Từ Nga-Ukraine Đến Trung Quốc: Câu Chuyện Khiến Giá Phân Bón Tăng Chóng Vánh

Biểu đồ dưới đây từ SHS Research cho chúng ta thấy xu hướng giá ba loại phân bón chính trên thế giới gồm DAP (phân lân), Urea (phân đạm), và MOP (Kali) từ tháng 6/2020 đến tháng 7/2025. Biến động giá chủ yếu gắn với các sự kiện địa chính trị, khủng hoảng năng lượng và chính sách thương mại quốc tế.

​

Bắt đầu từ đại dịch COVID-19 khiến nguồn cung toàn cầu suy giảm, tiếp đến là xung đột Nga–Ukraine và các lệnh trừng phạt kéo dài. Trong khi đó, một số quốc gia sản xuất lớn như Trung Quốc, Ai Cập và Nga đã siết chặt xuất khẩu phân bón hoặc nguyên liệu đầu vào.
1. Nguồn cung tiếp tục bị thu hẹp
Trung Quốc, chiếm khoảng 1/3 sản lượng Urea toàn cầu, tiếp tục hạn chế xuất khẩu từ năm 2024, khiến lượng Urea và DAP ra thị trường quốc tế giảm mạnh.
Ai Cập, nhà sản xuất Urea lớn thứ 6 thế giới, đã gia hạn vô thời hạn chính sách cắt 30% khí đốt cho các nhà máy phân bón, ảnh hưởng đến sản lượng khu vực.
Nga không gia hạn với hạn ngạch xuất khẩu từ tháng 5/2025 tức là hạn chế xuất khẩu, trong khi EU cũng sẽ áp thuế nhập khẩu lên tới 100% đối với phân bón từ Nga và Belarus vào năm 2028.
2. Nhu cầu toàn cầu tăng nhanh
Brazil: Trong 4 tháng đầu năm 2025, lượng nhập khẩu phân bón đạt 11,26 triệu tấn, tăng 12,2% so với cùng kỳ nhờ mở rộng sản xuất đậu nành, ngô, cà phê và mía đường.
Ấn Độ: Đấu thầu gần 2 triệu tấn urê trong tháng 7/2025, nhưng chỉ có 229.000 tấn trúng thầu do giá cao và bất ổn khu vực Trung Đông. Dự kiến nhu cầu tại Ấn Độ tiếp tục tăng với CAGR 6,5% đến năm 2033.
Như cậy trên cơ sở cung giảm – cầu tăng, giá phân bón thế giới đã tăng trở lại trong 7 tháng đầu năm 2025, đặc biệt rõ ở nhóm DAP và Urea. Các nguyên nhân chính gồm:
- Chính sách bảo hộ sản xuất và siết xuất khẩu từ các nước sản xuất lớn.
- Nhu cầu nông nghiệp phục hồi tại các thị trường tiêu thụ chính như Brazil, Ấn Độ, châu Phi.
- Căng thẳng địa chính trị khiến chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục mất cân đối, đẩy giá lên cao hơn so với đáy năm 2023.
3. Giá phân bón nội địa tăng theo xu hướng toàn cầu
- Urea: tăng +10%
- Kali (MOP): tăng +30%
DAP: tằn +25%
→ Giá phân bón tại Việt Nam đang duy trì ở mức nền cao, phản ánh tác động giá toàn cầu vào chuỗi cung ứng trong nước, đồng thời tạo điều kiện cải thiện lợi nhuận cho doanh nghiệp sản xuất có vị thế.
4. Sản xuất nội địa phục hồi:
Tổng sản lượng 5 tháng đầu năm 2025 đạt hơn 3,4 triệu tấn (+11,7% YoY):
Urea: 1,2 triệu tấn (+4,9%)
Phân lân: 0,5 triệu tấn (+12,2%)
NPK: 1,5 triệu tấn (+18,8%)
DAP: 0,2 triệu tấn (+4,5%)
Tuy nhiên cung–cầu vẫn mất cân đối:
Urea và phân lân đang dư thừa
Kali phụ thuộc nhập khẩu 100%
NPK chỉ đáp ứng khoảng 44% nhu cầu trong nước