Người như thế nào thì phù hợp để đầu tư cổ phiếu?

Người như thế nào thì phù hợp để đầu tư cổ phiếu? Trước khi trả lời câu hỏi này, chúng ta hãy nhìn thẳng vào một thực tế khá tàn khốc. Vì sao trên thị trường chứng khoán rất nhiều lãnh đạo tài chính tốt nghiệp từ các trường danh tiếng? Cuối cùng tỉ suất lợi nhuận thậm chí còn không bằng một bàn nội trợ chỉ quen đi chợ. Nếu bạn từng đọc kỹ cuộc đời của Buffet và Charlie Munger bạn sẽ phát hiện ra một sự thật đảo ngược nhận thức hai bậc thầy này chưa bao giờ nhấn mạnh IQ, cũng không nhấn mạnh bằng cấp.


Điểm đồng thuận lớn nhất của họ là trong thế giới đầu tư tính cách quan trọng hơn sự thông minh gấp vạn lần. Munger từng nói một câu cực kỳ chua chát, “kiến thức thì ai cũng có thể học, nhưng tính cách nếu trong cốt lõi bạn không làm được thì vĩnh viễn cũng không làm được”. Vậy rốt cuộc kiểu tính cách nào dễ thành công hơn trên thị trường chứng khoán?



Nếu theo tiêu chuẩn của Buffet và Munger thực ra chỉ có Ba loại người:

Loại thứ nhất, là những người chịu được cô đơn. Buffet nói rằng thị trường chứng khoán là một trung tâm chuyển dịch của cải, chuyển tiền từ tay những người thiếu kiên nhẫn sang tay những người có kiên nhẫn. Nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ thua lỗ không phải vì không chọn được công ty tốt mà vì chết ở một Thái Cực. Mua vào hai ngày không tăng là lo lắng. Một tuần không nhúc nhích thì nghi ngờ, thấy cổ phiếu khác tăng là lập tức muốn cắt lỗ đổi mã. Tâm lý này về bản chất không phải đầu tư mà là tìm kiếm kích thích cảm xúc, coi thị trường chứng khoán như một cỗ máy sản sinh dopamine.


Những người thật sự kiếm được tiền đều giống như những thợ săn cực kỳ kiên nhẫn, biết nhịn, biết chờ và biết chịu đựng. Bạn bảo họ nắm giữ một công ty 5 năm, họ không thấy đau khổ. Bạn yêu cầu họ giữ bình tĩnh khi người khác phát cuồng, họ làm được. Bạn bảo họ kiên định lập trường khi thị trường hoảng loạn, họ không bị ảnh hưởng. Kiên nhẫn không phải là chậm mà là một lõi nội tâm cực kỳ ổn định. Tính cách như vậy là năng lực khan hiếm nhất trên thị trường.


Loại thứ hai, là những người dám thừa nhận sự vô tri của mình. Munger nói rằng, “trí tuệ lớn nhất đời ông là biết mình ngu đến mức nào”. Câu nói này rất phản bản năng con người. Phần lớn mọi người khi đầu tư cổ phiếu lại cảm thấy mình hiểu khá nhiều. Đặc biệt là sau khi kiếm được chút tiền nhờ may mắn, thậm chí bắt đầu mê tín và phán đoán của bản thân. Nhưng nói với bạn rằng những nhà đầu tư thật sự thông minh đều có một cảm giác khiêm tốn rất sâu sắc.

Buffet cũng từng nói, "Chúng tôi không cảm thấy khó chịu vì không hiểu một ngành nào đó. Chúng tôi chỉ kiên trì hành động trong vòng năng lực mà mình hiểu được." Dám thừa nhận vô chi thực ra là một kiểu tính cách cực kỳ mạnh bởi thị trường chưa bao giờ thưởng cho sự liều lĩnh mù quáng. Nó thưởng cho việc không hiểu thì không mua, đã mua thì dám nắm giữ, sai thì kịp thời nhận sai. Người có tính cách như vậy có thể kiếm ít trong ngắn hạn, nhưng tỉ lệ thắng dài hạn lại cực cao.


Loại thứ ba, là những người có thể đưa ra quyết định không bị cảm xúc chi phối. Munger từng nói một câu mang tính cốt lõi trong triết lý đầu tư, “tránh để cảm xúc chi phối là tiền đề của tư duy lý tính”. Nhưng đây lại là điều đa số nhà đầu tư nhỏ lẻ không làm được. Tăng thì phân khích, giảm thì hoảng loạn, có chút lãi là vội chạy, lỗ thì giả chết không nỡ bán. Trong trạng thái này, bạn không còn phân tích nền tảng doanh nghiệp nữa mà đang xử lý cảm xúc mất kiểm soát của chính mình.


Thị trường vĩnh viễn chỉ thưởng cho những người tuyệt đối lạnh lùng. Khi người khác điên cuồng, bạn giữ được bình tĩnh. Khi người khác sợ hãi, bạn giữ được tham lam. Những người làm được điều này không phải vô cảm mà là khi ra quyết định, họ có thể tách cảm xúc ra hoàn toàn. Chỉ nhìn vào sự thật, sự lý tính lạnh lùng ấy chính là logic nền tảng của thành công trong đầu tư. Bạn sẽ nhận ra rằng Ba kiểu tính cách này rất khó nhưng cũng rất thật. Khi đặt chúng cạnh nhau, bạn sẽ đột nhiên hiểu ra một điều, triết lý đầu tư mà Buffet và Munger tôn sùng tận xương tủy đều phản nhân tính.


Con người sinh ra vốn nóng vội, thích náo nhiệt và kiếm tiền nhanh, ghét thừa nhận sai lầm, rất dễ bị cảm xúc đám đông lây nhiễm. Nhưng những nhà đầu tư thành công thì làm ngược lại hoàn toàn, cần chờ thì chờ như đá, cần nhận thua thì nhanh hơn ai hết, cần sợ hãi thì tâm như nước lặng. Đó là lý do Munger nói rằng chỉ thông qua việc tự nâng cấp tính cách, bạn mới có thể trở thành một nhà đầu tư xuất sắc. Đầu tư cổ phiếu chưa bao giờ là cuộc so tài về IQ, bằng cấp hay kỹ thuật mà là xem bạn có đủ năng lực nói không với sự bốc đồng và vô tri của chính mình hay không.


Quan sát nhà đầu tư suốt mấy năm, tôi càng ngày càng tin một câu, "Không thắng được người khác thì hãy thắng chính mình trước." Người biết nhịn, biết chờ, biết nhận sai, biết kiểm soát cảm xúc dù không quá thông minh vẫn có thể dựa vào sức bền mà dần dần trở nên giàu có. Ngược lại, cho dù bạn học bao nhiêu kiến thức đầu tư, nếu tinh cách đầy nóng vội, bốc đồng và kiêu ngạo, bạn vẫn sẽ thua thảm trên thị trường. Thành bại trong đầu tư cổ phiếu từ trước đến nay chưa bao giờ là cuộc chiến của kỹ thuật mà là cuộc chiến của tính cách.