Lý thuyết chu kỳ kinh tế, chu kỳ ngành... Có thực sự đúng tại Việt Nam?

Lý thuyết này về chu kỳ kinh tế, chu kỳ ngành đang được nhiều người áp dụng nhưng... SAI . Và nó có ảnh hưởng đến việc đầu tư của bạn
----

​

Nhiều người tin rằng đọc đúng chu kỳ kinh tế là có thể chọn trúng ngành sắp tới phát triển, thậm chí định hướng cho cả việc đầu tư chứng khoán lẫn các lớp tài sản khác. Có thật như vậy ?
Đầu tiên ta xem xét nguồn gốc của mô hình chu kỳ luân chuyển ngành (sector rotation model) xuất phát từ nghiên cứu chu kỳ kinh tế tại Mỹ, một nền kinh tế phát triển, có lịch sử kinh tế và thị trường chứng khoán hơn 200 năm. Mô hình này chỉ ra 2 vấn đề cốt lõi:
* Một là sự lệch pha giữa thị trường chứng khoán và nền kinh tế thực. Thị trường chứng khoán thường đi trước nền kinh tế từ 6đến12 tháng, phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư trước khi các chỉ số vĩ mô chính thức thay đổi.
* Thứ hai, trong từng giai đoạn của chu kỳ thị trường, sẽ có một vài nhóm ngành nổi bật hơn các nhóm ngành khác
Điều này hợp lý trong bối cảnh Mỹ vì:
- Mỹ có các ngành tài chính, công nghệ, công nghiệp… chiếm tỷ trọng lớn và có mối quan hệ chặt chẽ với chu kỳ kinh tế. Ví dụ : công nghệ chiếm 28% vốn hóa S&P 500
- Mỹ có sự minh bạch trong công bố và nhiều công cụ để đưa ra định hướng, hint chính sách tiền tệ và tài khóa nên thường được nghiên cứu nhiều và phát hiện ra các quy luật tương đối lặp lại.
- Thị trường hiệu quả hơn: Mỹ có thanh khoản cao, nhà đầu tư tổ chức chiếm đa số tới trên 80% tổng khối lượng giao dịch (một điều hoàn toàn ngược với Việt Nam). Dòng vốn lớn tuân theo chuẩn mực đầu tư dài hạn, loại bỏ phần lớn tác động đầu cơ ngắn hạn. Điều này giúp các mô hình chu kỳ kinh tế, biểu đồ thống kê thị trường Mỹ có độ tin cậy cao.
Vậy nên, khi lý thuyết chu kỳ ngành phần nào được xây dựng ở Mỹ, nó phản ánh đúng bản chất của một thị trường đã trưởng thành.
Khi áp dụng sang Việt Nam, mô hình này kém đi hiệu quả. Vấn đề bắt đầu từ chỗ chu kỳ kinh tế Việt Nam không đồng pha với Mỹ.
Là một nền kinh tế mới nổi, Việt Nam chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ chính sách vĩ mô, tỷ giá, lạm phát, hay dòng vốn FDI, hơn là từ chu kỳ nội tại.
Nên thị trường có thể tăng hoặc giảm vì những cú sốc đột biến: các biến động thay đổi của đối tác quốc tế, hay trong nước thay đổi chính sách tiền tệ, ý định thoái vốn nhà nước, hay sóng đầu cơ ... chứ không nhất thiết bám theo chu kỳ kinh tế truyền thống.
Ngoài ra, cơ cấu ngành trên sàn chứng khoán khác xa Mỹ:
- Ở Mỹ, công nghệ và tiêu dùng chiếm tỷ trọng lớn
- Ở Việt Nam, trọng tâm lại là ngân hàng, bất động sản, vật liệu xây dựng những lĩnh vực phụ thuộc nhiều hơn vào tín dụng và chính sách.
Ngành công nghệ còn quá nhỏ, chưa đủ sức phản ánh giai đoạn phục hồi tăng trưởng.
Hay ngành tiện ích, chăm sóc sức khỏe ít niêm yết, thanh khoản thấp không thể trở thành “vùng trú ẩn” lúc suy thoái như lý thuyết. Thậm chí nhóm này còn bị giảm cùng downtrend và tăng ít trong uptrend.
Chưa kể, dòng tiền thị trường Việt Nam mang tính đầu cơ cao.
Chu kỳ ngành dễ bị “làm nhiễu” bởi vô vàn sóng ngắn hạn: sóng thoái vốn, sóng tăng vốn, sóng bất động sản, sóng penny, sóng nâng hạng, sóng theo "họ các anh"…
và cũng bởi sự khác biệt rất lớn trong "người chơi" trên sàn, nhà đầu tư cá nhân chiếm đa số, thường chạy theo tin tức hơn là luân chuyển ngành theo quy luật kinh điển.
Thị trường chứng khoán Việt Nam mới hơn 20 năm, chưa đủ trải qua những chu kỳ kinh tế dài hơi như Mỹ. Những cú sốc lớn COVID, siết tín dụng bất động sản, tiền Việt mất giá làm đứt gãy các mô hình lặp lại.
Sự trẻ đó cũng mang lại các điều tích cực bất ngờ, cứ khoảng 5 năm, một ngành mới lại nổi lên: từ bán lẻ, đến tiêu dùng, đến ngân hàng sau xử lý nợ xấu, bất động sản khu công nghiệp, rồi năng lượng tái tạo… Những ngành này đều mới*, không lặp lại, và thay đổi với tốc độ chóng mặt.
Giống như một đứa trẻ 10 tuổi, dù có ốm đau thì 3 năm sau cơ thể vẫn là sự phát triển vượt trội. Thế thì những lý thuyết về sức khỏe của người 70 tuổi (yếu hơn mùa đông, khỏe hơn mùa hè) sẽ không còn đúng với đứa trẻ này.
Mô hình chu kỳ ngành ở một nền kinh tế “già dặn” như Mỹ không thể bê nguyên xi áp cho một nền kinh tế trẻ và đang lớn nhanh như Việt Nam
Dù mô hình luân chuyển ngành kinh điển không giữ nguyên giá trị tại Việt Nam, vẫn có những ý niệm đáng tham khảo:
- Thị trường chứng khoán vẫn thường đi trước nền kinh tế,
- Một số ngành nhạy cảm với chính sách, như ngân hàng vẫn phản ứng sớm và đóng vai trò tín hiệu.
Đồng thời quan trọng hơn, góc nhìn cần linh hoạt hơn:
- Chu kỳ kinh tế Việt Nam không rõ ràng, nên dự báo ngành hưởng lợi phải gắn chặt với câu chuyện vĩ mô, chính sách, và biến động cấu trúc.
- Nhiều ngành nghề mới nổi sẽ luôn không theo chu kỳ truyền thống
- Thị trường Việt Nam còn đậm yếu tố "câu chuyện" (story-driven) nên không cần thắc mắc quá nếu một nhóm được kể chuyện sẽ tiếp cận được nhà đầu tư cá nhân hơn và đột biến.
Chu ky thì không biến mất, nhưng mỗi lúc sẽ mỗi khác, mình thích học bản chất hiện tượng hơn là máy móc theo lý thuyết. No two cycles ever spin the same
Cre: Trương Đắc Nguyên
Theo dõi Nguyên để biết thêm các góc nhìn về kinh tế đầu tư, tư duy dài hạn