Nếu bạn hào hứng với một đợt IPO chỉ vì tin tức tốt tràn ngập truyền thông, có lẽ đã đến lúc cần nhì

(Cre: Trương Đắc Nguyên - hãy giữ lại cre kể cả bạn dùng AI tóm tắt)

“IPO không phải là thị trường định giá doanh nghiệp, mà là sân chơi người bán chọn thời điểm và mức giá để tối ưu lợi ích riêng của phía doanh nghiệp trước, phía nhà đầu tư sau”​

Vậy tiếp cận IPO thế nào cho chắc? Câu trả lời không đơn giản bởi mỗi deal mỗi khác, nhưng có một số điểm mấu chốt mà nhà đầu tư cần kiểm tra kỹ trước.

Các tài liệu IPO họ đưa thường cố gắng thể hiện 2 thứ :

• Giá bán IPO này của chúng tôi là hợp lý
• Câu chuyện của chúng tôi là hấp dẫn

(Thực ra bán cho nhà đầu tư cá nhân thường vào kể câu chuyện cảm xúc, chứ ít nói tới quản trị hay scalable model)

1) Về định giá

• Trước hết doanh nghiệp được định giá theo cách nào? P/E hay P/B hay DCF hay tài sản
• Quan trọng mức định giá đó có hợp lý so với các doanh nghiệp cùng ngành không?
• Nhưng chưa đủ vì chắc chắn khi muốn bán giá cao thì đã phải chuẩn bị phương án để hợp lý hóa định giá cao rồi, nên giờ cần quan tâm đến những yếu tố có thể làm thổi phồng định giá :
  • Có phải họ đang dùng năm lợi nhuận “đẹp nhất” (thường là năm đỉnh của chu kỳ kinh doanh) để làm cơ sở định giá?
  • Đặc biệt đối với ngành chu kỳ, họ có đặt kỳ kế hoạch tăng trưởng kì vọng tăng trưởng đều đặn cao trong nhiều năm tới không ?
  • Kế hoạch tăng trưởng, mở rộng có thực sự khả thi, hay chỉ là “make-up” để gây ấn tượng?
  • Với các doanh nghiệp tầm trung nhưng tuyên bố tham vọng vượt mặt ông lớn hoặc nổ thái quá về “sẽ thống trị thị trường” hãy cảnh giác: ngay cả ở thời điểm thuận lợi nhất, cuộc chơi vẫn luôn khốc liệt và không ai đứng yên chờ người mới vượt lên.

** Mình rất hay đi hỏi thẳng ban lãnh đạo công ty IPO là :
Họ đang đặt mục tiêu trở thành người dẫn đầu, thống trị thị trường, vậy thì họ nghĩ gì về đối thủ đang cạnh tranh?

(Khi được hỏi câu trên, có D** và C** đều làm về môi giới bất động sản, cả 2 ông chủ của hai công ty đều “coi thường” đối thủ và tin rằng mình mới nắm “nỏ thần” trong tay. Cả hai đều đã gãy

Nếu mô hình kinh doanh chưa chứng minh được hiệu quả, nhưng giá IPO lại tương đương với doanh nghiệp top đầu đó không phải cơ hội, mà là “hype pricing”.

Còn nếu là doanh nghiệp đầu ngành, bạn vẫn nên tự hỏi: mức định giá premium đó có thực sự xứng đáng hay không bằng mấy câu hỏi:

• Ngành nghề đó có rào cản cạnh tranh cao không?
• Có đối thủ dễ dàng thay thế không?
• Vị thế dẫn đầu có tạo ra giá trị cạnh tranh hay độc quyền hay không?

Cuối cùng, định giá dựa trên dữ liệu quá khứ (trailing) hay kỳ vọng tương lai (forward)? Và quan trọng hơn: khả năng doanh nghiệp duy trì lợi nhuận đó trong tương lai là bao nhiêu?

2) Ai sẽ nhận tiền từ IPO?
Rất nhiều người lầm tưởng rằng IPO là để doanh nghiệp huy động vốn phát triển. Nhưng thực tế không phải lúc nào cũng vậy.

• Có bao nhiêu % cổ phần là công ty phát hành thêm, tức là tiền thật chảy vào doanh nghiệp?
• Bao nhiêu % là cổ đông cũ thoái vốn, nghĩa là tiền chỉ chuyển vào túi cổ đông khác, doanh nghiệp không nhận được gì? Như đã nói ở đầu IPO phục vụ lợi ích doanh nghiệp và cổ đông lớn đầu tiên.

Nếu phần lớn tiền IPO không dùng để đầu tư, mở rộng hay trả nợ, mà chỉ để chuyển nhượng sở hữu thì rủi ro lớn nhất là bạn đang mua ở đỉnh kỳ vọng, để cho cổ đông lớn “chốt lời”.

Ngoài ra, hãy kiểm tra kỹ dòng tiền từ hoạt động kinh doanh chính: Nếu âm liên tục nhiều năm, IPO có thể chỉ là cách để “bơm oxi” vào một bình đã thủng dù bơm bao nhiêu cũng thoát ra ngoài.

(Một quỹ V*** đã phải thắc mắc sao một công ty mà quỹ vừa góp vốn vào IPO năm trước mà năm sau đã âm dòng tiền liên tục, sau này họ đã cắt lỗ)

(Cre: Trương Đắc Nguyên - hãy giữ lại cre kể cả bạn dùng AI tóm tắt)

3) Những điều đằng sau IPO
Một dấu hiệu thường bị bỏ qua nhưng rất quan trọng: doanh nghiệp có quan hệ tài chính với các bên liên quan đói vốn không?

Không ít trường hợp sau IPO, số tiền huy động được lại “đi cho vay, đi gửi” sang các công ty khác cùng hệ sinh thái, như một hình thức làm đẹp sổ sách công ty A để đi gọi vốn mang về chữa cho hệ sinh thái B.

Cuối cùng, không phải đợt IPO nào bán hết cổ phiếu cũng là thành công thực sự. Trên thực tế, có những deal IPO bán ế nhưng vẫn được “dàn xếp” mua hộ để tạo hiệu ứng thành công giả tạo.

Có khi cổ phiếu được “anh em xã hội” mua giùm chỉ để tạo hình ảnh đẹp truyền thông, làm đẹp được sổ sách (tăng vốn chủ, giảm tỷ lệ nợ, tăng số cổ phiếu). Sau đó, doanh nghiệp có nhiều cách để rút tiền ngược ra trả lại cho những người đã mua giùm.

(Công ty F** có lãnh đạo vừa ra tù đã từng làm vậy)

(Cre: Trương Đắc Nguyên - hãy giữ lại cre kể cả bạn dùng AI tóm tắt)