Một chỉ số đơn giản như thế này, đôi khi ta vẫn chưa rõ Biên lợi nhuận gộp như nào là Tốt và Vì sao

(Phân tích từ góc nhìn xem xét chuỗi giá trị, hiệu quả, quyền lực và cạnh tranh)

1) Vì doanh nghiệp tạo ra giá trị gia tăng lớn

Biên lợi nhuận gộp cao thường phản ánh khả năng của doanh nghiệp trong việc chuyển hóa nguyên liệu đầu vào thành sản phẩm có giá trị vượt trội so với chi phí cấu thành.

Ví dụ một mô hình khép kín:

• Hòa Phát khai thác từ quặng sắt, than thành phôi thép và sau đó cán thành sản phẩm cuối cùng.
• Giá trị gia tăng: Mỗi công đoạn tạo ra sự biến đổi đáng kể về chất lượng, tính năng và độ tinh luyện của sản phẩm. Như từ quặng mà thành thanh thép. Sự thay đổi đáng kể đó tạo thêm giá trị cho sản phẩm cho tới lúc bán tới tay khách hàng

=> Biên lợi nhuận gộp có thể đạt 20-30% trong giai đoạn thị trường ổn định.

• Ngược lại: các công ty thương mại thép hoặc chỉ gia công đơn giản (cán mỏng thép, cắt nhỏ) => không tạo giá trị mới đáng kể => Biên LNG thường chỉ còn 10-15%.

Muốn có Biên LNG cao, doanh nghiệp cần có khả năng chế biến tạo giá trị mới, chứ không đơn thuần là phân phối và gia công

2) Hiệu quả vận hành vượt trội (Operational Efficiency)

Biên lợi nhuận gộp cao còn đến từ khả năng kiểm soát tốt chi phí cấu thành sản phẩm, đặc biệt là trong các mô hình có chi phí cố định lớn.

Ví dụ như công ty cung cấp nước sạch, thì có một vấn đề trong ngành là luôn có một tỷ lệ thất thoát nước là gánh nặng phổ biến. Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO) từng có tỷ lệ thất thoát lên tới 43% tức là 1000 lít nước đi, tới các hộ dân ghi nhận chỉ 570 lít. Tương đương mất ngay 43% doanh thu.

Khi doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống đường ống hiện đại, kiểm soát lưu lượng, đo lường chính xác => giảm tỷ lệ thất thoát xuống mức thấp (hiện chỉ 17%) thì chi phí giảm mạnh => biên lãi gộp sẽ cao mà không cần tăng giá bán.

Nên tối ưu vận hành, tối ưu từ logistics, quy trình và công nghệ đều có thể mang lại lợi thế lâu dài, phản ánh vào Biên LNG.

3. Vị thế thương lượng mạnh (Bargaining Power)

Đôi khi là việc doanh nghiệp nắm quyền kiểm soát giá thường có biên lợi nhuận gộp cao hơn đáng kể, do thiết lập được cuộc chơi với nhà cung cấp và khách hàng.

Vẫn với ví dụ ngành nước, thường là độc quyền địa lý, người dân không có khả năng chọn ai cấp nước cho mình, kể cả tồn tại các sự cố hay lo ngại chất lượng thì cũng không thay đổi.

Doanh nghiệp theo giá bán của chính quyền địa phương đã có biên lợi nhuận cực kỳ cao nhưng khách hàng không có quyền mặc cả => Biên LNG ổn định ở mức cao.

Bài học: Vị thế thương lượng đến từ quy mô, thương hiệu, vị trí, sự độc quyền hoặc rào cản đổi nhà cung cấp.

4. Rào cản gia nhập ngành cao (Barrier-to-Entry)

Một số ngành nghề có yêu cầu kỹ thuật, pháp lý hoặc đầu tư ban đầu rất lớn khiến thị trường khó bị “chen chân”. Điều này giúp các doanh nghiệp hiện hữu giữ được biên lợi nhuận gộp cao và bền vững.

Ví dụ: Ngành dược và y tế muốn sản xuất thuốc cần:

• Giấy phép GMP,
• Phòng lab đạt chuẩn,
• Chuỗi phân phối kiểm soát nghiêm ngặt,
• Đội ngũ nghiên cứu chuyên môn cao

Thêm vào đó, thị trường đặc thù (bệnh viện, bác sĩ kê đơn) => khách hàng không dễ chuyển đổi => doanh nghiệp có khả năng giữ giá cao.

(giá cao ở đây là so với giá vốn sản xuất, thực tế giá đã giảm đáng kể do cạnh tranh trong phân phối, tuy nhiên vẫn luôn đảm bảo có một biên lợi nhuận gộp ở mức rất tốt)

Lưu ý:

• Đối với ngành hàng hóa có giá bán thay đổi liên tục, lúc lên cao lúc xuống đáy thì Biên LNG không còn nhiều ý nghĩa. Nên xem xét ngành đó tại lúc giá cả ổn định.

Một số ngưỡng phổ biến:

• Doanh nghiệp sản xuất thường phổ biến 10% - 25%
• Doanh nghiệp thương mại / gia công : 5% - 10%
• Biên lợi nhuận gộp từ 30% trở lên được xem là cao
• Đặc biệt với Biên lợi nhuận gộp tới 50% thì thường có nguyên nhân như độc quyền, hoặc thương hiệu mạnh, lợi thế cạnh tranh vượt trội ... hay gặp ở các ngành Điện, Nước, Dược, Bất động sản hay các ngành tiêu dùng mà có sự thống trị thị trường (Sữa, Bút)

Nội dung này không khó, nhưng đôi khi mọi người vẫn hỏi và có lẽ chưa được hệ thống, nên Nguyên chia sẻ lại.

Cre: Trương Đắc Nguyên