Phong toả cảng biển của Iran - Trump ra đòn chí mạng

Cuộc phong tỏa hải quân Mỹ có hiệu lực từ thứ Hai nhắm thẳng vào tử huyệt của Iran: hơn 90% thương mại đi qua eo biển Hormuz, và Iran không có lối thoát thay thế đủ tầm vóc.
Nguồn thu quốc gia Iran phụ thuộc gần như hoàn toàn vào xuất khẩu dầu mỏ và khoáng sản. Phần lớn doanh thu này không đi vào phúc lợi người dân mà được ưu tiên nuôi sống bộ máy quân sự khổng lồ - IRGC chiếm khoảng 37% ngân sách quốc phòng, tương đương gần 7 tỷ đô la mỗi năm, chưa kể hàng tỷ đô la bơm ra ngoài biên giới để duy trì các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah, Houthi, Hamas và dân quân Iraq. Khi nguồn dầu bị chặn, toàn bộ cỗ máy quân sự này mất nhiên liệu vận hành.

Nền kinh tế Iran chịu thiệt hại tức thì: 435 triệu đô la mỗi ngày bị xóa sổ, bao gồm 139 triệu từ dầu thô, 54 triệu từ hóa dầu và 79 triệu từ hàng hóa khác. Sau hơn 40 ngày xung đột, Iran chỉ còn khoảng 20 triệu thùng dự trữ khả dụng trong tổng công suất lưu trữ còn lại khoảng 40 triệu thùng. Với tốc độ khai thác hiện tại mà không xuất đi được, Iran buộc phải đóng các giếng dầu sau khoảng 13 ngày nữa. Một khi đóng, hiện tượng xâm nhập nước vào tầng chứa dầu sẽ xóa vĩnh viễn 9 - 15 tỷ đô la doanh thu hàng năm - một thiệt hại không thể phục hồi.

Cuộc phong tỏa không chỉ ngăn hàng ra mà còn bịt kín đầu vào. Iran phụ thuộc vào nhập khẩu đường biển để có được các linh kiện vi điện tử, nhiên liệu tên lửa đặc chủng, con quay hồi chuyển dẫn đường và vật liệu composite dùng trong sản xuất UAV. Khi chuỗi cung ứng này bị cắt đứt, dây chuyền sản xuất tên lửa và máy bay không người lái sẽ đình trệ trong vài tuần và tê liệt hoàn toàn trong vài tháng. Nền công nghiệp quốc phòng vốn đã gần sụp đổ sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, nay bị giáng thêm đòn phong tỏa, gần như không còn cơ hội phục hồi.

Khi bầu sữa bị cắt, IRGC sẽ tan rã từ bên trong. Lính IRGC không chiến đấu vì lý tưởng - họ chiến đấu vì lương và đặc quyền mà bộ máy này ban phát. Khi ngân sách cạn, lương không về, hậu cần đứt gãy, kỷ luật nội bộ sẽ sụp đổ trước khi súng đạn cạn. Các đơn vị cấp thấp vốn đã có dấu hiệu đào ngũ sẽ tan rã hàng loạt. Lịch sử cho thấy không có quân đội nào trụ vững khi vừa không được trả lương vừa hết đạn. Khi IRGC suy yếu, khi lực lượng Basij không còn đủ tiền để huy động, khi bộ máy đàn áp mất đi răng vuốt - người dân Iran, vốn đã kiệt sức sau nhiều thập kỷ áp bức và lạm phát, sẽ nhìn thấy cửa sổ cơ hội mở ra. Một thể chế tồn tại bằng nỗi sợ hãi sẽ sụp đổ rất nhanh khi nỗi sợ không còn được bảo đảm bằng vũ lực.

Giới lãnh đạo Iran, dù cứng rắn trong ngôn từ, không phải là những kẻ tử vì đạo. Khi đồng hồ kinh tế đếm ngược, khi nội bộ IRGC bắt đầu rạn nứt, khi đường phố sôi sục - các tính toán sinh tồn sẽ lấn át ý thức hệ. Chính quyền Tehran sẽ sớm nhận ra rằng tiếp tục đối đầu đồng nghĩa với tự sát chính trị. Chấp nhận các điều khoản của Washington, dù nhục nhã, vẫn tốt hơn mất tất cả. Eo biển Hormuz, khi đó, sẽ được mở trở lại không phải vì Tehran muốn, mà vì Tehran không còn lựa chọn nào khác.

Thị trường toàn cầu đã đọc được kết cục. Ngay sau khi lệnh phong tỏa có hiệu lực, giá dầu WTI lao từ 105 xuống còn 96 đô la. Dow Jones bật xanh trở lại. Toàn bộ thị trường châu Á mở cửa phiên 14/4 trong sắc xanh. Đây là phản ứng của sự nhẹ nhõm: thế giới tin rằng một giải pháp đang đến gần và Iran sẽ phải nhượng bộ.

Khi Tehran nhượng bộ, eo biển Hormuz mở cửa trở lại, dòng chảy năng lượng lại trơn tru như chưa hề có chuyện gì xảy ra. Các quốc gia Trung Đông tăng tốc sản xuất để bù đắp thiệt hại từ cuộc xung đột. Giá dầu dần quay về mức trước chiến tranh.

Còn Trump - đúng bản năng của một tay buôn lão luyện - quay lại với vai trò quen thuộc nhất của mình, tweet gửi Giáo chủ: "Này bạn tốt, chiến tranh qua rồi. Bây giờ tôi sẽ giúp bạn bán dầu và khoáng sản đi khắp thế giới. Tôi sẽ giúp bạn xây dựng lại đất nước Iran - vốn bị tàn phá bởi chính bom đạn của tôi và Netanyahu - bằng tiền bán dầu của bạn. Make America Great Again!" . Không có kẻ thù vĩnh viễn, chỉ có lợi ích vĩnh viễn. Với Trump, đó không phải mâu thuẫn - đó là nghệ thuật của thỏa thuận.

Các tổng thống Mỹ tiền nhiệm mất hàng thập kỷ đàm phán, ký kết, nhân nhượng - rồi Iran vẫn làm điều Iran muốn. Donald Trump mất 40 ngày và một dòng tweet. Hóa ra, thứ ngôn ngữ mà Tehran hiểu không phải là ngoại giao - mà là nắm đấm.