Trung Quốc đang trở thành “nhà máy của các nhà máy”

Trung Quốc đang trở thành “nhà máy của các nhà máy”, thúc đẩy sản xuất toàn cầu tại những khu vực như Đông Nam Á, ngay cả khi thương mại với Mỹ suy giảm.



Thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã giảm 30% trong năm ngoái do các mức thuế cao mà Tổng thống Mỹ Donald Trump áp lên hàng hóa Trung Quốc.

Tuy nhiên theo Jeongmin Seong, chuyên gia tại McKinsey Global Institute: “Trung Quốc đã đẩy mạnh đa dạng hóa đối tác thương mại, chủ yếu sang các nền kinh tế mới nổi”

Trung Quốc đang trở thành “nhà máy của các nhà máy” (tức là chuyên sản xuất và cung cấp đầu vào cho các nhà máy khác), bằng cách gia tăng mạnh mẽ xuất khẩu các linh kiện công nghiệp.

Các linh kiện này bao gồm: bộ phận điện thoại thông minh, bộ xử lý, chip nhớ và pin lithium-ion (loại pin sạc phổ biến trong thiết bị điện tử). Những linh kiện này được xuất khẩu sang các nước Đông Nam Á, nơi chúng sẽ được lắp ráp hoàn chỉnh thành sản phẩm cuối cùng.

“Trong thời gian tới, chúng ta có thể sẽ mua ít hàng hóa mang nhãn ‘Made in China’ hơn, nhưng ngày càng nhiều sản phẩm sẽ có các linh kiện bên trong được sản xuất tại Trung Quốc.” theo Chuyên gia của MGI chia sẻ

(Tức Trung Quốc không cố gắng xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh, mà đóng vai trò quan trọng hơn ở khâu cung cấp linh kiện trong chuỗi cung ứng toàn cầu)

Xuất khẩu hàng tiêu dùng của Trung Quốc đã giảm 2% trong năm ngoái (consumer goods, tức sản phẩm hoàn chỉnh phục vụ người tiêu dùng).

Ngược lại, xuất khẩu hàng hóa trung gian lại tăng 9% (intermediate goods – các linh kiện, bán thành phẩm dùng để sản xuất tiếp)

Thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã giảm 30% trong năm ngoái do các mức thuế cao mà Tổng thống Mỹ Donald Trump áp lên hàng hóa Trung Quốc, nhưng Trung Quốc đang đẩy mạnh xuất khẩu sang nền kinh tế mới nổi.

Những đối tác thương mại mới này, phần lớn là các trung tâm sản xuất (manufacturing hubs , tức khu vực tập trung nhiều nhà máy), có nhu cầu cao hơn đối với máy móc và linh kiện giá rẻ từ Trung Quốc thay vì các sản phẩm có giá thành cao cuối cùng.

Một báo cáo khác của MGI có tiêu đề “Geopolitics and the Geometry of Global Trade” (Địa chính trị và cấu trúc của thương mại toàn cầu) cho biết Mỹ cũng đã thay đổi các đối tác thương mại của mình trong năm qua.

Cụ thể, Mỹ đã thành công trong việc thay thế khoảng hai phần ba lượng hàng hóa trước đây nhập từ Trung Quốc, bằng cách chuyển sang nhập khẩu điện thoại thông minh từ Ấn Độ và máy tính xách tay từ Đông Nam Á.

Đặc biệt, ASEAN đang đóng vai trò then chốt trong việc điều chỉnh thương mại do tác động của thuế quan.

Các quốc gia Đông Nam Á đã sớm tiếp nhận làn sóng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc, khi các doanh nghiệp tìm cách ứng phó với các mức thuế áp đặt lên với hàng hóa Trung Quốc, và xu hướng đa dạng nguồn cung ứng sau đại dịch Covid.

Cuộc chiến thương mại mới nhất của Donald Trump đang thúc đẩy xu hướng “Trung Quốc cộng một” (China plus one) và ASEAN đã đóng vai trò như một “người kết nối” (matchmaker) cho chuỗi cung ứng toàn cầu và giúp nó không bị đứt gãy.

(ASEAN trở thành trung gian khi Mỹ vẫn có thể nhập hàng hóa mà không phụ thuộc trực tiếp vào Trung Quốc, trong khi Trung Quốc chuyển sang cung cấp linh kiện thay vì sản xuất thành phẩm cuối cùng qua đó cả hai bên đều phần nào đạt được mục tiêu kinh tế và chính trị của mình.)

Xuất khẩu của ASEAN đã tăng khoảng 14% tức là nhanh hơn hai lần so với mức trung bình toàn cầu. ASEAN đã tăng mạnh giao thương với cả Trung Quốc và Mỹ.

Theo MGI, các “hành lang thương mại” (trade corridors, tuyến giao thương chính) giữa “Trung Quốc-ASEAN và ASEAN-Mỹ” hiện là hai trong số những tuyến phát triển nhanh nhất trên thế giới.

Mặc dù sau sự kiện “Liberation Day” (ngày tổng thông Trump tuyên bố áp thuế hàng loạt đối tác, gây lo ngại) vào năm ngoái, nhiều ý kiến cho rằng toàn cầu hóa đã “chấm hết” nhưng trên thực tế thương mại toàn cầu không suy giảm. Có rất ít bằng chứng cho thấy các quốc gia đang đưa sản xuất trở về nước hoặc lân cận.

Theo ông chuyên gia Seong:

“Mặc dù có rất nhiều tiêu đề nói về onshoring, reshoring và nearshoring, nhưng điều đó không xảy ra trên quy mô toàn cầu. Ngày càng có nhiều quốc gia được kết nối với nhau trên khoảng cách xa hơn, và theo nghĩa đó, chúng ta có thể nói rằng toàn cầu hóa vẫn đang tiếp tục.”

Thay vào đó, thương mại đang được tái cấu trúc theo các đường hướng địa chính trị. Các quốc gia có xu hướng giao thương nhiều hơn với những nước cùng quan điểm hoặc liên minh và giảm giao thương với các quốc gia bị xem là đối thủ hoặc cạnh tranh.

Các đòn thuế quan có thể được thay đổi liên tục, nhưng việc lựa chọn giao thương với ai, đầu tư cho ai sẽ tồn tại lâu dài, kể cả sau này khi chiến tranh thương mại kết thúc.

Cre: Fortune, tác giả Angelica Ang, ngày 20/03/2026.

Dịch và bình luận Trương Đắc Nguyên