Phân biệt DN tốt - xấu

Hiện tại trên sàn có nhiều doanh nghiệp (DN) niêm yết với mục đích để bán cổ phiếu ra thị trường và tạo những đợt sóng tăng giảm rất mạnh nhằm thu hút giới đầu cơ. Tuy nhiên, về lâu dài, kết cục của những cổ phiếu này sẽ là những phiên giảm sàn liên tục trắng bên bán. Vậy làm cách nào giúp nhà đầu tư (NĐT) có thể phân biệt DN tốt - DN xấu? Qua bài viết này, Vietnam Equity có vài gợi ý đến NĐT cách nhận biết, đánh giá DN để phòng ngừa rủi ro. Những số liệu minh họa trong bài viết được bộ phận dữ liệu của Vietnam Equity thu thập dựa trên BCTC do DN cung cấp hoặc những website tài chính thông dụng.

1. Hãy chú ý đến tiền mặt của DN.

Thông thường những DN tốt thường tích lũy nhiều tiền mặt theo thời gian. Lượng tiền mặt này đến từ hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) cốt lõi của DN (từ lợi nhuận, chiếm dụng vốn...) chứ không phải từ việc vay vốn hay phát hành thêm cổ phiếu. Vì thực tế, rất ít doanh nghiệp hoạt động hiệu quả phát hành thêm cổ phiếu để huy động vốn. Để biết lượng tiền mặt của DN là "thật" hay "ảo", NĐT nên xem thêm mục "Lợi nhuận hoạt động tài chính" chủ yếu từ tiền gửi ngân hàng để đối chiếu với lượng tiền mà DN đang có. Thông thường DN tốt cũng có tỷ lệ nợ vay thấp.

Dưới đây là đồ thị minh hoạ lượng tiền mặt và lợi nhuận của một DN có hoạt động kinh doanh tăng trưởng đi kèm với đường đi lên của lượng tiền mặt trên mỗi cổ phiếu. Rõ ràng, nếu 2 đồ thị này đi lên và cùng hướng thì rất tốt. Những đồ thị phân tích này được chúng tôi cung cấp đến NĐT ở mục Đồ Thị Phân Tích giúp NĐT có đánh giá nhanh về DN.


Nhìn vào khoản mục tiền của DN đặc biệt là những DN phát hành tăng vốn, chúng ta cũng phần nào biết được DN đó có thật sự góp vốn thật hay chỉ là góp vốn ảo. Dưới đây là ví dụ:



Nhìn vào cơ cấu tài chính của DN Q2/2016, DN tăng vốn từ 165 tỷ lên 495 tỷ từ việc phát hành thêm cổ phiếu (ô màu đỏ). Tuy nhiên, lượng tiền mặt chỉ tăng từ 9 tỷ lên 21 tỷ (ô màu vàng), đây là dấu hiệu rất đáng nghi ngờ về tính minh bạch của việc tăng vốn. Đồng thời, cũng trong Q2/2016, các khoản "Phải thu" tăng mạnh hơn 320 tỷ (từ 63 tỷ lên 388 tỷ (ô màu xanh)). Như vậy, có thể kết luận rằng DN này tăng vốn để dồn hết vào các khoản phải thu. Đây là một dạng DN nên tránh xa vì yếu tố rủi ro về quản trị và độ minh bạch của DN. Và hiển nhiên hệ quả tất yếu của DN này trên thị trường là giá cổ phiếu rơi từ 37.000 đ/cp xuống còn 2.500 đ/cp!!!! Để nhìn nhanh tình hình cơ cấu tài chính của DN nhanh nhất NĐT có thể theo dõi mục Tổng Quan trên trang web của Vietnam Equity.

2. Hãy đối chiếu "Tồn Kho", "Phải thu" với Nợ chiếm dụng.

Thông thường, "Tồn kho" và "Phải thu" là phần tài nguyên DN phải bỏ ra để duy trì hoạt động kinh doanh, là cơ sở để ước lượng và dự đoán lợi nhuận của một DN. Tuy nhiên, "Tồn kho" và "Phải thu" chỉ tích cực khi được tài trợ bởi nguồn vốn DN đi chiếm dụng và hạn chế vay nợ.

Dưới đây là điển hình của một DN tốt (VNM): Rõ ràng từ 2013 đến 2015, VNM luôn duy trì tổng "tồn kho" và "phải thu" từ 6.000 tỷ - 6.400 tỷ; đồng thời, mức "Nợ chiếm dụng" của DN cũng ổn định quanh mức 4.000 tỷ- 5.000 tỷ. Việc duy trì và cân đối 2 mục trên giúp VNM mở rộng doanh số mà không phải sử dụng nhiều nợ vay và vẫn duy trì lượng tiền mặt rất lớn trong tài khoản.



Đối nghịch với VNM là một doanh nghiệp khác hoàn toàn trái ngược (xem cơ cấu tài chính bên dưới). Dễ dàng nhìn thấy tổng tồn kho và phải thu của DN này tăng rất nhanh, từ 1.500 tỷ năm 2011 tăng lên 4.200 tỷ năm 2015. Tuy nhiên, DN gần như không tăng được nợ chiếm dụng, vẫn duy trì 1.500 tỷ -1.700 tỷ từ 2011 đến 2015. Điều này cho thấy DN bị thiếu hụt một lượng vốn ngắn hạn (hay còn gọi là Vốn lưu động) rất lớn để tài trợ cho việc tăng tồn kho. Không còn cách nào khác, DN này buộc phải phát hành thêm, làm vốn điều lệ tăng từ 400 tỷ năm 2011 lên 4.000 tỷ năm 2015. Với những DN phát hành thêm mà nguồn lực tập trung vào "tồn kho" và "phải thu", đây là những mã rất rủi ro cho NĐT. Có lúc giá cổ phiếu của DN này đã về 3.000 đ/cp với dư bán bằng 20% Vốn điều lệ mà vẫn không có người mua.



(Còn tiếp.)