Không cao, cũng phải ngước nhìn

Máy bay tiêm kích Su 30MK2 (18:32, 18/11/2007)

Su-30MK2 tại hội chợ máy bay Ấn Độ - 2003

Nga vừa chuyển giao thêm cho Venezuela 8 chiếc máy bay tiêm kích đa năng Su-30MK2 nằm trong hợp đồng quân sự ký kết năm 2005 - 2006 giữa Tập đoàn xuất khẩu vũ khí Rosoboronexport và Venezuela trị giá 3 tỉ USD. Theo kế hoạch, từ nay đến cuối năm, không quân Venezuela sẽ có 16 chiếc Su-30MK2. Như vậy sức mạnh của không quân Venezuela sẽ được tăng cường đáng kể.

Tấn công tìm diệt nhiều mục tiêu

Để đáp ứng điều kiện chiến tranh mới, vào năm 1993, các công trình sư của Nga đã thiết kế, phát triển chiếc Su-30MK2 từ máy bay tiêm kích Su-30. Đây là chiếc máy bay đa năng phục vụ việc tìm diệt các mục tiêu trong mọi điều kiện và cả ban đêm lẫn ban ngày trong mọi tình huống. Chiếc máy bay này được trang bị các loại vũ khí kể cả vũ khí tự động, bom, các loại tên lửa không đối không, rồi ?otên lửa tầm thấp?. Lần đầu tiên Su-30MK2 được quốc tế biết đến là khi nó được giới thiệu tại Hội chợ hàng không Dubai (Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất) vào năm 1993 và gây được sự chú ý với giới quân sự quốc tế.

Su-30MK2 chở được 8.000 kg vũ khí, đạn dược. Trên thân và cánh máy bay có 12 bệ gắn, 10 trong số đó dùng để cài đặt đến 10 trái tên lửa. Trong trường hợp không chiến, Su-30MK2 sẽ sử dụng những tên lửa nhỏ điều khiển bằng sóng từ cũng như các đầu đạn tự động R-27R1, R-27RE, R27T. R-27E, RVV-AE, còn khi cận chiến có thể sử dụng tên lửa không đối không R-73 và R-73E.

Tên lửa R-27R1 được trang bị cho Su-30MK2

Đối với các mục tiêu trên mặt đất và trên biển, Su-30MK2 sẽ sử dụng loại tên lửa chống sóng radar H-31P, hoặc tên lửa định vị bằng sóng vô tuyến, bằng tia laser H -25ML, H-29L và H-29T, tên lửa có cánh H-59M cũng như các loại bom thông thường. Đặc biệt, vũ khí tấn công mặt đất và trên biển của Su-30MK2 cực kỳ hiệu quả. Chẳng hạn tên lửa H-59M điều khiển bằng sóng vô tuyến có thể bắn phá mục tiêu từ khoảng cách 100 km. Trên đường bay tới mục tiêu thì trên màn hình của sở chỉ huy hiện rõ đường đi của đầu đạn tự động được gắn với tên lửa và sau khi viên phi công ngắm mục tiêu và ?ora lệnh? thì nó sẽ công phá chính xác mục tiêu.

Ngoài ra, Su-30MK2 còn được trang bị tên lửa H-29TM, do Tổng công trình sư Igor Seleznev kết hợp với nhóm thiết kế hệ thống vũ khí của loại máy bay này phát triển. Đây là loại tên lửa có chế độ hoạt động hoàn toàn tự động (theo nguyên tắc ?obấm nút và quên luôn?).

Với H-29TM, loại tên lửa có hệ thống điều khiển bằng laser, thì phi công chỉ cần ngắm và xác định mục tiêu sau đó ghi vào bộ nhớ của hệ thống điều khiển rồi bấm nút, còn lại tên lửa sẽ tự tìm và tiêu diệt mục tiêu. Riêng loại tên lửa H-31P thì có thể tiêu diệt mọi bệ phóng tên lửa có cánh tầm trung và tầm xa trên mặt đất trong khi Su-30MK2 không cần phải bay vào tầm hoạt động của các loại vũ khí này. Cũng giống như máy bay tiêm kích SU-27, chiếc SU-30MK2 được trang bị loại súng liên thanh GS-31 với cơ số đạn là 150 viên.

Tác chiến trong mọi điều kiện

Khoang lái phía trước của Su-30MK2

Với chức năng đáp ứng nhiều công năng trong tác chiến, nên Su-30MK2 được trang bị hệ thống an-ten dò tìm thế hệ mới có đường kính 1 mét. Hệ thống này cùng một lúc có thể phát hiện 10 mục tiêu trên không trong khoảng cách 100 km và ngay lập tức chọn lựa hai mục tiêu để tấn công trong khoảng cách 65 km. Ngay khi phát hiện, xác định xong mục tiêu, hệ thống điều khiển vũ khí của Su-30MK2 sẽ chuyển qua chế độ hoạt động tự động, sẵn sàng tiêu diệt mục tiêu. Một khi phi công hạ lệnh tấn công thì trên màn hình trong khoang lái sẽ hiển thị toàn bộ quá trình này. Chế độ tự tìm diệt này thích ứng với cả ban ngày, lẫn ban đêm. Đây chính là những tính năng mà khách hàng đặt mua đánh giá cao ở Su-30MK2, bởi họ cho rằng nhờ thế mà nó có thể là đối trọng với các loại tiêm kích có tính năng tương tự của phương Tây.

Do hệ thống điều khiển vũ khí cùng một lúc đáp ứng nhiều yêu cầu cao, nên các trang thiết bị phục vụ hệ thống này cũng được cải tiến với các công nghệ cao. Với khoang lái tiết kiệm diện tích nên một số trang thiết bị được gắn bên ngoài thân máy bay, ở những góc phù hợp, ví dụ hệ thống dò tìm bằng laser, sóng từ hay các bộ phận định vị, các đầu đạn tự hành hay hệ thống cảm ứng nhiệt độ. Tất cả đều có thể hoạt động hoàn hảo trong bất kỳ điều kiện thời tiết, địa hình nào.

Su-30MK2 với đầy đủ vũ khí

Trong khi tác chiến, hai phi công ở hai khoang lái (trước và sau) đều có thể thay thế nhau làm nhiệm vụ, bởi tại vị trí ngồi của họ các hệ thống điều khiển bay và điều khiển vũ khí đều như nhau. Việc một trong hai người ngồi tại chỗ mà vẫn có thể đảm nhiệm việc lái máy bay, hay tấn công mục tiêu đã giảm bớt sức ép tâm lý, đảm bảo cho các phi công hoàn thành tốt nhiệm vụ chiến đấu.

Để thực hiện các nhiệm vụ chiến thuật và chiến lược nhằm tiêu diệt các mục tiêu trên không, hay tấn công các hệ thống phòng không của đối thủ, khi được tiếp nhiên liệu trên không, Su-30MK2 có thể bay liên tục trên không 10 giờ đồng hồ. Để quảng bá tính năng cực kỳ ưu việt này, vào năm 1994 tại hội chợ máy bay ở Santiago, Chile, Su-30MK2 thực hiện chuyến bay vượt đại dương mà không cần tiếp nhiên liệu làm kinh ngạc giới quân sự lúc đó.

Tuy nhiên phải đến cuộc triển lãm hàng không năm 1995 tại Nga, khi Su-30MK2 được trang bị đầy đủ vũ khí (tên lửa và bom) trình diễn các động tác nhào lộn, xoay vòng trên không đến chóng mặt thì các chuyên gia quân sự phương Tây phải thừa nhận: Họ chưa thể có loại máy bay hiện đại như thế. Chiếc máy bay này luôn là nguồn hứng khởi cho các triển lãm hàng không tại Trung Quốc, Malaysia, Ấn Độ và nhiều nước khác sau đó.

Năm 2005 ?" 2006 Nga và Venezuela đã ký kết hợp đồng mua bán vũ khí quân sự trị giá 3 tỉ USD. Theo đó phía Nga sẽ bán cho Venezuela 24 chiếc Su-30MK2, 53 máy bay trực thăng Mi-35M. Ngoài ra, Nga còn cho phép đất nước Nam Mỹ này sản xuất súng tiểu liên AK, cũng như nhiều khả năng sẽ đạt được thỏa thuận việc Nga bán cho Venezuela 5 chiếc tàu ngầm lớp 636 và 4 chiếc lớp 677-Amur.

Ngoài ra, Venezuela còn quan tâm đến máy bay vận tải IL-76 cũng như hệ thống tên lửa phòng thủ TOR-M1 trị giá khoảng 2 tỉ USD. Hiện Venezuela là bạn hàng đứng thứ hai của Nga về mua bán vũ khí quân sự, sau Algeria. Trước đó, vào năm 2005, Venezuela đã mua 100 ngàn khẩu AK của Nga. Và sau khi Mỹ từ chối bán máy bay tiêm kích F-16 cho đất nước này thì Tổng thống Hugo Chavez tuyên bố sẽ không cần mua vũ khí Mỹ và chuyển sang mua vũ khí của Nga.

Một số thông số kỹ thuật của Su-30MK2:

Sải cánh: 14,70m

Diện tích cánh: 62m2

Chiều dài thân: 21,90m

Chiều cao: 6,40m

Bình chứa nhiên liệu: 5.270 kg (mức thông thường);

9.640 kg (mức tối đa)

Động cơ: 2 TRDDF AL-31FP

Độ cao bay thông thường: 24.900m

Trần bay: 34.500m

Tốc độ bay tầm thấp: 1.350 km/giờ

Tốc độ bay tầm cao: 2.125 km/giờ

Phi hành đoàn: 2 người

Máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm của Nga
(19:10, 18/04/2008)
Vũ Ngọc Nhật (NuocNga.net)

Việc chế tạo máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm là một trong những nhiệm vụ phức tạp nhất của ngành công nghiệp hàng không quốc phòng Nga. Nó vừa là ?obộ mặt?, vừa là tương lai của nền công nghiệp hàng không vũ trụ Nga.

Cho tới thời điểm hiện tại, chỉ có hai loại máy bay chiến đấu thế hệ 5 đã được sản xuất hàng loạt hoặc đang chuẩn bị sản xuất hàng loạt, đó là F22 Raptor và F35 Lightning (hãng Lockheed Martin) của Mỹ; trong đó F35 là loại ?omáy bay tiêm kích hợp nhất? - nằm trong chương trình phát triển hệ máy bay tiêm kích hợp nhất JSF Joint Strike Fighter của Bộ Quốc phòng Mỹ.

F22 Raptor

Máy bay chiến đấu thế hệ 5 được coi là những mẫu máy bay có các đặc tính sau:

Có đặc tính siêu cơ động: máy bay thế hệ 5 có thể bay với các chế độ góc tấn từ cao đến cực cao với tải G lớn; có khả năng kiểm soát độ ổn định trên toàn dải vận tốc từ cực thấp đến cực cao (kể cả khi vận tốc bằng không).
Có khả năng cất cánh, hạ cánh thẳng đứng hoặc trên đường băng ngắn; dùng hệ thống lực đẩy dạng vecto có thể chuyển hướng được (thrust vectoring).
Có thể đạt tốc độ siêu âm bằng chế độ thông thường của động cơ (không cần chế độ tăng tốc - afterburner)
Tín hiệu phản xạ nhỏ (có khả năng tàng hình)
Có khả năng cao trong tìm diệt mục tiêu trên không và dưới đất.
Có các thông số tiên tiến tới cao cấp về các chế độ vận hành, bảo dưỡng.
Xét trên mặt bằng tổng thể, do những điều kiện bất lợi về kinh tế xã hội những năm 90 thế kỷ trước mà hiện tại Nga đang tụt hậu so với Mỹ khoảng một thế hệ trong việc phát triển các mẫu máy bay chiến đấu thế hệ 5. Mãi cho tới năm 2000-2001 khi Mỹ đã bắt đầu triển khai sản xuất hàng loạt F22, Nga mới sản xuất hàng loạt sê-ri Su 30 MKK được liệt vào thế hệ 4+! Còn các loại khác như Su 35, Mig29SMT...mới qua giai đoạn thử nghiệm.

Trong các cuộc họp báo, hội thảo hay hội nghị chính thức, việc phát triển máy bay chiến đấu thế hệ 5 được tất cả mọi giới của nước Nga ủng hộ như các nhà thiết kế, các tổ hợp công nghiệp, giới quân sự, quan chức chính phủ...Nhưng tại các buổi nói chuyện riêng không chính thức, các nhà lãnh đạo những giới này lại thừa nhận một thực tế đáng buồn là dường như nước Nga hiện nay không đủ sức để thực hiện một chương trình đầy tham vọng như thế.

Những phân tích dưới đây hy vọng phần nào làm sáng tỏ những thách thức cũng như những cơ hội cho nền công nghiệp hàng không Nga khi bước vào nghiên cứu triển khai thế hệ máy bay chiến đấu thế hệ thứ Năm.

2. Nhận dạng đối thủ chính cho máy bay chiến đấu của Nga thế hệ thứ năm

Các chuyên gia đã rất thống nhất khi đánh giá rằng trong vòng một thập kỷ tới nước Nga hầu như không có cơ hội để đưa vào sản xuất hàng loạt một loại máy bay thế hệ thứ năm trên cơ sở hai mẫu thử nghiệm là S37 và 1.44 (do hai cơ sở thiết kế Su-khôi và Mig đưa ra) để có thể đối chọi với tiêm kích hạng nặng F22 Raptor của Mỹ.

Mẫu máy bay thử nghiệm Mig 1.44

Và như vậy, mục tiêu của ngành công nghiệp hàng không Nga hiện tại dần dần chuyển sang một loại hình chiến đấu cơ khác: tiêm kích hạng nhẹ LFI - легкий "?он,овой ис,?еби,елO ?" >Ф~.

Điều này hoàn toàn có thể giải thích được, vì rằng sự ra đời của chiếc tiêm kích hợp nhất Joint Strik Fighter JSF - F35 là sự thách thức nguy hiểm đáng phải để ý hơn cho nền công nghiệp hàng không Nga so với việc chiếc tiêm kích siêu đẳng - siêu đắt F22 Raptor đang được sản xuất hàng loạt. Theo những tính toán mới nhất, một chiếc F22 có giá khoảng 200 triệu USD. Do vậy, F22 hầu như chỉ được sử dụng cho nhu cầu quốc phòng Mỹ nhằm tạo sức mạnh áp đảo trong không chiến mà không có xuất khẩu ra các thị trường thế giới. Ngược lại, dòng máy bay tiêm kích hợp nhất JSF với mẫu cơ sở là F35 sẽ được chế tạo với cả mục đích xuất khẩu. Theo dự báo của các chuyên gia quân sự, Mỹ trong tương lai có thể xuất khẩu ít nhất là 2000 chiếc.

Theo đánh giá của Giám đốc Viện nghiên cứu quốc gia về các hệ thống hàng không ("осН~~АС) Viện sỹ E. Fedosov, chương trình JSF được triển khai không chỉ cho trang bị mới hoặc tái trang bị các nước NATO mà còn với mục tiêu đẩy nước Nga ra khỏi thị trường xuất khẩu máy bay chiến đấu đầy béo bở này. Khi thực hiện chương trình JSF, người Mỹ đã giới hạn giá cho loại máy bay chiến đấu thế hệ 5 này là khoảng 30-38 triệu USD tuỳ thuộc vào thay đổi cấu hình để khi thiết kế chế tạo, các hãng phải tuân theo tiêu chí về giá đó.

Nếu như người Mỹ thành công, các máy bay tiêm kích thế hệ 4 như Su27, Mig29 hoặc thế hệ 4+ như Su30, Mig29XXX, Mig 31 sẽ không thể cạnh tranh được trên thị trường vũ khí thế giới, và trong trường hợp các hợp đồng trong nước bị cắt giảm tối đa thì đó thực sự sẽ là thảm hoạ cho ngành công nghiệp hàng không Nga.

Có một điều đáng ngạc nhiên là các chuyên gia Nga lại có những đánh giá khá mâu thuẫn về triết lý của chương trình JSF. Theo ý kiến của Tổng công trình sư Tổ hợp Su-khôi ông M. Simonov, khái niệm xây dựng một mẫu máy bay thống nhất (hợp nhất) cho tất cả các quân binh chủng, thống nhất cả các phương pháp bảo dưỡng, hậu cần, cất hạ cánh là không lô-gic. Ông cho rằng giá trị của việc cất hạ cánh thẳng đứng là không cao lắm vì các sân bay hiện đại hoặc trên các tàu sân bay đều có thể trang bị thiết bị móc hãm máy bay khi hạ cánh. Viện sỹ Fedosov cũng nhắc lại: ?oNgười Mỹ đã sai lầm khi chú trọng vào khả năng cất hạ cánh thẳng đứng của máy bay, điều này làm phức tạp thêm hệ thống của máy bay. Từ đó làm giảm tải trọng chiến đấu, giảm tầm bay.v.v...Chúng ta đã biết rõ về vấn đề này, đã trả giá qua việc thiết kế chế tạo Yak-141?.

Mẫu máy bay thử nghiệm Su-khôi S37 (hoặc còn gọi là Su-47)

Fedosov còn nói rằng đối với lực lượng lính thuỷ đánh bộ sẽ chế tạo một loại máy bay chuyên dụng có khả năng cất hạ cánh thẳng đứng. Ngoài ra, các đặc tính cất hạ cánh của máy bay chiến đấu cơ sở sẽ được nâng cao qua một loạt các biện pháp truyền thống

3. Những tiêu chí cho máy bay thế hệ 5

Những tranh luận về các chi tiết như trên đã kéo dài tới gần chục năm trong khi đề án JSF của Bộ Quốc phòng Mỹ được ráo riết triển khai. Như vậy, có thể nhận định rằng trong khi Mỹ đang tăng hết tốc lực để chế tạo ra cả ?omột họ? máy bay chiến đấu thế hệ 5 (JSF) thì người Nga dường như vẫn chưa xác định được cho mình những tiêu chí cho việc phát triển rồi chế tạo loại máy bay như vậy. Dường như các nhà chế tạo Nga chưa thống nhất được định nghĩa thế nào là máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm. Những tranh luận dưới đây đã thể hiện khá rõ điều đó.

Các chuyên gia Nga cho rằng về cơ bản, máy bay chiến đấu thế hệ 5 về cơ bản phải có các tinh năng như: khả năng tàng hình ở một mức độ nhất định, bay với tốc độ siêu âm không cần chế độ tăng tốc, siêu cơ động. Vẫn là Viện sỹ Viện trưởng Fedosov - Viện nghiên cứu quốc gia về các hệ thống hàng không ("осН~~АС) - với nhận định hoàn toàn ngược lại: ?oKỷ nguyên của định nghĩa về thế hệ máy bay theo những đặc tính bay - kỹ thuật đã chấm dứt. Sự khác biệt chính giữa máy bay thế hệ 4 với thế hệ thứ năm là nằm ở hệ thống khí tài trên buồng lái?. Ông cho rằng ba đặc tính mà các chuyên gia đưa ra để đặc trưng cho máy bay chiến đấu thế hệ 5 là không có tính nguyên tắc và không bắt buộc phải tuân thủ khi thiết kế máy bay thế hệ mới.

Theo đánh giá của Fedosov, tiêu chí siêu cơ động đã thành hiện thực ở chiếc Su30. Trên chiếc máy bay này, động cơ đã được trang bị hệ thống tạo lực đẩy có khả năng chuyển hướng (thrust vectoring) tạo khả năng cất hạ cánh với đường băng ngắn và nâng cao sức cơ động của máy bay trong không chiến. Ông cũng cho rằng siêu cơ động trong không chiến chỉ tăng một cách không đáng kể phạm vi sử dụng vũ khí trên cự li gần. Và cũng theo ý kiến của ông, để có được một vài lợi thế trong cận chiến kiểu cổ điển với sử dụng súng máy và tên lửa tầm gần các nhà thiết kế sẽ phải trả một cái giá rất đắt. Đó là việc cần thiết phải đảm bảo chế độ làm việc ổn định cho động cơ máy bay ở tại những trạng thái cực kỳ phức tạp của siêu cơ động.

Dựa trên những thành quả to lớn đạt được về công nghệ chế tạo động cơ, Fedosov đề xuất không phát triển máy bay thế hệ mới theo tiêu chí này nữa.

Về tiêu chí vận tốc siêu âm ở chế độ bay hành trình, theo ý kiến của Fedosov, nó chỉ quan trọng khi cần phải giải quyết nhiệm vụ phòng không trên một lãnh thổ rộng lớn, khi mà các máy bay cần phải có một tốc độ bay đủ lớn để di chuyển và đánh chặn ở những vùng biên giới xa xôi của lãnh thổ. Đối với nước Nga, rõ ràng tiêu chí này là quan trọng, nhưng hiện tại, lực lượng không quân Nga đã được trang bị hai loại tiêm kích đánh chặn hạng nặng với tầm bay lớn là Su30 và Mig31. Nếu tính đến nhiệm vụ của lực lượng phòng không sẽ được giải quyết trong sự phối hợp chặt chẽ giữa không quân, tên lửa phòng không và chiến tranh điện tử thì dường như không cần thiết phải cấp tốc triển khai chế tạo một thế hệ máy bay mới. Đơn giản hơn là nâng cao hơn khả năng chiến đấu của những loại máy bay hiện có (chẳng hạn như chương trình cải tiến Mig31M).