Tâm lý thị trường Chứng khoán từ góc độ Cung – Cầu

1. Cung - Cầu?



Trong kinh tế học, Cung, Cầu và Giá cả hàng hóa có mối quan hệ mật thiết, tác động qua lại với nhau. Cung cầu là sự điều chỉnh của thị trường, kéo giá cả về mức cân bằng. Theo quy luật này, giá cả hàng hóa lên xuống không chỉ do giá trị nội tại của chúng, mà dựa vào nhu cầu thị trường. Khi cầu lớn hơn cung, giá có xu hướng tăng, ngược lại, cầu nhỏ hơn cung thì giá có chiều hướng giảm.

​

- Cung là gì?



Cung của một sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ là tổng số lượng hàng hóa hay dịch vụ mà nhà cung cấp đưa ra trên thị trường, ở các mức giá khác nhau. Trên góc nhìn Chứng khoán, cung được hiểu đơn giản là lực bán.



- Cầu là gì?



Cầu là tổng khối lượng hàng hóa hay dịch vụ mà người tiêu dùng cần mua tương ứng với giá cả và thu nhập. Ở phương diện thị trường Chứng khoán, cầu còn là lực mua của Nhà đầu tư.



2. Cung – Cầu song hành cùng nhau



Trên thị trường, Cung - Cầu - Giá cả có mối quan hệ mật thiết với nhau, quyết định và chi phối lẫn nhau.



Khi giá cổ phiếu tăng lên sẽ dẫn đến lượng cung tăng lên, cầu giảm dần và kiệt sức.

Khi giá cổ phiếu giảm dẫn đến lượng cung cũng giảm nhưng cầu có xu hướng cải thiện và tăng dần lên. Ở một phương diện khác, nếu lượng cung cổ phiếu bất chợt tăng lên mà lượng cầu mua vào không tăng theo thì giá cổ phiếu bị giảm. Ngoài ra, ở một thời điểm nào đó lượng cầu tăng lên nhưng cung không mạnh sẽ dẫn đến khan hàng, giá tất yếu sẽ tăng cao.



3. Quy luật Cung – Cầu



Hoạt động giao dịch Chứng khoán được xếp vào loại giao thương đặc biệt. Quy luật này có ảnh hưởng đến sự biến động của giá cổ phiếu đang được niêm yết trên thị trường. Thông qua quy luật Cung - Cầu, tâm lý của Nhà đầu tư cũng được thể hiện qua sự thay đổi về giá của các mã cổ phiếu. Nguyên lý này ảnh hưởng mạnh đối với Nhà đầu tư trong ngắn hạn bởi hội chứng FOMO (tâm lý sợ bỏ lỡ).



Một ví dụ kinh điển trong lịch sử:



Đối với cổ phiếu ROS, trong giai đoạn từ năm 2017 - đến 2018 có cầu tăng mạnh mẽ khiến cho giá cổ phiếu từ 10.000đ được đẩy lên 200.000đ bất chấp việc các Nhà đầu tư cho rằng mức giá bán không tương xứng với giá trị cổ phiếu.



Đến khoảng cuối năm 2020, lượng cầu cổ phiếu giảm dần, mức giá cũng bắt đầu giảm xuống chỉ còn 2.000đ/cổ phiếu. Điều này cho thấy quy luật Cung - Cầu ảnh hưởng không nhỏ đến thị trường cổ phiếu.



Ngoài những yếu tố khách quan từ Cung - Cầu, thị trường chung tăng hoặc doanh nghiệp nằm trong nhóm ngành hưởng lợi, giá cổ phiếu cũng được thúc đẩy tăng bởi các yếu tố nội tại của doanh nghiệp như lợi nhuận, doanh thu hay triển vọng phát triển trong tương lai…

​

Theo phân tích, có 3 lý do chính khiến giá cổ phiếu thay đổi:



Một là, tác động của vĩ mô và các sự kiện bất ngờ: Giá cổ phiếu có thể trượt dốc nếu doanh nghiệp thuộc nhóm ngành kém hấp dẫn, kết quả kinh doanh thua lỗ hoặc nền kinh tế hứng chịu những sự kiện “thiên nga đen” (các sự kiện hiếm khi xảy ra và không thể dự đoán trước, gây ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế). Lúc này, giá cổ phiếu thường lao dốc nhanh, Nhà đầu tư bán tháo để bảo toàn nguồn vốn. Dù giá lên hay xuống, nguyên lý Cung - Cầu luôn phản ánh tâm lý của Nhà đầu tư một cách trực diện và chuẩn xác.



Hai là, tác động của doanh nghiệp: Cả doanh nghiệp và Nhà đầu tư đều mong muốn khi mua thì giá cổ phiếu sẽ tăng. Tuy vậy, trong khi cầu cổ phiếu có thể thay đổi liên tục dựa trên các điều kiện kinh tế, nguồn cung cổ phiếu lại có xu hướng thay đổi khá chậm. Do đó, doanh nghiệp niêm yết trên sàn khó điều chỉnh lượng cung một cách nhanh chóng theo mong muốn của mình.



Các công ty có thể chủ động đẩy giá cổ phiếu bằng những thủ thuật như giảm nguồn cung cổ phiếu thông qua mua lại cổ phần (buybacks). Lúc này, số lượng cổ phiếu (cung) hiện hành trong thị trường giảm, trong khi cầu giữ nguyên dẫn đến giá cổ phiếu tăng. Một cách phổ biến khác mà các doanh nghiệp thường áp dụng là công bố kết quả kinh doanh tích cực và đẩy mạnh công tác truyền thông để xây dựng niềm tin với Nhà đầu tư.



Ba là, thanh khoản của thị trường và dòng tiền từ Nhà đầu tư mới: Dù quy luật vận hành luôn diễn ra trong thị trường chứng khoán, nguyên lý Cung - Cầu vẫn có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến xu hướng đầu tư và hút tiền từ những ai không hiểu về nó.



Theo số liệu từ Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD), tổng số tài khoản chứng khoán trên thị trường Việt Nam tính tới cuối tháng 6/2023 đạt gần 7.3 triệu tài khoản, tăng 145,864 tài khoản so với đầu tháng.



Trong đó, lượng tài khoản cá nhân mở mới đạt 145,856 tài khoản, chiếm 99.95% tổng số tài khoản mở mới trong tháng 6. Con số mở mới tài khoản tăng gần 40% so với tháng 5. Số lượng tài khoản mới tăng mạnh thuận chiều với điểm số thị trường chứng khoán.

​

Dù rót nguồn thanh khoản dồi dào vào thị trường là vậy, tuy nhiên Nhà đầu tư mới chưa có nhiều kinh nghiệm dễ bị dẫn dắt bởi làn sóng Cung - Cầu của thị trường hoặc bị kéo theo những màn “lái giá” từ các “big boy”, “đội lái”… Quy luật Cung - Cầu có ảnh hưởng nhanh và mạnh đối với giá cổ phiếu trong ngắn hạn, biểu hiện qua sự dao động giá cả trong từng phiên giao dịch.



Có thể thấy, quy luật Cung - Cầu là con dao hai lưỡi. Hiểu rõ, Nhà đầu tư sẽ tránh được nhiều rủi ro khi tham gia thị trường chứng khoán. Trong đó, nguyên lý Cung - Cầu thường ảnh hưởng mạnh đến giá cả của mã chứng khoán trong ngắn hạn. Về trung và dài hạn, yếu tố quyết định sức mạnh giá cổ phiếu thường tuân theo quy luật giá trị. Do đó, nếu đã kỹ lưỡng lựa chọn đầu tư dài hạn vào một doanh nghiệp có tiềm lực tăng trưởng trong tương lai, Nhà đầu tư không cần quan tâm quá nhiều đến những biến động ngắn hạn của thị trường.



Bên cạnh đó, Nhà đầu tư cần phân biệt giữa hai khái niệm “giá cả” và “giá trị”. “Giá cả” là những gì có thể nhìn thấy, trong khi đó “giá trị” là những gì thực sự nhận lại được trong dài hạn. Trong các siêu chu kỳ, sự điên cuồng của thị trường có thể đẩy giá cổ phiếu lên gấp nhiều lần so với giá trị thật.

​

“Hội chứng hoa tulip” trong lĩnh vực tài chính là khái niệm để chỉ những hàng hóa bị đầu cơ quá mức và thổi giá một cách khó hiểu để tạo ra bong bóng kinh tế. Hoa tulip, một loài hoa đẹp của Hà Lan, vào những năm 1600 đã bị thổi phồng gấp 10 lần thu nhập một năm của một lao động lành nghề. Điều này cũng diễn ra tương tự trong thời đại ngày nay, đặc biệt trong thị trường tài chính. Nếu ôm tâm lý lo sợ bỏ lỡ cơ hội, Nhà đầu tư dễ bị cuốn theo làn sóng đầu cơ mà không suy xét đến giá trị thực của hàng hóa. Khi bong bóng sụp đổ, chính Nhà đầu tư cá nhân là đối tượng chịu thiệt hại nặng nề nhất.



Hiện nay, nhiều công ty chứng khoán thường xuyên cập nhật các báo cáo phân tích và có đội ngũ chuyên gia chuyên nghiệp, giúp Nhà đầu tư nhận diện giá trị của doanh nghiệp, lợi thế cạnh tranh, hoạt động quản trị. Bên cạnh đó, những yếu tố thiên về kỹ thuật như xu hướng và chuyển động của thị trường cũng được cập nhật kịp thời.



Một cách hiệu quả khác để Nhà đầu tư không bị cuốn theo quy luật Cung - Cầu là chủ động xác định “biên an toàn” của bản thân. Trong quyển sách Ngày đòi nợ, tác giả Phil Town khuyến nghị Nhà đầu tư nên tìm hiểu và mua chứng khoán tốt nhất khi giá thị trường thấp hơn 30-50% giá trị nội tại của chứng khoán đó.



Dựa vào P/E (tỷ số giá trên lợi nhuận) hay điển hình hơn là các tiêu chí ROE, EPS,… từ hệ thống đầu tư Canslim của William Oniel, Nhà đầu tư có thể tìm ra những mã cổ phiếu từ các doanh nghiệp tiềm năng với mức giá hợp lý, đang chớm vào chu kỳ tăng trưởng, hoặc thậm chí là rẻ.