Nâng hạng thị trường - Cơ hội lớn cho chứng khoán Việt Nam

1.Nâng hạng thị trường chứng khoán là gì?

Nâng hạng thị trường chứng khoán là việc một thị trường chứng khoán của một quốc gia được nâng hạng theo đánh giá tổ chức xếp hạng uy tín. Thị trường được nâng hạng này đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí xếp hạng thị trường tương ứng và thông qua bước xét duyệt, đánh giá của tổ chức xếp hạng.

Mỗi năm các tổ chức này sẽ tiếp hành đánh giá và xếp hạng thị trường một lần. Thị trường nào đạt chỉ tiêu sẽ được nâng hạng, thị trường nào tiềm năng sẽ được đưa vào danh sách dự bị cho năm sau, thị trường nào không đáp ứng tiêu chí thì không được thăng hạng. Mặc dù vậy, việc nâng hạng thị trường không xảy ra thường xuyên, liên tục. Ngay cả khi một thị trường nào đó đã thỏa mãn tất cả các tiêu chí thì vẫn cần có thời gian theo dõi, đánh giá lâu dài.

Một khi nâng hạng thị trường thành công thì chất lượng thị trường chứng khoán tại quốc gia đó sẽ được đánh giá cao hơn và từ đó đem lại vô số lợi ích cho thị trường này tại mỗi quốc gia. Một trong những lợi ích nổi bật đó chính là có thể thu hút được nguồn vốn đầu tư dồi dào từ nước ngoài vào thị trường vừa được nâng hạng.

Có 2 hệ thống phân loại để nâng hạng thị trường là MSCI và FTSE. Trong đó, MSCI thì phức tạp hơn và vì thế nên MSCI cũng có độ uy tín cao hơn. Cụ thể các điều kiện trong 2 hệ thống phân loại này các bạn có thể tìm hiểu trên Google nhé .

2. Nâng hạng thị trường tại Việt Nam:

Hiện nay, thị trường chứng khoán Việt Nam đang ở mức thấp nhất là Thị trường Cận biên (Frontier Market). Hướng tới mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán vào năm 2025, Việt Nam đã hoàn thành được những tiêu chí cơ bản. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tiêu chí chưa thỏa mãn theo hệ thống tiêu chí đánh giá của các tổ chức xếp hạng.

Theo hệ thống phân loại MSCI:

Xét theo bộ tiêu chí xếp hạng của MSCI, Việt Nam chỉ mới hoàn thành 8/17 tiêu chí mà thôi, vẫn còn hơn một nửa số tiêu chí phải cải thiện. Một số tiêu chí cần cải thiện là:

• Giới hạn sở hữu nước ngoài tại lĩnh vực có điều kiện: Mặc dù đã gần 2 năm kể từ ngày Chính phủ chính thức ban hành Nghị định 60 cho phép nới room cho nhà đầu tư nước ngoài lên 100% nhưng số lượng cổ phiếu chính thức nới room vẫn khá khiêm tốn. Nguyên nhân là do giới hạn quy định luật pháp có liên quan và việc cổ đông các công ty không đồng ý tăng room cho các nhà đầu tư nước ngoài.
  
  
• TTCK bị ảnh hưởng đáng kể bởi room khối ngoại: Thị trường ngoại hối Việt Nam được Chính phủ kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo vệ giá trị đồng tiền. Do đó, việc lưu chuyển vốn ngoại hối tại thị trường Việt Nam còn nhiều khó khăn. Để giải quyết việc này cần sự hợp tác của nhiều ban ngành, tổ chức liên quan trong hệ thống kinh tế.
  
  
• Mức độ tự do hóa thị trường ngoại hối: Tự do hóa thị trường ngoại hối là việc cho phép các nguồn vốn nước ngoài và trong nước tự do luân chuyển. Tuy nhiên, tại Việt Nam việc giao dịch ngoại hối được kiểm soát chặt chẽ. Do đó, thị trường Việt Nam chưa thể đáp ứng tiêu chí này.
  
  
• Đăng ký mở tài khoản phải có chấp thuận VSD: Thủ tục đăng ký và mở tài khoản chứng khoán đối với nhà đầu tư nước ngoài còn phức tạp và nhiều thủ tục hành chính. Việc này cần được thay đổi để tạo điều kiện cho nguồn vốn nước ngoài vào Việt Nam thuận lợi hơn.
  
  
• Quy định thị trường và dòng thông tin bằng Tiếng Anh: Thông tin bằng Tiếng Anh về các quy định của thị trường, thông tin của các sở giao dịch, VSD và thông tin về các doanh nghiệp còn thiếu. Điều này được quy định nhằm đảm bảo lợi ích cho các nhà đầu tư nước ngoài.
  
  
• Thanh toán bù trừ không có thấu chi và ứng trước tiền: Tại Việt Nam, nhà đầu tư phải chuyển tiền mua chứng khoán trước 1 ngày rồi mới được nhận chứng khoán, tiền bán chứng khoán cũng phải sau 3 ngày mới về tài khoản nhà đầu tư. Tuy nhiên, để đảm bảo hiệu quả đầu tư và quản lý rủi ro, nhiều nhà đầu tư nước ngoài cần tiền và chứng khoán phải chuyển giao đồng thời. Đối với tiêu chí này, thị trường Việt Nam chưa đáp ứng được.
  

Theo hệ thống phân loại FTSE:

Ngày 30/3/2023, Tổ chức FTSE Russell vừa công bố Báo cáo phân loại thị trường chứng khoán. Theo đó, trong thông báo mới nhất, FTSE Russell vẫn giữ nguyên Việt Nam ở lại nhóm thị trường cận biên (Frontier) và tiếp tục nằm trong danh sách theo dõi nâng hạng lên thị trường mới nổi hạng 2 (Secondary Emerging market) kể từ tháng 9/2018.

Theo bộ tiêu chí xếp hạng của FTSE Russell, Việt Nam đã hoàn thành 7/9 tiêu chí nâng hạng. Hai tiêu chí còn lại là “Chu kỳ thanh toán-DvP” bị đánh giá “Hạn chế” và tiêu chí “Thanh toán – Tỉ lệ hiếm khi giao dịch thất bại” không được đánh giá.

Ở tiêu chí “Cách giải quyết và các chi phí đi kèm với giao dịch thất bại” (trước đây được gọi là “tỷ lệ giao dịch thất bại hiếm"), FTSE Russell đã đánh giá Việt Nam ở mức "hạn chế". Nguyên nhân là do nhà đầu tư phải ký quỹ đủ tiền mặt trước khi đặt lệnh và yêu cầu thanh toán (ký quỹ trước) hiện tại dẫn tới việc khả năng giao dịch thất bại gần như không tồn tại.

Tiêu chí “Chu kỳ thanh toán (DvP)" vốn đang được xếp ở mức “hạn chế” (Restricted). Điều này là do thông lệ thị trường thực hiện kiểm tra trước giao dịch để đảm bảo sự sẵn có về vốn trước khi thực hiện giao dịch.

Dựa vào tình hình trên, một số giải pháp được đưa ra nhằm tiến đến mục tiêu nâng hạng thị trường như sau:

• Một số vấn đề chính cơ quan quản lý cần sớm hoàn thiện, điều chỉnh bao gồm: (1) thành lập trung tâm thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) – điểm mấu chốt khi cả FTSE và MSCI đều coi đây là nút thắt trong việc nâng hạng thị trường, (2) nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng, (3) hoàn thiện cơ chế chính sách, (4) vấn đề liên quan đến tỷ lệ sở hữu nước ngoài, (5) tăng cường các hoạt động bảo vệ quyền lợi cho nhà đầu tư và (6) tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra giám sát.

• Một số các tiêu chí như: mức độ tự do trên thị trường ngoại hối, cho vay chứng khoán và bán khống là những vấn đề cần thời gian để cải thiện, mặc dù vậy, đây chưa phải là các yếu tố bắt buộc cần có để được nâng hạng. Bên cạnh đó, việc chuẩn bị đưa hệ thống giao dịch mới (KRX) vận hành trong 2023 sẽ giúp Việt Nam có thể tính tới chuyện áp dụng giao dịch T0, từ đó sẽ giải quyết được 1 điểm nghẽn ở chu kỳ thanh toán T+2. Đây được xem là một điểm đáng lưu ý đối với 2 tổ chức xếp hạng cho các kỳ đánh giá còn lại trong năm đối với thị trường chứng khoán Việt Nam.