Những lý do khiến Việt nam sẽ là nước chịu khủng hoảng nặng nề nhất châu á

Phác thảo bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2009
23/12/2008 12:16 (GMT + 7)
Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành phác hoạ bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2009 với nguy cơ "đà rơi tự do" của xuất khẩu, xu hướng tụt dốc của chứng khoán, những khó khăn của cán cân thanh toán quốc tế, và khả năng của một cuộc khủng hoảng nhà đất... Mục tiêu tăng trưởng 6,5% là cần thiết để đáp ứng nhu cầu việc làm, dù khó nhưng vẫn có thể thực hiện

Ngân hàng, DN và bài toán lãi suất

Giảm lãi suất để DN tồn tại

Lãi suất cơ bản giảm, lãi suất cho vay có lúc đã lập đáy 8,5% như vậy vẫn còn quá cao cho DN có thể phát triển sản xuất kinh doanh. Đây là một mức lãi suất để kìm chế đầu tư và tiêu dùng.


Hệ thống ngân hàng sẽ phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, khó tránh khỏi thua lỗ. Ảnh VNN

Trên thế giới chưa từng có một nền kinh tế nào phát triển ổn định bền vững với lãi suất ở mức ấy. Hiện nay trên thế giới lãi suất chiết khấu và lãi suất cấp vốn từ ngân hàng trung ương cho ngân hàng thuơng mại là 0,10% bên Nhật, bên Mỹ chỉ còn 0,0% đến 0,25%, và từ 1 đến 3% bên châu Âu. Hiện nay Fed đang xem xét rút lãi suất chiết khấu xuống còn 0,50%.

Với các mức lãi suất chiết khấu và cung cấp vốn ở mức này các ngân hàng thương mại có thể cho DN vay với lãi suất từ 1-2% (Nhật) đến 6-7% (Mỹ và châu Âu). Trong tình hình kinh tế hội nhập, DN Việt Nam sẽ khó có thể cạnh tranh được với lãi suất khoảng 15% thời gian qua.

Vấn đề là trong những tháng vừa qua các ngân hàng thương mại Việt Nam đã huy động vốn với lãi suất từ 17 đến 19%, nay đang ôm một số vốn huy động với lãi suất cao mà không tìm được người để cho vay với lãi suất đã giảm mạnh. Do đó các ngân hàng sẽ gặp khó khăn, bị lỗ nặng, ảnh hưởng đến sự tồn vong của nhiều ngân hàng. Lãi suất sẽ còn giảm xuống nữa và xí nghiệp không vội vàng gì để đi vay với lãi suất cao.

Trong năm 2009 lãi suất sẽ còn tiếp tục giảm, các xí nghiệp sẽ tìm vay với lãi suất thấp để trả nợ sớm và huỷ những hợp đồng vay với lãi suất cao. Hệ thống ngân hàng sẽ phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, khó tránh khỏi thua lỗ.

Ngân hàng làm gì để tránh phá sản?

Một mặt DN cần vay vốn với lãi suất ở mức cạnh tranh với quốc tế, khoảng từ 5 đến 7%, mặt khác ngân hàng đã lỡ huy động vốn với lãi suất 17-19%, vậy thì có giải pháp nào để cung ứng đầy đủ tín dụng cho DN phát triển, đồng thời không đẩy ngân hàng đến phá sản?

Một phương án khả thi là Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cung cấp vốn cho ngân hàng thương mại (NHTM) với lãi suất 1-2% để NHTM cho DN vay với lãi suất 5-7%, và đem hợp đồng vay chiết khấu lại cho NHNN. Như vậy NHTM không phải huy động vốn trong nhân dân, mà chỉ thực hiện chức năng giám định các dự án khả thi, lựa chọn các DN có sản phẩm tốt, có thị trường ổn định và phát triển, có ban quản lý tốt, có khả năng hoạt động kinh doanh có lãi, bảo đảm được việc hoàn trả vốn và trả lãi cho ngân hàng.

Tuy chiết khấu hợp đồng cho vay cho NHNN nhưng NHTM vẫn chịu trách nhiệm quản lý hợp đồng cho vay, và thu hồi vốn. Việc này đòi hỏi NHTM phải có đội ngũ cán bộ có kiến thức và kỹ năng cần thiết.

Về phần NHNN, là một thể chế quốc gia có quyền phát hành tiền tệ và tín dụng, NHNN không phải huy động vốn trong nhân dân và không phải trả lãi suất, vì thế NHNN có thể cung cấp vốn cho NHTM với lãi suất 0,30% như bên Nhật hay 1,00% như bên Mỹ.

Vai trò và chức năng của NHNN là cung cấp tiền tệ, tín dụng, và điều tiết lưu lượng để nền kinh tế có đủ dung lượng tiền và tín dụng để phát triển ổn định bền vững, đồng thời không để xảy ra lạm phát hay thiểu phát. NHNN không có mục đích làm ra lợi nhuận. Việc kinh doanh dịch vụ ngân hàng là vai trò và chức năng của NHTM được NHNN cấp vốn để cho DN vay.
Mức lãi suất cấp vốn và chiết khấu tuỳ nơi chính sách cần nới rộng tín dụng hay thu hẹp tín dụng, tuỳ từng thời kỳ cần phải hỗ trợ phát triển hay cần phải làm cho ?ohạ nhiệt?, giảm tiến độ sản xuất kinh doanh, kiềm chế lạm phát.

Xuất khẩu 2009: Ngăn chặn đà rơi tự do

Việt Nam xuất khẩu đến tỷ lệ 60% GDP, vì vậy khi nền kinh tế thế giới suy thoái, nhập khẩu co rút lại, tất nhiên là tác động đến lĩnh vực xuất khẩu của Việt Nam. Nhưng đấy là tác động từ bên ngoài. Phần khác là tác động từ bên trong do một chính sách kìm chế lạm phát dựa trên phân tích lạm phát là do ?ocầu kéo?, nên đã ban hành một chính sách tiền tệ siết chặt tín dụng, với một mức lãi suất quá cao, khiến cho DN không thể tiếp tục hoạt động sản xuất kinh doanh, hàng loạt DN lớn nhỏ đã phải ngừng hoạt động, giải thể, sa thải nhân công.

Theo tài liệu thống kê vừa được công bố, kim ngạch xuất khẩu đã bắt đầu giảm từ tháng 08 và còn tiếp tục giảm; sản xuất công nghiệp và dịch vụ cũng trên đà rơi ?otự do?.

Nhận định rằng nền kinh tế đang lâm vào tình trạng giảm phát chứ không còn là nguy cơ nữa, nên chính phủ vừa mới ban hành 5 gói biện pháp cứu nguy, trong đó có 1 tỷ USD (nay mới vừa tăng lên 6 tỷ) để kích cầu qua các dự án cơ sở hạ tầng, cấp tín dụng cho nông thôn tiêu thụ, cấp vốn cho hai Công ty Lương thực Miền Bắc và Miền Nam (?ovới lãi suất được nhà nước tài trợ? có thể hiểu là với lãi suất ở mức 0%), tạo điều kiện cho DN tiếp cận nguồn vốn với lãi suất ?othoả thuận? và định hướng là huỷ bỏ lãi suất cơ bản.

Đây là những biện pháp tích cực những chưa thể nói là đủ để cứu vãn nền kinh tế bị tác động mạnh bởi cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính toàn cấu và đang bị suy kiệt vì chính sách tiền tệ tín dụng của những tháng qua.

Một cơn địa chấn toàn cầu kèm theo một trận bão lớn với sức gió chưa từng có trong lịch sử đang tiến đến, và một phần nào đã đổ bộ lên nước ta. Vậy mà chúng ta vẫn chưa có một cơ quan dự báo nào để ước tính mức tàn phá và đề ra các chiến lược phòng chống. Khả năng là hoạt động kinh doanh, xuất khẩu của năm 2009 sẽ còn tăng tốc suy giảm, nếu nhà nước không nhanh chóng lập dự báo chính xác và ban hành những biện pháp thích ứng kịp thời.

Cán cân thanh toán quốc tế: Khó khăn

Với kim ngạch xuất khẩu bị co lại, nếu nhà nước không có biện pháp điều tiết cắt giảm nhập khẩu, thì cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam trong năm 2009 sẽ trở nên vô cùng khó khăn.

Lượng FDI năm 2008 tuy được đăng ký rất cao, nhưng mức độ giải ngân còn tuỳ thuộc nơi khả năng dàn xếp vốn vay của các nhà đầu tư. Với thị trường tài chính thế giới lâm vào tình trạng khủng hoảng, chưa thấy tia ánh sáng của phục hồi, thì khó kỳ vọng vào một tốc độ giải ngân bình thường hay nhanh chóng.

Về lượng đầu tư gián tiếp cũng khó có thể hy vọng sẽ tăng vì các tổ chức đầu tư và các quỹ đầu tư nước ngoài có nhu cầu thu hồi vốn về để giải quyết những nhu cầu tài chính cấp bách. Lượng cổ phần hay trái phiếu bán ra sẽ nhiều hơn mua vào. Số vốn thu hồi sẽ được chuyển về nguyên xứ, tạo sức ép trên cán cân thanh toán.

Lượng kiều hối phụ thuộc vào khả năng tích luỹ tiết kiệm của kiều bào, và xuất khẩu lao động. Cả hai nguồn kiều hối này đều không có tín hiệu tăng mà còn phải chịu ảnh hưởng bởi nhu cầu lao động nước ngoài co giảm và thu nhập của Việt Kiều suy yếu do nền kinh tế các nước sở tại bị suy thoái.

Thị trường BĐS: xử lý khéo, tránh khủng hoảng nhà đất khó lường
Thị trường bất động sản hiện nay đang bị đóng băng vì nhiều lý do:

Phần lớn các dự án bất động sản đang được triển khai hay đã hoàn thành, là những sản phẩm ?othương phẩm? chủ yếu là để mua đi bán lại, lấy lời trên giá cách biệt từ khi mua của công ty chủ dự án, hoặc từ các lái buôn có quan hệ đặc biệt với chủ dự án, để đầu cơ. Những dự án này sẽ khó có thể tồn tại, lượng người lái buôn đã giảm rất nhiều qua những pha lỗ nặng trong năm vừa qua, vốn tự có phần nào đã cạn kiệt, tín dụng của ngân hàng cũng không còn dễ dãi như trước nữa.

Những căn hộ hay biệt thự đã mua vào trong thời gian qua nay không tìm được người mua, hợp đồng vay nay đến hạn, lái buôn phải trả vốn và lãi cho ngân hàng, buộc phải bán đổ bán tháo, giá bất động sản sẽ phải tuột dốc.

Chẳng những thế mà vì bất động sản không bán được mà nợ ngân hàng thì không thể trì hoãn, lái buôn phải bán những tài sản khác, kể cả cố phiếu, cổ phần để trả nợ. Tóm lại, lái buôn đã kiệt sức, thị trường bất động sản đầu cơ phải bị xì xệp, hoặc bong bóng sẽ phải vỡ.

Mặt khác, ngân hàng đang lâm vào tình trạng khó khăn vì lượng nợ khó đòi đang có chiều hướng gia tăng. Theo số liệu của NHNN thì tổng dư nợ cho vay bất động sản là 115,500 tỷ đồng, thể hiện cho khoảng 9,5% tổng dư nợ của toàn hệ thống ngân hàng. Ngoài ra còn có từ 400.000 đến 500.000 tỷ đồng cho vay cầm cố sổ đỏ nhà đất.

Như vậy tổng dư nợ về nhà đất là khoảng 500.000 đến 600.000 tỷ đồng tương đương với gần 50% tổng dư nợ của cả hệ thống ngân hàng. Nếu 5% đến 10% số lượng này biến thành nợ xấu thì hệ thống ngân hàng sẽ ra sao? Bao nhiêu ngân hàng sẽ mất thanh khoản, bao nhiêu sẽ mất khả năng thanh toán? Bao nhiêu sẽ phá sản?

Tình hình này tương tự đã xảy ra bên Nhật trong những năm 1991-1992. Giá bất động sản lên ngất ngưởng, rồi tuột không phanh, kéo theo sự đổ vỡ của cả hệ thống ngân hàng. Nhà nước Nhật phải can thiệp để cứu nguy cho các ngân hàng và nền kinh tế bị suy sụp. Cho đến nay gần 30 năm, tình hình tài chính kinh tế Nhật cũng chưa hoàn toàn phục hồi, thì lại lâm vào một cuộc khủng hoảng toàn cầu chưa từng có.

Nếu Việt Nam không khéo kịp thời xử lý cuộc khủng hoảng nhà đất, hậu quả sẽ khó lường. Tài sản cầm cố không còn giá trị như ban đầu thẩm định, lại không có thị trường thứ cấp, tức là không có người mua mặc dù giá đã xuống đến sàn. Ngân hàng xiết nợ, nhưng không bán được thì sẽ mất thanh khoản, và mất cả khả năng thanh toán, đưa đến đổ vỡ hàng loạt, như đã xảy ra với trái phiếu phái sinh bất động sản ở Mỹ hay các nước châu Âu.

Giải pháp là nên sớm cắt lỗ, bán nhanh khi còn cơ hội. Đối với các dự án đang đình trệ thì nên chuyển nhượng sớm, hoặc cắt lỗ chuyển qua các dự án xây nhà cho thị trường người dân thật sự có nhu cầu mua nhà để ở. Giá bán sẽ sát với giá thành sản phẩm, hoặc theo tiêu chuẩn được quy định bởi các quỹ cho vay mua nhà, hoặc theo giá bán do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định. Những ?ochi phí quan hệ? để lập các dự án sai lầm, không có thị trường, đành phải xoá bỏ.

Bùi Kiến Thành - chuyên gia kinh tế độc lập

Em đã biết rùi. Khổ lắm, nói mãi.