Nghịch lý: Khi Chính Phủ thận trọng lại thành công hơn.

Biểu đồ dưới đây tôi so sánh mục tiêu tăng trưởng GDP hàng năm mà chính phủ đặt ra và thực tế đạt được:

• Mũi tên màu xanh là đạt hoặc vượt mục tiêu. Màu đỏ là trượt mục tiêu.
  
  
• Màu sắc của các năm cũng tương tự xanh là đạt hoặc vượt mục tiêu; đỏ là trượt.
  
  
• THAM VỌNG: là đặt mục tiêu cao hơn làm được của năm trước
  
  
• THẬN TRỌNG: là mục tiêu năm nay thấp hơn làm được năm trước
  
  
• ĐẶC BIỆT THAM VỌNG là đặt mục tiêu năm nay cao hơn thực hiện năm trước > 2%
  

Bài này có hai phần. Phần đầu là bối cảnh đi qua từng giai đoạn, không ngắn. Phần sau là 4 insight thú vị từ dữ liệu rút ra từ đó. Nếu bạn đã quen với lịch sử kinh tế Việt Nam, có thể bỏ qua phần đầu. Nhưng nếu đọc, phần bối cảnh sẽ làm cho 4 insight phía sau có sự rõ ràng hơn chút.

Đầu tiên ta có thể nhìn theo giai đoạn để xem lại:

Giai đoạn 2011-2013 là suy giảm hậu khủng hoảng:

GDP đặt mục tiêu rất tham vọng nhưng lại liên tục không đạt, đây là giai đoạn hậu quả của bong bóng bất động sản, nợ xấu ngân hàng và lạm phát cao

Giai đoạn 2014 - 2019 là một sự phục hồi trên các mục tiêu ổn định và thận trọng đem lại thắng lợi.

Đây là một giai đoạn đặc biệt nhất trong 15 năm qua, với bao phủ bởi sự thận trọng, mục tiêu kinh tế năm sau luôn thấp hơn thực hiện được năm trước trước thường đạt vượt.

Động lực chính đến từ:

• Sự phục hồi sau thời gian dài kinh tế tư nhân khát vốn;
  
  
• FDI tăng trưởng mạnh (Samsung mở rộng sản xuất),
  
  
• Xuất khẩu bùng nổ, tiêu dùng nội địa cũng tăng trưởng mạnh mẽ.
  
  
• Đồng thời kinh tế toàn cầu cũng không chứng kiến cú sốc nào lớn.
  

Giai đoạn 2020-2023 chịu Cú sốc COVID

Giai đoạn này khó trách được điều gì, nhưng vẫn ghi nhận năm 2021 đã đặt mục tiêu đặc biệt tham vọng và không thành công. Dù sao vẫn là một trong số ít quốc gia có tăng trưởng dương trên toàn cầu.

2022: Bùng nổ hậu Covid, số liệu cao chỉ bởi vì so sánh nền thấp năm 2021 và nhu cầu dồn nén ngay khi Covid kết thuc nên tăng trưởng này không bền vững. Ngược lại trong nội bộ nền kinh tế vận hành còn khui ra nhiều vấn đề liên quan đến bong bóng bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp và đại án ngân hàng.

2023: Sụt giảm mạnh ngay sau đó xác nhận cho 2022 là một bất thường chỉ đẹp về mặt số liệu.

Giai đoạn 2024 - 2025 Phục hồi có nền tảng hơn

Năm 2025 đạt 8,02% trên nền 7,0% của 2024. Đây là điều hoàn toàn khác biệt bởi tăng trưởng không còn được “vay mượn” từ hiệu ứng “năm trước yếu kém” mà tăng trưởng nhờ đẩy mạnh đầu tư công và tín dụng tăng trưởng mạnh. Đầu tư công vào hạ tầng có tính chất tạo nền tảng dài hạn hơn.

Giai đoạn 2026 tới

• Mục tiêu là đặc biệt tham vọng tới 10% cao hơn 2% so với năm trước
  
  
• Mà sẽ không có hiệu ứng của nền thấp hay hiệu ứng của chu kỳ phục hồi, một mục tiêu rất thách thức. Hiện tại riêng Q1 mới chỉ có tăng trưởng 7,8% cách khá xa mức 10%.
  

4 Insight đặc biệt từ đây :

Insight đầu tiên: Nghịch lý “Thận trọng lại thành công hơn”

Quan sát xuyên suốt 15 năm cho thấy các năm “thận trọng” không chỉ đạt mục tiêu mà còn vượt xa mục tiêu, thậm chí vượt cả các năm “Tham vọng” về kết quả tuyệt đối.

Điều này có thể đến từ việc:

• Mục tiêu vừa tầm xuất phát từ bối cảnh trước đó là một giai đoạn khủng hoảng kéo dài, ảnh hưởng lên tâm lý chung cả chính phủ, doanh nghiệp, toàn dân (như bóng ma lạm phát nợ xấu và bất động sản 2012-2014), nhưng qua mỗi năm cải thiện từ từ tạo ra sự kéo dài ổn định.
  
  
• Một mục tiêu ổn định tạo ra môi trường chính sách ổn định hơn, ít bị áp lực phải tăng trưởng mọi giá, dẫn tới dư địa kéo dài cho các năm sau, tránh được sự tích tụ rủi ro mất cân bằng.
  

Insight thứ 2: Tham vọng lớn gặp các năm đảo chiều mạnh.

Những năm tham vọng lại gặp phải trạng thái là năm “bước ngoặt” khi sự tư tin lúc trước đẩy lên cao không đúng lúc.

Ví dụ như năm 2011 thực tế là tham vọng cao sau giai đoạn tăng trưởng kinh tế nhanh nhưng lại thành điểm chuyển với liên tiếp 2 năm khó khăn.

Hay như năm 2023 tuy thận trọng nhưng vẫn lạc quan về khả năng duy trì đơn hàng xuất khẩu và duy trì sự tăng trưởng của 2022, không thành công.

Insight thứ 3: Thay đổi cách đặt mục tiêu kể từ 2022

Trước đó: 2 năm không đạt mục tiêu với bối cảnh kinh tế khó khăn. => 7 năm sau thận trọng mục tiêu và đạt liên tục

Từ 2020: Dù liên tục không đạt mục tiêu, nhưng luôn đặt ở trạng thái Tham vọng và Đặc biệt tham vọng. => Xác suất thành công thấp dần và thiếu sự ổn định cho dự báo tương lai.

Insight thứ 4: Đột biến đặc biệt tham vọng 2026 với các điều kiện không giống quá khứ

• Mục tiêu tăng trưởng 10% đây là lần đầu tiên nhãn “Đặc biệt tham vọng” gắn cho 1 năm mà không phải trạng thái phục hồi. Đây là trạng thái tăng trưởng mới, sẽ là kỳ vọng dẫn dắt.
  

Nhìn chung, nhìn lại thì:

• Thận trọng không hề tệ mà còn có thể là một giai đoạn tăng trưởng bền vững
  
  
• Tham vọng cần đi kèm với đánh giá bối cảnh thực tế mới có hiện thực, không nên dựa vào tăng trưởng cao tồn tại từ năm trước
  
  
• 2026 là một phép thử thách thức thay đổi toàn bộ mẫu hình... hoặc cũng có thể sẽ phản ánh lại các quy luật cũ.
  

Cre: Trương Đắc Nguyên