Văn hóa thẩm định vững mạnh đến từ việc hạn chế động cơ sai lệch và bảo vệ quyết định dài hạn

Hôm nay mình đọc được trong đại hội cổ đông của Berkshire Hathaway, chia sẻ của Ajit Jain (một trong hai kế nhiệm Warren Buffett và Charlie Munger) về văn hóa doanh nghiệp và chế độ lương thưởng để chống lại các căn bệnh thành tích của giới đầu tư và thẩm định như sau:

Về văn hóa và định hướng thẩm định, vốn là yếu tố cực kỳ quan trọng. Tôi có một vài nguyên tắc đơn giản trong nhiều năm, dù đôi khi phải trả giá nhưng tổng thể vẫn là kết quả tích cực.

Thứ nhất, chúng tôi giữ số lượng người tham gia vào việc ra quyết định rất ít. Ba cộng sự hàng đầu trong mảng tái bảo hiểm (reinsurance) của tôi đã làm việc cùng tôi hơn 35 năm và chúng tôi cũng là bạn bè.

Và một điều nữa, để tránh cạnh tranh nội bộ hoặc “dẫm chân nhau”, chúng tôi áp dụng hệ thống lương cố định, thay vì các công thức thưởng phức tạp khiến cá nhân hưởng lợi khi thắng còn công ty chịu phần lỗ khi thua (they get the upside and Berkshire gets the downside)

Tôi cố tránh kiểu đó càng xa càng tốt. Bởi thực tế, đó là vấn đề chung của hầu hết các hệ thống lương thưởng mà tôi từng thấy.

Một yếu tố quan trọng khác là nhân sự cần trải qua giai đoạn khó khăn mà không bị trừng phạt. Chúng tôi “cách ly” họ khỏi biến động thị trường để họ cảm thấy an tâm và đưa ra quyết định đúng đắn.

Những yếu tố này giúp chúng tôi duy trì tư duy dài hạn và không bị cuốn theo các xu hướng nhất thời của thị trường và không hành động chỉ để cho có.

Vấn đề lương thưởng thực sự rất quan trọng

Sau nhiều năm quan sát các chương trình lương thưởng, tôi nhớ mình từng nói với Warren Buffett rằng:

“Ông cứ đưa tôi một kế hoạch lương thưởng, tôi sẽ tìm cách “lách” nó (I’ll game it) mà ông sẽ không nhận ra trong nhiều năm sau.”

Và đó chính là vấn đề,

Thêm một sự thật nữa là, nếu nhân viên thất bại, họ sẽ muốn đàm phán lại cơ chế, còn nếu họ thắng, họ sẽ vui vẻ giữ toàn bộ phần thưởng. Đó chính là thách thức lớn nhất.

- Từ Ajit Jain, trong Đại hội cổ đông Berkshire Hathaway 02/05/2026

Dịch: Trương Đắc Nguyên