Nhìn lại cuộc khủng hoảng kinh tế Thailand năm 1997 và bài học nào cho Vietnam

Khủng hoảng tài chính Đông Á là cuộc khủng hoảng tài chính bắt đầu từ tháng 7 năm 1997 ở Thái Lan rồi ảnh hưởng đến các thị trường chứng khoán, trung tâm tiền tệ lớn, và giá cả của những tài sản khác ở vài nước châu Á, nhiều quốc gia trong đó được coi như là "những con Hổ Đông Á". Cuộc khủng hoảng này còn thường được gọi là Cuộc khủng hoảng tiền tệ Đông Á, hoặc cục bộ, là Cuộc khủng hoảng quỹ tiền tệ quốc tế, tuy nhiên, ở một điểm nào đấy, cái tên sau còn gây nhiều tranh cãi.

Indonesia, Hàn Quốc và Thái Lan là những nước bị ảnh hưởng mạnh nhất bởi cuộc khủng hoảng này. Hồng Kông, Malaysia, Lào, Philippines cũng bị ảnh hưởng bởi sự sụt giá bất thình lình. Còn Đại lục Trung Hoa, Đài Loan, Singapore và Việt Nam không bị ảnh hưởng mấy. Nhật Bản cũng không bị ảnh hưởng nhiều bởi sự khủng hoảng, song nền kinh tế Nhật phải kinh qua những khó khăn kinh tế dài hạn của chính bản thân mình.

Mặc dù được gọi là cơn khủng hoảng "Đông Á" bởi vì nó bắt nguồn từ Đông Á, nhưng ảnh hưởng của nó lại lan truyền toàn cầu và gây nên sự khủng hoảng tài chính trên toàn cầu, với những tác động lớn lan rộng đến cả các nước như Nga, Brasil và Hoa Kỳ.

Lịch sử và nguyên nhân
Cho đến năm 1997, châu Á thu hút gần một nửa tổng số vốn nước ngoài dành cho những nước đang phát triển. Các nền kinh tế Đông Nam Á có tỷ lệ lợi tức cao đặc biệt có sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài tìm kiếm tỷ lệ hoàn vốn cao. Kết quả là nhiều nền kinh tế trong khu vực thu nhận được một lượng lớn "tiền nóng" (hot money) và kinh qua một thời kỳ giá tài sản tăng vọt mạnh mẽ. Cùng lúc, nhiều nền kinh tế khu vực như Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines, Singapore và Hàn Quốc có tỷ lệ tăng trưởng kinh tế khá ấn tượng, đạt được 8?"12% tổng sản lượng nội địa (GDP) liên tục trong khoảng thời gian cuối thập niên kỷ 1980 và đầu thập niên kỷ 1990. Thành quả đạt được này đã được nhiều viện nghiên cứu kinh tế hoan nghênh, bao gồm cả Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (World Bank), và nó đuợc biết đến như một phần phép lạ của kinh tế Đông Nam Á.

Cho dù bằng nguyên nhân tranh cãi nào đi chăng nữa, cuộc khủng hoảng châu Á cũng đã khởi đầu giữa năm 1997 và nó đã gây ảnh hưởng đến tiền tệ, thị trường chứng khoán và giá cả tài sản khác của các nền kinh tế ở Đông Nam Á. Khởi sự bằng một loạt các sự kiện ở châu Mỹ La tinh, đặc biệt sau cuộc khủng hoảng đồng pêsô của Mexico năm 1994, các nhà đầu tư phương Tây mất tin tưởng vào sự an toàn ở Đông Á và bắt đầu rút vốn về, tạo ra một hiệu ứng domino (rút tiền ồ ạt).

Năm 1994, nhà kinh tế Paul Krugman của trường đại học Princeton, (lúc đó là MIT), cho đăng bài báo tấn công ý tưởng về "phép mầu nhiệm kinh tế Châu Á".[1] Ông ta cho rằng: Sự tăng trưởng kinh tế của Đông Á, trong quá khứ, là do kết quả của đầu tư theo hình thức tư bản, dẫn tới sự tăng sức sản suất (productivity). Trong khi đó, tổng các nhân tố cấu thành năng suất lại chỉ được nâng lên ở một mức độ rất nhỏ, hoặc hầu như giữ nguyên. Ông Krugman cho rằng việc chỉ tăng trưởng tổng các nhân tố năng suất không thôi, mà không cần đầu tư vốn, đã có thể mang lại sự thịnh vượng dài hạn. Krugman có thể được nhiều người coi như một nhà tiên tri sau khi khủng hoảng tài chính lan rộng, tuy nhiên chính ông ta cũng đã từng phát biểu rằng ông ta không dự đoán cơn khủng hoảng hoặc nhìn trước được chiều sâu của nó.

Cùng thời gian, những sự thiếu hụt lớn trong các tài khoản vãng lai tư nhân xảy ra tại Thái Lan, Indonesia và Hàn Quốc và tiền bảo dưỡng những tỷ giá hối đoái ngân hàng cố định lại khuyến khích việc vay ngoài nước (external borrowing), do đó đã dẫn đến sự lệ thuộc lớn vào ảnh hưởng của những rủi ro trong tỷ giá hối đoái kể cả trong bộ phận kinh tế tài chính (financial sector) và bộ phận liên hiệp công ty (corporate sector). Vào khoảng giữa những năm 1990, hai nhân tố trên khởi sự thay đổi tình hình kinh tế của họ. Trong khi nền kinh tế của Mỹ đang được khôi phục lại sau tình trạng suy thoái đầu những năm 1990, Ngân hàng Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (U.S. Federal Reserve Bank), dưới sự lãnh đạo của Alan Greenspan, bắt đầu nâng tỷ lệ lợi tức của Mỹ lên để ngăn chặn lạm phát. Tình trạng này làm cho Mỹ trở nên một thị trường hấp dẫn để đầu tư hơn là các nước ở Đông Á, và do đó gây nên những luồng hùn vốn dồi dào thông qua những tỷ lệ lợi tức ngắn kỳ hạn cao và nâng giá đồng Đô La Mỹ, làm cho đồng tiền của các nước Đông Nam Á đứng nguyên, gây ra tình trạng kém cạnh tranh trong xuất khẩu ở các nước này. Cũng trong thời gian này, mùa Xuân năm 1996, tăng trưởng trong xuất khẩu của Đông Nam Á giảm xuống một cách nhanh chóng, giảm giá trị địa vị tài khoản vãng lai của họ.

Một số nhà kinh tế học đưa ra luật điểm cho rằng tác động của Đại lục Trung Hoa đối với nền kinh tế thực (real economy) là nhân tố làm cho sự tăng trưởng xuất khẩu ở các quốc gia Đông Nam Á giảm xuống, song các nhà kinh tế này vẫn duy trì rằng nguyên nhân chính của cuộc khủng hoảng là do đầu cơ bất động sản quá mức (ước đoán về giá trị và giá cả bất động sản bên ngoài thực tế). Trung Quốc cũng bắt đầu cạnh tranh, và thực ra là cạnh tranh với các nước xuất khẩu Đông Nam Á khác, đặc biệt là trong những năm 1990 sau khi Trung Quốc thực thi một số sửa đổi có xu hướng dành cho ngành xuất khẩu. Quan trọng nhất là đồng tiền Thái Lan và Indonesia bị lệ thuộc nặng nề vào đồng đô la Mỹ, là đồng tiền đang được tăng giá trị trong những năm 1990. Các nhà nhập khẩu phương Tây lùng tìm các nhà sản xuất với giá rẻ hơn và họ đã tìm thấy những nhà sản xuất này ở Trung Quốc, trong lúc đồng tiền của Trung Quốc đã bị mất giá so với đồng đô la. Nhiều nhà kinh tế khác phản đối luật điểm này và cho rằng cả hai, Đông Nam Á và Trung Quốc đều cùng một lúc, từng trải sự lớn mạnh đột biến trong xuất khẩu đầu những năm 1990.

Nhiều nhà kinh tế học, như những người trong Viện Cato tin tưởng rằng cuộc khủng hoảng châu Á được tạo nên không phải do tâm lý thị trường hay công nghệ kỹ thuật - (trên thực tế, cái này lại đại diện một hình thức có hiệu quả hơn của chủ nghĩa tư bản thông qua khả năng thu thập thông tin một cách rẻ tiền hơn và nhanh chóng hơn) ?" song do các chính sách kinh tế vĩ mô bóp méo thông tin, dẫn đến tính bất ổn và hấp dẫn các nhà đầu cơ tích trữ. Cái mà một số nhà bình luận gọi là "tâm lý bầy đàn", chỉ là hậu quả của việc các nhà đầu cơ cư xử hợp lý, lưu tâm tới các chính sách tiền tệ (Chính phủ bảo vệ chính sách tỷ giá hối đoái cố định) mà họ cho là không thể duy trì lâu dài được. Những nhà kinh tế này cũng tin rằng, khủng hoảng là hậu quả tất yếu của các chính sách bảo hộ, chính sách kinh tế vĩ mô không bền vững, cha đẻ của chính những khiếm khuyết trong thị trường mà chúng có trách nhiệm phải loại bỏ, hạn chế.

Một số nhà kinh tế khác, trong đó có Joseph Stiglitz và Jeffrey Sachs, đã hạ thấp vai trò của nền kinh tế thực trong khủng hoảng so với thị trường tài chính khi xét đến tốc độ của khuảng hoảng. Tốc độ khủng hoảng chóng mặt đã khiến Sachs và những người khác liên tưởng tới một kịch bản cổ điển các hệ thống ngân hàng sụp đổ khi gặp rủi ro bất ngờ. Sachs đã chỉ ra các chính sách tài chính, tiền tệ gắt gao của các chính phủ thực hiện theo khuyến cáo của IMF trước làn sóng khủng hoảng, trong khi Frederic Mishkin lại nêu lên vai trò của thông tin một chiều trong thị trường tài chính trong việc làm dấy lên "tâm lý bầy đàn" trong giới đầu tư đã thổi phồng lên một rủi ro tương đối nhỏ trong nền kinh tế thực. Cuộc khủng hoảng vì thế đã thu hút sự quan tâm của các nhà kinh tế học hành vi theo hệ tâm lý thị trường.

Ngoại trưởng 10 nước ASEAN lúc đó tin rằng, việc liên kết các hệ thống tiền tệ chặt chẽ là một nỗ lực thận trọng nhằm củng cố vững chắc các nền kinh tế ASEAN. Thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad cáo buộc nhà đầu cơ George Soros đã làm dấy lên tình trạng đầu cơ tiền tệ trên phạm vi lớn trong nền kinh tế Malaysia. Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN lần thứ 30 diễn ra tại Subang Jaya, Malaysia đã thông quan một Tuyên bố chung vào ngày 25 tháng 7 năm 1997 nêu rõ mối quan ngại sâu sắc và kêu goi các nước ASEAN cần hợp tác chặt chẽ hơn nhằm bảo vệ và tăng cường lợi ích của ASEAN trong giai đoạn này.[2] Ngẫu nhiên là trong cùng ngày này, các Ngân hàng Trung ương của hầu hết các nước chịu tác động của khủng hoảng đã gặp nhau tại Thượng Hải trong Hội nghị cấp cao Đông Á Thái Bình dương EMEAP, và thất bại trong việc đưa ra một biện pháp Dàn xếp cho vay mới. Trước đó một năm, Bộ trưởng Tài chính của các nước này cũng đã tham dự Hội nghị Bộ trưởng Tài chínhAPEC lần thứ 3 tại Kyoto, Nhật Bản vào ngày 17 tháng 3 năm 1996, và theo như Tuyên bố chung, các bên đã không thể nhân đôi được Quỹ tài chính phục vụ cho Hiệp định chung về cho vay và Cơ chế Tài chính trong tình trạng khẩn cấp. Vì vậy, cuộc khủng hoảng có thể xem như một thất bại trong việc xây dựng năng lực phù hợp kịp thời, thất bại trong việc ngăn chặn sự lôi kéo tiền tệ.

Nhưng:

Sự khác nhau đáng chú ý nhất giữa Việt Nam và Thái Lan có lẽ là cơ chế kiểm soát dòng vốn. Thái Lan đã mở cửa tự do dòng vốn bằng việc bãi bỏ kiểm soát vốn từ những năm 90, trong khi tại Việt Nam việc lưu thông dòng vốn ngoại vẫn có những cản trở nhất định (đặc biệt với nguồn vốn đầu tư qua các Quỹ, nhà đầu tư vẫn phải quy đổi sang VND mới có thể đầu tư). Ngoài ra, các quy định hành chính, quy định trên thị trường ngân hàng? khiến cho dòng vốn này chưa thể ra vào tự do và ?odễ dãi? được.



Đây có thể coi như là Việt Nam đang được mặc một cái ?oáo giáp? bảo vệ, tuy nặng nề song có khả năng hạn chế được phần nào những cú sốc về cán cân thanh toán.

Và:
Việt Nam đã có rất nhiều kinh nghiệm rút ra từ bài học Thái Lan.

-------------
Năm 97 là khủng hoảng tòan khu vực bác ơi , lần nầy VN đi sô lô .

Được lvha74 sửa chữa / chuyển vào 23:15 ngày 28/05/2008

Mai thi rồi, nay học sao kịp ?

Ừ nhỉ, phải có thằng nèo ném cho cái phao