi phạm. Ví như trường hợp các mã cổ phiếu tăng trần liên tiếp nhiều phiên, trong khi doanh nghiệp vẫn đang ngập trong thua lỗ, mà một lãnh đạo công ty chứng khoán từng nói thẳng, chắc chắn trường hợp đó có yếu tố làm giá của "đội lái" (những nhà đầu tư lớn chuyên làm giá cổ phiếu).

Phát hiện và định danh những vi phạm này thế nào, chắc chắn cần sự chặt chẽ, chính xác của Thông tư hướng dẫn thi hành Nghị định 85/2010/NĐ-CP. Hơn nữa, khi những vi phạm có thể đem lại khoản lợi nhuận lớn hơn, thậm chí, lớn hơn nhiều lần số tiền có thể bị xử phạt - như trường hợp các cổ đông của VTV nói trên, thì rõ ràng, khả ngăn chặn vi phạm là rất nhỏ. Với tình hình thị trường hiện nay, điều này chắc chắn không chỉ là lý thuyết.

Do vậy, kỷ cương và sự minh bạch của thị trường chứng khoán nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư, đảm bảo sự phát triển lành mạnh của thị trường sẽ không chỉ trông chờ vào một mức phạt nặng, của riêng một nghị định, mà còn cần phải hoàn thiện cả một hệ thống các quy định pháp lý liên quan.