Lợi và hại khi dùng Margin

I. Margin là gì?

Margin hay giao dịch ký quỹ là việc dùng đòn bẩy tài chính trong đầu tư chứng khoán. Đây là dịch vụ cung cấp bởi Công ty chứng khoán (CTCK) cho phép nhà đầu tư vay tiền để có số lượng cổ phiếu có giá trị lớn hơn tài sản ròng của nhà đầu tư có trong tài khoản chứng khoán.

Khi nhà đầu tư dùng dịch vụ margin thì tài sản của nhà đầu tư trong tài khoản chứng khoán, bao gồm: cổ phiếu, trái phiếu, tiền mặt là tài sản đảm bảo cho khoản vay của nhà đầu tư.

Một minh họa dễ hiểu, bạn thấy ông hàng xóm mua 5 con trâu với giá 80 triệu đồng. Sau 1 tháng, đàn trâu 5 con này có giá 100 triệu - tức, được lời 20 triệu so với giá vốn, tỷ suất sinh lời là 25%/tháng.

Thấy sự nghiệp nuôi trâu lời nhanh, bạn quyết định đem hết số vốn mình có đi mua đàn trâu tương tự. Lúc này, với số vốn 100 triệu bạn mua được 5 con trâu và vay bác bán trâu 100 triệu để mua thêm 5 con nữa, tổng là 10 con. Đồng thời, bạn cam kết sẽ trả lại số tiền vay đó sau 1 tháng. Nếu không có tiền trả, sẽ bán trâu trả tiền.

​

Trong trường hợp này, 100 triệu đầu tiên là vốn mà nhà đầu tư bỏ vào tài khoản để đầu tư chứng khoán. Khi Khách hàng có nhu cầu sử dụng dịch vụ margin, Công ty chứng khoán sẽ cho nhà đầu tư vay thêm một khoản tiền dựa trên tài sản ròng của nhà đầu tư. Ở ví dụ trên, tài sản ròng tại thời điểm vay là 100 triệu, công ty chứng khoán cho vay thêm 100 triệu, khi đó tỷ lệ đòn bẩy (tỷ lệ margin) là 1:1. Trường hợp CTCK cho vay 200 triệu khi Nhà đầu tư có 100 triệu tài sản ròng thì tỷ lệ đòn bẩy là 1:2.

(Trong bài viết này, em chỉ đưa ra quy định cơ bản về cách tính tỷ lệ margin, đương nhiên, mỗi công ty chứng khoán lại cung cấp cho Khách hàng những sản phẩm margin đặc biệt và thương hiệu hóa hơn).

Tóm lại, Margin hay giao dịch ký quỹ là một thuật ngữ trong đầu tư chứng khoán đề cập đến việc nhà đầu tư có thể sử dụng khoản vay từ công ty CTCK và thế chấp khoản vay bằng chính vốn dư và cổ phiếu mà nhà đầu tư đã mua.



II. Tính hai mặt của Margin

Phố Wall vẫn truyền tai nhau câu nói: “High risk – High return” tức Lợi nhuận luôn đi kèm với rủi ro.

Việc sử dụng dịch vụ giao dịch ký quỹ được biết đến là phương thức giúp nhân đôi tài khoản, “double” lợi nhuận, đồng thời cũng là “con dao” bào mòn tài khoản nhanh nhất. Vậy thực tế thì việc sử dụng đòn bẩy tài chính này – margin mang lại những lợi ích và rủi ro gì cho nhà đầu tư trên thị trường Chứng khoán.

Lợi ích của Margin:

Khi thị trường bước vào pha tăng giá, cùng sự đồng thuận với thị trường, giá cổ phiếu cũng trong xu hướng đi lên. Trong trường hợp này, nếu nhà đầu tư sử dụng margin, thì nhà đầu tư sẽ có lợi nhuận nhiều hơn, đồng thời giá trị tài sản ròng tăng lên. Khi đó, dựa trên giá trị tài sản ròng hiện tại, nhà đầu tư có thể tiếp tục mua thêm cổ phiếu để gia tăng lợi nhuận nhanh hơn.

Để hiểu rõ hơn, chúng ta cùng quay lại sự nghiệp Nuôi trâu phía trên: bạn có 100 triệu, được Bác bán trâu cho vay 100 triệu (được hiểu là nhà đầu tư đang sử dụng đòn bẩy với tỷ lệ 1:1), kết quả là có 200 triệu để mua trâu.

Khi giá trâu trên thị trường tăng lên 10% so với giá mua, bạn lãi 20 triệu, chính là lãi 2 lần so với việc không vay tiền bác bán trâu. (Có nghĩa, nếu chỉ dùng vốn của mình – 100 triệu, bạn chỉ lãi 10 triệu khi giá trâu tăng 10%. Còn trong trường hợp này, số lãi 20 triệu đi kèm với vốn 100 triệu tự có thì tỷ suất sinh lời là 20%). Khi đó, giá trị tài sản ròng của bạn là 120 triệu đồng.

​

Như vậy, trở lại thị trường chứng khoán, một ví dụ minh họa thực tế, Nhà đầu tư có 100 triệu đồng, dùng tỷ lệ margin 1:1 để mua lượng cổ phiếu HPG có giá trị 200 triệu.

Gía cổ phiếu HPG tăng lên 10%, tương tự dự án nuôi trâu ở trên, nhà đầu tư lãi thêm 20 triệu. Gía trị tài sản ròng lúc này là 120 triệu. Với giá trị tài sản ròng 120 triệu này, nhà đầu tư có thể mua thêm lượng cổ phiếu HPG trị giá 20 triệu nữa, lượng cổ phiếu HPG sở hữu mới có giá trị 240 triệu đồng.

Nếu giá cổ phiếu tiếp tục tăng thêm 10%, thì nhà đầu tư có thêm 24 triệu lợi nhuận, giá trị tài sản ròng là 142 triệu, sinh lời 42% so với 100 triệu ban đầu. Như vậy, cổ phiếu HPG tăng 20%, mà tài sản nhà đầu tư đã sinh lời tới 42%.

Tóm lại, việc sử dụng margin khi cổ phiếu trong xu hướng tăng sẽ giúp gia tăng lợi nhuận, nhân lần khoản lời cho nhà đầu tư trong thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên trong lịch sử, Margin cũng được cho là một trong những nguyên nhân dẫn đến nhiều cuộc khủng hoảng tài chính. Vậy rủi ro của margin là gì?

Rủi ro của Margin:

Hãy cẩn thận với đòn bẩy. Nó có thể chống lại bạn.

Margin được coi là con dao hai lưỡi, vì việc chúng ta sử dụng margin trong trường hợp giá cổ phiếu giảm, lúc này giá trị tài sản ròng sẽ giảm rất nhanh, tương ứng với tỷ lệ đòn bẩy mà nhà đầu tư đang sử dụng. Nếu nhà đầu tư sử dụng tỷ lệ đòn bẩy 1:1 thì sẽ lỗ gấp 2 lần bình thường.

​

Ví dụ minh họa, bạn có 100 triệu và sử dụng margin 1:1, tức vay thêm của công ty chứng khoán 100 triệu để mua lượng cổ phiếu HPG với giá trị 200 triệu. Khi giá HPG giảm 10%, lúc này, bạn bị lỗ 20 triệu, tức lỗ 20% so với phần vốn 100 triệu ban đầu.

Bên cạnh đó, khi sử dụng margin, nhà đầu tư còn phải trả lãi margin cho các công ty chứng khoán. Nhà đầu tư phải có lợi nhuận cao hơn lãi vay này thì mới có lời cho việc đầu tư của mình.

Cuối cùng, khi cổ phiếu giảm giá, tài sản ròng của nhà đầu tư không đủ để đảm bảo khoản vay, công ty chứng khoán sẽ yêu cầu nộp thêm tiền cọc để đảm bảo khoản vay, hiện tượng này gọi là Margin Call. Nếu không có tiền mặt phải bán cổ phiếu để trả margin; giống như việc bạn phải bán trâu để trả nợ cho bác bán trâu ở ví dụ đầu bài viết.