Ngành thép: bước vào chu kỳ hồi phục mới, nhưng cuộc chơi không còn chỉ là sản lượng

Ngành thép: Bước vào chu kỳ hồi phục mới, nhưng cuộc chơi không còn chỉ là sản lượng

Ngành thép Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn đáng chú ý hơn so với các chu kỳ hồi phục thông thường. Nếu trước đây câu chuyện của thép chủ yếu xoay quanh giá bán, sản lượng tiêu thụ và biên lợi nhuận ngắn hạn, thì hiện tại bức tranh đã mở rộng sang 3 trụ cột lớn hơn: nhu cầu nội địa phục hồi, chính sách bảo hộ hỗ trợ sản xuất trong nước và xu hướng tái cấu trúc theo hướng xanh hóa, tự chủ thượng nguồn.

Trong ngắn hạn, điểm tựa lớn nhất của ngành thép vẫn là nhu cầu nội địa. Bối cảnh giải ngân đầu tư công ở mức cao, mục tiêu tăng trưởng GDP tham vọng và nhu cầu phát triển hạ tầng quy mô lớn sẽ tạo lực kéo trực tiếp cho tiêu thụ thép. Các dự án giao thông, khu công nghiệp, logistics, năng lượng và hạ tầng đô thị đều là những nhóm sử dụng thép lớn. Điều này giúp ngành thép bớt phụ thuộc hơn vào bất động sản dân dụng, vốn vẫn đang phục hồi chậm và chưa đồng đều.

Với giả định kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng cao, nhu cầu thép có thể tăng nhanh hơn mặt bằng chung của nền kinh tế. Đây là lý do giới phân tích duy trì quan điểm tích cực với triển vọng ngành thép trong ngắn hạn. Khi sản lượng cải thiện, hiệu suất vận hành nhà máy tăng lên, chi phí cố định trên mỗi tấn thép giảm xuống, từ đó hỗ trợ biên lợi nhuận.

Một điểm rất đáng chú ý là chính sách áp thuế chống lẩn tránh đối với HRC khổ rộng từ Trung Quốc. Đây là yếu tố có lợi cho các doanh nghiệp sản xuất HRC trong nước, đặc biệt là HPG. Trong nhiều năm, thép giá rẻ từ Trung Quốc tạo áp lực lớn lên giá bán và biên lợi nhuận của doanh nghiệp nội địa. Khi hàng nhập khẩu bị kiểm soát chặt hơn, các nhà sản xuất trong nước có thêm dư địa để cải thiện sản lượng, giữ giá bán và bảo vệ thị phần.

Đối với HPG, câu chuyện HRC có ý nghĩa chiến lược. Đây không chỉ là một mảng sản phẩm mới, mà là bước chuyển từ doanh nghiệp thép xây dựng truyền thống sang mô hình sản xuất thép tích hợp, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghiệp. Khi Dung Quất 2 đi vào vận hành, công suất HRC của HPG sẽ tăng mạnh, giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn xu hướng tự chủ nguồn cung trong nước.

Ở góc độ chi phí, phát biểu của lãnh đạo rằng “chu kỳ hiện tại đang thuận lợi cho sản xuất thép sử dụng quặng sắt và than” hàm ý môi trường đầu vào đang dễ chịu hơn. Với ngành thép, chênh lệch giữa giá bán thép và giá nguyên liệu là yếu tố quyết định lợi nhuận. Nếu giá quặng sắt, than luyện cốc ổn định trong khi giá thép bớt chịu áp lực giảm, biên lợi nhuận gộp có thể tiếp tục cải thiện.

Yếu tố toàn cầu cũng đang chuyển biến theo hướng bớt tiêu cực. Trung Quốc dự kiến tiếp tục cắt giảm sản lượng thép, nối tiếp các đợt điều tiết trước đó nhằm xử lý tình trạng dư cung và ô nhiễm môi trường. Nếu việc cắt giảm được thực thi thực chất, áp lực thép giá rẻ từ Trung Quốc sẽ giảm. Đồng thời, CPI Trung Quốc quay lại mức dương cho thấy những tín hiệu phục hồi ban đầu của nhu cầu nội địa. Khi nguồn cung được kiểm soát còn nhu cầu có dấu hiệu cải thiện, thị trường thép khu vực có cơ hội tái cân bằng.

Tuy nhiên, điểm mới quan trọng hơn nằm ở xu hướng dài hạn: “thép xanh” và tự chủ thượng nguồn.

Theo định hướng phát triển ngành thép đến năm 2030, Việt Nam không chỉ muốn tăng công suất, mà còn muốn nâng chất lượng cấu trúc ngành. Việc gia tăng công suất HRC nội địa giúp Việt Nam giảm phụ thuộc nhập khẩu, đặc biệt ở các sản phẩm thép nền tảng cho công nghiệp chế tạo, cơ khí, ô tô, điện máy và xây dựng công nghiệp. Đây là bước đi cần thiết nếu Việt Nam muốn nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất, thay vì chỉ nhập nguyên liệu rồi gia công ở các khâu thấp hơn.

Song song với tự chủ nguồn cung là áp lực xanh hóa. Ngành thép là một trong những ngành phát thải lớn, nên xu hướng giảm carbon không còn là lựa chọn mang tính hình ảnh, mà dần trở thành điều kiện bắt buộc để giữ khách hàng quốc tế. Các thị trường lớn ngày càng siết tiêu chuẩn phát thải, truy xuất nguồn gốc và hàm lượng carbon trong sản phẩm. Điều này buộc doanh nghiệp thép phải đầu tư vào công nghệ sạch hơn như lò điện hồ quang, tái chế phế liệu, tối ưu năng lượng và xa hơn là công nghệ hydro.

Nói cách khác, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp thép trong giai đoạn tới sẽ không chỉ nằm ở “ai làm ra nhiều thép hơn”, mà là “ai làm ra thép hiệu quả hơn, sạch hơn và có vị thế tốt hơn trong chuỗi cung ứng”.

Với bối cảnh này, nhóm doanh nghiệp có quy mô lớn, bảng cân đối khỏe, chuỗi sản xuất tích hợp và khả năng đầu tư công nghệ sẽ có lợi thế rõ hơn.

Tổng kết lại, ngành thép đang có một setup tích cực: cầu nội địa được hỗ trợ bởi đầu tư công, chính sách bảo hộ giúp giảm áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc, chi phí đầu vào thuận lợi hơn, trong khi xu hướng tự chủ HRC và thép xanh mở ra câu chuyện dài hạn.

Nhưng nhà đầu tư vẫn cần tỉnh táo vì thép là ngành chu kỳ. Rủi ro lớn nhất nằm ở tiến độ giải ngân đầu tư công, biến động giá quặng/than, sức cầu Trung Quốc và khả năng hấp thụ công suất mới. Nếu các yếu tố thuận lợi cùng xuất hiện, nhóm thép có thể bước vào pha hồi phục lợi nhuận rõ nét. Còn nếu cầu yếu hơn kỳ vọng, cổ phiếu thép sẽ phản ứng rất nhanh vì thị trường luôn định giá nhóm này theo kỳ vọng chu kỳ.

Góc nhìn chuyên gia: ngành thép hiện không chỉ là câu chuyện phục hồi sau đáy, mà đang chuyển sang câu chuyện tái định vị. Doanh nghiệp nào vừa tận dụng được chu kỳ ngắn hạn, vừa đi trước trong HRC, tự chủ chuỗi cung ứng và xanh hóa sản xuất sẽ là nhóm có lợi thế bền vững hơn trong giai đoạn 2026-2030.

#NganhThep #CoPhieuThep #HPG #POM #BCA #HRC #ThepXanh #DauTuCong #HaTang #CongNghiepHoa #TuChuNguonCung #BaoHoThuongMai #TrungQuoc #ChuKyHangHoa #BienLoiNhuan #DungQuat2 #DauTuChungKhoan #GocNhinChuyenGia #ThiTruongChungKhoan #ChungKhoanVietNam