Từ Vina…xin đến Vinashin

Từ Vina…xin đến Vinashin

Bản in ấn Email Cỡ chữ

//



(Tamnhin.net) - Người ta thường đặt tham nhũng, ăn cắp, phá hoại lên hàng đầu trong bảng “tổng sắp tiêu cực” và lãng phí thường nép sau như một vị trí khiêm nhường của mảng này. Thực ra, so với tham ô, tham nhũng thì lãng phí mang đặc trưng riêng, nặng nề và nhức nhối không kém mà điểm nổi trội nhất là làm tiêu biến năng lực, năng lượng xã hội với tốc độ nhanh và gây nhiều hệ lụy khác. Tamnhin.net xin trân trọng giới thiệu loạt bài viết của tác giả Nguyễn Huy Cường về đề tài này.


Lịch sử của một não trạng

1- Năm 1978 ai về Phủ Đức (Việt Trì, Vĩnh Phú) đều thấy xót cho một “bãi tha ma” xe ô tô tải đủ loại rộng tới vài hecta ven Quốc lộ số 2, thậm chí có chiếc mới vài năm tuổi đã bị “chôn sống” tại đây. Thời đó, ngành tái chế phế liệu chưa phát triển nên cũng chưa ai làm ơn dọn đi cho. Vài trăm cái xe, có cái không khó để khôi phục nhưng từ từ mục nát sau nắng mưa. Một Giám đốc cơ quan đối diện “bãi rác tiền tỷ” này cười nhạt: Lo gì, Bác Lê Thanh Nghị sắp làm một vòng trên thế giới, lại vô khối xe mới ùa về, tha hồ mà dùng.
(Hồi đó ông Lê Thanh Nghị là Phó thủ tướng, mỗi khi ông đi thăm các nước XHCN về là kéo theo các gói viện trợ về theo)
Cần nói thêm là thời đó, những “bãi tha ma” ô tô như trên không hiếm. Đã có trường hợp một đoàn khảo cổ học khi khảo sát một mặt bằng tại Hòa Bình, khai quật được cả một khu vực có hơn hai chục chiếc xe mới tinh, chưa sử dụng chắc sơ tán vào đây tránh bom Mỹ rồi quên luôn, sau đó một trận lũ bùn đã xóa dấu vết.
32 năm sau, giữa mùa khô khốc liệt 2010, trên suốt nhiều tuyến đoạn quốc lộ 1 những dãy đèn đường sáng trưng, cách 150 mét một trụ, mỗi bên một đèn, mỗi bóng đèn 500 w. cứ sáng rực rỡ suốt ngày , chỉ tính trên một đoạn 6 km ở Bình Thuận, lượng điện năng dùng để thi gan với mặt trời một ngày bằng lượng điện của một công ty may tầm trung dùng trong hai tuần.
2- Một lần tôi về thăm quê, thấy một ông cháu họ lên làm chủ tịch xã, vừa mừng, vừa lo. Mừng vì ở độ tuổi 32 cháu đã trưởng thành, đã có cái mà tự hào với những chi họ khác trong làng và thấy cháu công tác tốt, không có điều tiếng gì. Lo vì khi hỏi thăm về năng lực, ông cháu vui vẻ khoe: “ cái cháu làm được, mười mươi có lợi cho dân cho nước là xin được cho xã mình “đạt” danh hiệu …xã nghèo!” .
Lý giải cho “thành tích ” này, ông cháu cho biết: hai năm nay, vài chục cháu là con em của xã này học hành ở khắp nơi được giảm học phí. Xã được miễn giảm nhiều khoản đóng góp v.v..”.
Cháu còn nêu vài ví dụ ở nơi nầy nơi khác quanh địa phương, nghèo hơn mình mà chưa được công nhận.

3- Một anh bạn trên cao nguyên, là một đại úy bộ binh thời chống Mỹ, gọi máy cho tôi:
- em xem có chỗ nào “Nhà nước” , xin cho thắng cháu lớn nhà anh…
Thằng lớn nhà anh, hồi thi đại học được 7 điểm, cao đẳng cũng không đậu, đang đi làm hợp đồng cho một đội thi công lưới điện.
Tôi hỏi: Sao lại phải “nhà nước”?. Anh bạn nói rõ: em biết rồi, thằng cu nhà anh nó hèn, có biết chao chát gì đâu, ở ngoài qua cọ sát “bật bãi” ngay, “vào” được cái nhà nước, mình yên tâm.

CCCP
Lựa ba nút nhấn trên đây để khởi đầu cho loạt bài viết về đề tài LÃNG PHÍ CỦA CÔNG này, một tinh thần được ngạn ngữ Việt thâu tóm trong một câu tuyệt vời: “Cha chung chẳng ai khóc”
Hồi những năm tám mươi, được lên thành công thức biểu thị bằng mấy chữ viết tắt của quốc hiệu Liên bang Xô Viết “CCCP” , ở ta được hiểu rất rộng rãi là “của công cứ phá” hay “còn cho còn phá”, “ các chú cứ phá” ….
CCCP , từ một khẩu ngữ mang tính hài hước, đã ăn sâu vào tâm thức và biến thành não trạng của một bộ phận không nhỏ quan chức và người dân và tạo nên sự thất thoát, hủy hoại tài lực quốc gia không bút nào tả hết được.
Cãi não trạng này là nguyên nhân của nguyên nhân, là tiền đề của ý thức, là cái nôi dung dưỡng mọi luận lý khi muồn bảo vệ lỗi lầm hoặc “làm mát” dư luận khi xảy ra thất thoát lớn, dần dà, nó tách “lãng phí” ra khỏi phạm trù đạo đức xã hội, không xếp nó vào lằn ranh “đặc biệt nghiêm trọng” mà lẽ ra, “địa vị” của nó phải ở đó.
Nếu những cái ô tô của Nga, Đức nói trên phải mua bằng tiền túi của tư nhân, chắc tuổi thọ của nó phải cao hơn nhiều lần nhưng từ cái não trạng “chờ ông Lê Thanh Nghị” nên nó bị khai tử rất oan ức.
Nếu người quản lý điện biết được năng lượng sáu cây số đèn đường thi gan cùng mặt trời kia giá bao nhiêu thì không đến nỗi như vậy.
Nếu ông chủ tịch kia biết rằng, để hỗ trợ một vùng nghèo như thế này, có nét đẹp của chế độ nhưng nó sẽ làm chậm lại đà thăng tiến ở những vùng khác thì không …vui mừng khi được “danh hiệu” xã nghèo như vậy.
Nếu ông cựu sỹ quan bô binh nêu trên biết rằng: đội ngũ ăn lương nhà nước như xứ ta đang chiếm kỷ lục so với tỷ trọng dân số, đang là gánh nặng như thế nào với nền kinh tế quốc gia, biết thêm đội ngũ viên chức có năng lực “thường thường bậc trung” hoặc yếu kém đang trì kéo sự hoàn thiện của bộ máy nhà nước như thế nào thì chắc không nhằm nhắm ép con vào “nhà nước” như thế.
Tất cả bốn đối tượng được “chọn” làm tiêu điểm ở phần trên, hội tụ với nhau ở một điểm chung : CCCP !. Của công cứ phá !.

Những chấm phá lớn.
Thú thực, không đề tài nào …dễ viết hơn đề tài này. Khi bắt đầu khảo sát, quy hoạch tư liệu thì thấy cái gì cũng “đắt’. Chữ đắt ở đây có thể hiểu theo nghĩa báo chí hay ý nghĩa kinh tế đều được.
Có cái sau khi tính toán sơ bộ, thấy sởn da gà, phải dùng máy tính nhỏ bấm lại, cái ô đen có sức chứa tới đơn vị trăm tỷ trên máy cũng bất lực và phải biểu thị bằng các ký hiệu phụ trợ mới gom hết số tiền.
Để chúng ta có thể hình dung có hệ thống, xin học cách của ngành văn hóa chia Lãng phí thành hai loại “vật thể “ và “phi vật thể” cho tiện.
Bây giờ ta quan sát vài “chấm” thuộc loại “phi vật thể”.

Việc nộp phạt sau khi vi phạm luật giao thông của tài xế ô tô
Các điều khoản chế tài về phạt và mức tiền phạt nhằm giải bài toán giúp người vi phạm chấp hành pháp luật, đóng góp một phần tiền bạc cho nhà nước theo hạn mức quy định.
Ô tô là loại phương tiện dùng vận tải ở bất kể cung độ nào trên lãnh thổ Việt Nam, thậm chí có thể quá cảnh sang các nước láng giềng .Hành trình nhiều khi rất dài, từ đầu nam đến cuối bắc.
Việc vô tình hay cố ý vi phạm để bị phạt là chuyện khó tránh trong cuộc đời người cầm lái xe, nhất là trong tình hình hiện nay
Xin nêu ví dụ như ở chặng đường từ cầu Cần Thơ về cầu Mỹ Thuận ngoài 18 km được chạy trên 50 km/h ra, còn lại gần ba mươi km phải chạy dưới 40 km với chủng xe tải mặc dù đây là đoạn đường rất rộng, có giải phân cách, mật độ xe trung bình về ban ngày, rất thưa về ban đêm .
Nhưng, nếu chỉ vô tình không nhìn tấm biển hạn chế tốc độ ( hoặc khi bị xe khác che chắn tầm nhìn) là bị thổi phạt ngay nếu anh chạy bằng …nửa công xuất xe, cụ thể là lối 50km/h, là coi như “dính” rồi.
Sau khi kiểm tra, CSGT lập biên bản. Tài xế công nhận lỗi rồi nhận biên bản. Năm, mười ngày sau đem biên bản đến cơ quan CSGT xử lý, sang kho bạc nhà nước nộp tiền nhận lại giấy tờ rồi về.
Nếu tài xế là người địa phương hoặc vùng lân cận thì mất chí ít là một ngày cho khâu này nhưng nếu người vi phạm ở Hà Nội thì tình hình lại khác. Chi phí cho việc này kể cả đi bằng ô tô vào Vĩnh Long cũng mất 5 ngày cả đi về và 2 triệu tiền lộ phí. Nếu đi bằng máy bay thì mất hơn ba triệu tiền vé và 2 ngày cả đi về, giải quyết vụ việc.
Ngoài số ngày công, số tiền bạc và hao tổn sức khỏe ra, con một tổn thất khác là Doanh nghiệp xe kia phải thuê một tài xế khác chạy thay thế hoặc cho đầu xe này ngừng kinh doanh trong vài ngày. Tại ví dụ này, ngoài tiền phạt theo luật định, các phí tổn không tên khác không ít hơn 5 triệu đồng.
Trên toàn quốc, mỗi ngày ở 62 tỉnh thành không ít hơn 1000 vụ có cự li từ địa phương ghi phạt đến nơi trú của đương sự trên 500 km thôi thì thiệt hại “phụ” này sẽ không ít hơn 3 tỷ đồng!, mỗi năm sẽ là hơn 1000 tỷ đồng!.Đó cũng chỉ là với đối tượng ở xa, còn một số lượng lớn hơn nhiều lần, ở địa phương sở tại thì cũng mất một ngày để lên đồn xuống phủ, tổng thiệt hại không ít hơn số kia là bao!.
Thật xót xa cho đồng tiền của xã hội , nó được chi cho một mục đích vô lối và vô lý bấy lâu nay!

Bài và ảnh: Nguyễn Huy Cường
​

( kỳ tới : điều gì đã xảy ra?”)