TỪ THÁP BÁO THIÊN ĐẾN TÒA KHÂM SỨ và NHÀ THỜ LỚN - HÀ NỘI

TỪ THÁP BÁO THIÊN ĐẾN TÒA KHÂM SỨ và NHÀ THỜ LỚN - HÀ NỘI

 

TỪ THÁP BÁO THIÊN ĐẾN TÒA KHÂM SỨ và NHÀ THỜ LỚN - HÀ NỘI
 
Minh Mẫn
 

 
Nhân đọc thư của ************* Ngô Quang Kiệt về vụ đòi toà nhà Khâm sứ thuộc Tổng giáo phận Hà Nội, bổng nhớ lại nguyên sử của khu đất mà ngày nay Giáo Phận coi như bất động sản của Vatican, do Tổng Kiệt quản lý
Khi Ngài lên tiếng đòi, mà các vị tiền nhiệm của Ngài đã hiến tặng một phần cơ sở cho nhà nước như ************* Trịnh Như Khuê, Nguyễn Kim Điền..giờ ngài yêu cầu trả khu đất và toà Khâm Sứ kia, xin Ngài cho phép tôi lật lại lịch sử của khu đất mà vào thời vua Lý Thánh Tông cho xây Đại Thắng Tư Thiên Bảo Tháp trong khuôn viên chùa Bảo Thiên vào thế kỷ thứ 11 (1056 xây chùa Sùng Khánh Báo Thiên. Năm 1057 xây tháp Báo Thiên 12 tầng tại phường Báo Thiên, Hànội, )
Pháp xâm lược VN, 1883, theo yêu cầu của công sứ Bonan, kinh lược Bắc kỳ là Nguyễn Hữu Độ, đã cho phá chùa Báo Thiên, lấy đất giao cho cố đạo Puginier. Năm 1884, Puginier cho xây dựng nhà thờ Lớn trên khu đất đó.
Nguyên gốc khu đất mà Ngài gọi là của Tổng Giáo phận Hà nội hay toà ************* quản lý là như thế. Có lẽ ngài chỉ thấy 1959 bị Hà Nội trưng thu nhưng Ngài quên 1883 quý Ngài đã lấy đất, phá chùa của Phật giáo một cách ngang nhiên mà không cần biết tâm lý phẩn nộ của quần chúng Phật giáo lúc bấy giờ và đang hiện giờ! Thế mà PGVN chưa bao giờ đòi các ngài phải trả lại.
Trong quá trình cướp đất phá chùa đó, các ngài đã cho xây dựng dinh thự gọi là toà Khâm sứ, để trải qua các thời kỳ xử dụng do Giáo Hoàng cử Đức cha Lecroart dòng Tên, làm Khâm sai sang kinh lược VN tại VN năm 1923. Rồi 1925, GH Pio XI, chọn Kinh đô Huế đặt tòa Khâm sứ Đông Dương, cử Đức cha Constantino Ayuti làm khâm sứ vào năm 1876- 1928, và cũng năm 1928, cha Columban Dreyer kế vi Ayuti. Năm 1937, Antonin Drapier, người Pháp, kế vị. Đến năm 1950 Pio XII lại cử cha Jhon Dooley, người Ireland làm Khâm sứ, bấy giờ tòa đặt kế toà ************* Hà Nội .Lúc vị Khâm sứ Tòa Thánh cuối cùng bị lâm trọng bệnh, được đưa về nước, thì nhà nước VN thu hồi Toà Khâm sứ .Khi đất nước chia đôi, hiệp định Genever 1954, trong bối cảnh nầy, Giáo Hội Kito VN đã vận động giáo dân, tu sĩ di cư vào Nam vì Đức Mẹ đã vào Nam!
Bỏ lại nhiều cơ sở và một số giáo xứ, nhà nước đã quy hoạch, quản lý, và phân bố bất động sản theo chính sách của XHCN lúc bấy giờ.
VÀI NÉT VỀ KHU TÒA KHÂM SỨ
Việt Nam đã có liên lạc với Vatican từ đời nhà Lê và Trịnh Tráng (1576 ?" 1652). Vua Lê Thế Tông (1572 ?" 1599) đã gởi một bức thư cho Đức Giáo Hoàng Urbanô VIII. Đó là bức quốc thư đầu tiên của Triều Đình Nhà Lê gởi cho Toà Thánh Vatican. Nhưng mãi đến năm 1925 Đức Giáo Hoàng Piô XI mới thành lập Tòa Khâm Sứ tại Đông Dương.
Năm 1922, ĐGH PIO XI cử Đức Giám Mục Lécroart, Dòng Tên, Giám Mục Giáo Phận Thiên Tân (Tientsin), Trung Hoa, làm Khâm Sai Tòa Thánh đi quan sát tình hình các giáo phận ở Đông Dương, đặc biệt về cách tổ chức các chủng viện và chương trình học vấn. Năm 1925, ĐGH Piô XI lập Toà Khâm Sứ Đông Dương và Thái Lan, và ngày 25.5.1925 Tòa Thánh cử ĐGM Constantino Ayuti (1876-1928) làm Khâm Sứ tại Đông Dương, chính yếu là tại Việt Nam. Lúc đầu, ngài tạm đặt Văn Phòng tại Hà Nội. Nhưng Thượng Thư Nguyễn Hữu Bài, một người Công Giáo, đã đề nghị ngài xây cất một Tòa Khâm Sứ tại Huế, vì nơi đây mới là kinh đô của Việt Nam. Ngài chấp thuận. Vì thế, trụ sở của Tòa Khâm Sứ Vatican ở Đông Dương đã được xây cất gần Nhà Thờ Chính Tòa Phủ Cam, Huế.
Năm 1950, ĐGH Piô XII đã bổ nhiệm ĐGM John Dooley, người Ireland, làm Khâm Sứ tại Đông Dương. Ngài quyết định dời trụ sở Toà Khâm Sứ ra Hà Nội và đặt cạnh Toà Giám Mục Hà Nội, vì lúc đó Huế không còn là thủ đô của Việt Nam nữa.
Năm 1954, khi Việt Nam bị chia đôi, Đức Khâm Sứ John Dooley vẫn ở lại Miền Bắc. Năm 1959, chính phủ Hồ Chí Minh bắt đầu áp dụng các biện pháp nghiêm nhặt đối với Công Giáo, ra lệnh cho các giáo sĩ ngoại quốc phải rời khỏi miền Bắc. Vào tháng 3 năm 1959, mặc dầu Đức Khâm Sứ John Dooley đang trải qua nhiều cơn bệnh nặng, ngài vẫn được nhà cầm quyền Hà Nội chuyển đến Nam Vang, Kampuchia. Linh mục O''Driscoll, một giáo sĩ Ai-Len, đã tạm thời đảm nhiệm chức vụ Quyền Khâm Sứ. Tuy nhiên, sau khi Đức Khâm Sứ John Dooley rời Việt Nam 2 tuần, Linh mục O''Driscoll cũng bị bắt buộc rời khỏi Hà Nội, Tòa Khâm Sứ Vatican tại Hà Nội bị tịch thu. Một bức tường ngăn cách giữa Tòa Giám Mục Hà Nội và Toà Khâm Sứ đã được chính quyền dựng lên.
(con đường lựa chọn. Tú Gàn)
Đó là lời phân giải, đại loại về toà Khâm sứ là như thế, và có văn bản của vị Khâm sứ cuối cùng ?" Dooley, cám ơn Toà ************* VN đã cho mượn cơ sở. Những dẫn chứng đó chỉ xác định sự hiện diện của toà Khâm sứ, và không ai phủ nhận sự hiện diện của toà Khâm sứ đó tồn tại một cách ngang nhiên suốt thời gian dài mà nhà Thờ Lớn đã chiếm cứ trên mãnh đất chùa đã trên 123 năm nay.
Vậy trước khi là toà Khâm sứ, nó thuộc Tổng giáo phận Hà Nội cai quản, thuộc bất động sản của Vatican? Trước khi có giấy Điền thổ xác nhận tài sản đó thuộc quyền cai quản của Giáo phận Hà Nội, nó thuộc về ai ?