Nhìn lại sự can thiệp của SCIC

Chi phí và lợi ích của hành vi can thiệp của SCIC

Các lý thuyết cũng như thực tiễn nghiên cứu cho thấy ba kết quả quan trọng.

Thứ nhất, thị trường thứ cấp là vô cùng quan trọng, quyết định đến sự tồn tại của thị trường sơ cấp và do vậy ảnh hưởng đến sức khỏe tăng trưởng của nền kinh tế.

Thứ hai, sau khi cổ phần hoá thì các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn. Thực tiễn cổ phần hoá ở Việt Nam trong nhiều năm qua cho thấy điều đó.

Thứ ba, việc chuyển đổi cổ phần hoá trong một thị trường chứng khoán chưa phát triển đầy đủ hoặc thiếu ổn định sẽ làm lợi cho một bộ phận nhỏ các thành phần có sẵn tiềm lực tài chính trục lợi. Ngay cả khi kết quả cuối cùng của ?odoanh nghiệp? là như nhau nhưng hiệu quả của hiệu ứng phân phối thu nhập qua cơ quan quản lý nhà nước bị triệt tiêu.

Chúng ta nhìn nhận vấn đề này như thế nào trong mối tương quan của các nhóm lợi ích. Chúng ta không bàn đến điểm thứ nhất vì rất rõ ràng và không thể phủ nhận. Hai điểm sau cần nhìn thận trọng và kỹ càng trong kế hoạch ngắn và dài hơi của Chính phủ Việt Nam với nền kinh tế.

Điểm thứ hai về ích lợi của cổ phần hoá là rõ ràng và thực tế chứng minh ở Việt Nam trong thời gian qua là các doanh nghiệp sau khi chuyển đổi đã hoạt động hiệu quả.

Việc càng chuyển đổi sớm, sẽ làm cho động lực tăng trưởng mạnh mẽ hơn và là sức kéo đối với sức tăng trưởng dài hạn. Kết quả cuối cùng của cổ phần hoá là doanh nghiệp được chuyển đổi hình thức chủ sở hữu. Nếu chúng ta không chỉ quan tâm tới kết quả cuối cùng thì câu hỏi tiếp theo đặt ra sẽ là: ai là người tham gia sở hữu doanh nghiệp (những người nắm giữ cổ phiếu hiện tại) trong hơn 80 triệu dân số Việt Nam.

Điểm thứ ba chính là nội dung trả lời cho câu hỏi trên: những người có tiền và những người đầu cơ với kỳ vọng lợi nhuận sau này.

Lợi ích của những người còn lại, những người không thể có được tiềm lực tài chính tham gia cổ phần hoá (nông dân, giáo viên, sinh viên,..) là gì khi mà họ cũng là người ?osở hữu? ?ocác doanh nghiệp Nhà nước?.

Câu trả lời chính là ?othặng dư? thu lại được sau khi cổ phần hoá và sử dụng nguồn thặng dư này nhằm thúc đẩy tăng trưởng ở những nơi cần tăng trưởng. Do vậy lợi ích từ thặng dư vốn và sử dụng thặng dư này là vô cùng quan trọng là kênh tái phân phối cho toàn bộ nền kinh tế bên cạnh kết quả cuối cùng là doanh nghiệp được cổ phần hoá.

Điểm thứ ba cần phân tích kỹ hơn trong điều kiện của Việt Nam và các bài học từ quá khứ còn nóng hổi để cho thấy kết quả cho câu hỏi đặt ra: so sánh chi phí và lợi ích và từ đó cho thấy SCIC đang làm lợi cho ai trong kế hoạch của Việt Nam.

Kinh nghiệm chứng khoán gần đây ở Việt Nam (giai đoạn 2002-2004), Trung Quốc (2001-2005) và Thái Lan (1997-2007) cho thấy tại các nền kinh tế có sức chịu đựng yếu hoặc thị trường chứng khoán phát triển chưa hoàn chỉnh, sẽ mất rất nhiều thời gian để thị trường có thể vực dậy sau suy thoái.

Có lẽ thị trường chứng khoán Việt Nam cũng sẽ cần thời gian dài như vậy để phục hồi nếu rơi vào suy thoái nặng nề một thời gian dài.

Khi đó mặt bằng giá mới trong các kế hoạch IPO tới đây sẽ ở mức giá thấp và mức độ tham gia của người dân không nhiều khi rủi ro thanh khoản và bóng ma lởn vởn của suy thoái vẫn còn trong khi nước ngoài và các nhóm lợi ích nhỏ với tiềm lực tài chính lớn là người hưởng lợi nhiều nhất khi thị trường phục hồi trở lại (như của Trung Quốc).

Trong khi đó, theo cam kết Việt Nam phải tiến hành hàng loạt các cổ phần hoá cho đến năm 2010, tức là còn khoảng 2 năm để thực hiện. Nếu quá trình đi xuống của thị trường chứng khoán xảy suy thoái thì chắc chắn rằng quá trình cổ phần hoá vẫn diễn ra nhưng sẽ không đạt được kết quả tổng thể tốt nhất vì cần phải xem thêm điểm thứ ba ở trên có đạt được tối ưu hay không.

Vũ Quang Đông,
NCS chuyên ngành tài chính, tiền tệ - ĐH Georgetown, Mỹ