Vì sao năm 2026 lại được dự báo là một năm đầy khó khăn đối với thương mại toàn cầu?

Hệ thống thương mại quốc tế kết thúc năm 2025 sau khi trải qua một trong những giai đoạn hỗn loạn nhất trong lịch sử kinh tế hiện đại, nhưng viễn cảnh năm 2026 lại hé lộ một bức tranh đầy rẫy sự bất ổn dai dẳng và những thách thức mới nổi.

Mặc dù tổng kim ngạch thương mại hàng hóa đã thể hiện khả năng phục hồi đáng ngạc nhiên trong suốt năm, nhưng thành phần và hướng đi của các dòng chảy toàn cầu đã trải qua sự tái cấu trúc cơ bản để đáp ứng các biện pháp bảo hộ leo thang và những thay đổi địa chính trị.

Các xu hướng thương mại khác biệt đang nổi lên.

Dữ liệu gần đây do nhà phân tích ngành vận tải biển John McCown tổng hợp cho thấy khối lượng container toàn cầu đã tăng 2,1% so với cùng kỳ năm ngoái vào tháng 10 năm 2025, cho thấy sự ổn định bề ngoài trong thương mại quốc tế. Tuy nhiên, con số tổng hợp này che giấu những khác biệt sâu sắc giữa các khu vực, báo hiệu sự tái cấu trúc trong các mối quan hệ thương mại. Khối lượng container nhập khẩu vào Hoa Kỳ đã giảm mạnh 8% trong cùng kỳ, trong khi nhập khẩu vào châu Phi, Trung Đông, Mỹ Latinh và Ấn Độ ghi nhận mức tăng đáng kể.

Sự khác biệt này thể hiện sự đảo ngược rõ rệt so với năm 2024, khi nhập khẩu container của Mỹ tăng vọt 15,2%. McCown mô tả sự thay đổi này như bằng chứng cho thấy chuỗi cung ứng toàn cầu đã bắt đầu các phản ứng thích ứng với cấu trúc thuế quan do chính quyền Trump thiết lập. Nếu năm 2025 là năm thực thi thuế quan, thì nhà phân tích dự đoán rằng năm 2026 sẽ là năm mà các hậu quả kinh tế được thể hiện đầy đủ.

Sự tái cấu trúc này vượt xa việc chỉ đơn thuần chuyển hướng thương mại. McCown nhận thấy rằng các chuỗi cung ứng container trên toàn thế giới đã bắt đầu tổ chức lại các mô hình thương mại, cho thấy các doanh nghiệp đang theo đuổi những điều chỉnh mang tính cấu trúc hơn là chỉ tìm kiếm các giải pháp tạm thời. Điều này thể hiện sự phân mảnh tiềm tàng vĩnh viễn của hệ thống thương mại toàn cầu tích hợp vốn là đặc điểm của thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh.



Bốn điểm mấu chốt gây áp lực cho năm 2026

1. Đánh giá USMCA: Đàm phán lại quá trình hội nhập Bắc Mỹ

Hoa Kỳ, Canada và Mexico chuẩn bị bắt đầu cuộc xem xét chính thức đầu tiên về Hiệp định Hoa Kỳ-Mexico-Canada (US-Mexico-Canada Agreement), hiệp định có hiệu lực từ năm 2020. Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer thừa nhận rằng quá trình đàm phán sẽ bước vào vùng đất chưa được khám phá, do điều khoản chưa từng có tiền lệ cho phép sửa đổi thực chất chỉ sau sáu năm thực hiện.

Quá trình xem xét đã thu hút sự tham gia tích cực từ các bên liên quan, với báo cáo của Greer cho biết có hơn 1.500 ý kiến đóng góp trong thời gian lấy ý kiến công chúng. Mặc dù nhiều người trả lời bày tỏ sự ủng hộ việc gia hạn thỏa thuận, hầu hết đều chủ trương sửa đổi – một thực tế dẫn đến các cuộc đàm phán gay gắt. Bất kỳ điều khoản nào được một quốc gia thành viên coi là cải tiến đều có thể gây ra chi phí tương ứng cho các đối tác của họ, tạo ra một tình huống "được ăn cả, mất tất cả" có thể làm căng thẳng thêm các mối quan hệ vốn đã mong manh.

Thời điểm này đặc biệt khó khăn khi quan hệ Mỹ-Canada đang xấu đi. Chính quyền Trump đã chấm dứt các cuộc đàm phán thương mại với Ottawa vào tháng 10 sau khi Canada sử dụng quảng cáo chống thuế quan có hình ảnh cựu Tổng thống Ronald Reagan. Trong khi đó, Mexico đã đáp trả chủ nghĩa bảo hộ của Mỹ bằng cách áp thuế trả đũa lên tới 50% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và các nước châu Á khác, làm phức tạp thêm mối quan hệ ba bên.

Kết quả của cuộc xem xét này sẽ thiết lập tiền lệ về cách các thỏa thuận thương mại hiện đại dung hòa chủ nghĩa dân tộc kinh tế trong khi vẫn bảo toàn được những lợi ích về hiệu quả từ hội nhập khu vực. Việc không đạt được sự đồng thuận có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng sản xuất của Bắc Mỹ, đặc biệt là trong các lĩnh vực ô tô và điện tử phụ thuộc vào mạng lưới sản xuất xuyên biên giới liền mạch.

2. Sự gián đoạn trên biển: Nghịch lý của sự bình thường hóa

Ngành vận tải biển đang đối mặt với hai xu hướng tưởng chừng tích cực nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng, gợi nhớ đến thời kỳ đại dịch. Lars Jensen, Giám đốc điều hành của công ty tư vấn hàng hải Vespucci Maritime, xác định đây là những điểm yếu nghiêm trọng cần lưu ý trong năm 2026.

Thứ nhất, việc trợ cấp cho các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Biển Đỏ sau kế hoạch hòa bình Gaza tháng 10 đã khiến tuyến đường vận chuyển truyền thống Á-Âu qua kênh đào Suez trở nên khả thi trở lại. Các hãng vận tải lớn bao gồm CMA CGM và Maersk đã cố gắng nối lại các chuyến vận chuyển hạn chế qua hành lang này. Tuy nhiên, Jensen cảnh báo rằng việc quay trở lại hoàn toàn tuyến đường Biển Đỏ sẽ làm tràn ngập thị trường châu Âu với năng lực vận chuyển dư thừa, gây ra tắc nghẽn cảng nghiêm trọng khi cơ sở hạ tầng phải vật lộn để đáp ứng lượng hàng hóa đổ về đột ngột.

Trong hai năm qua, các hãng vận tải đã sử dụng tuyến đường dài hơn qua Mũi Hảo Vọng vòng quanh Nam Phi, nhờ đó hấp thụ hiệu quả năng lực vận chuyển và duy trì sự ổn định giá cước. Việc chuyển hướng nhanh chóng trở lại có thể làm mất ổn định sự cân bằng cung cầu được các hãng vận tải biển dày công xây dựng.

Thứ hai, Jensen nhấn mạnh những rủi ro về phía cầu xuất phát từ khả năng tăng tốc kinh tế của Mỹ. Nếu những dự báo của chính quyền Trump về tăng trưởng dựa trên đầu tư và giảm lãi suất trở thành hiện thực, làn sóng bổ sung hàng tồn kho có thể vượt quá khả năng vận chuyển hiện có. Kịch bản này sẽ đảo ngược điều kiện thị trường hiện tại, có khả năng gây ra tình trạng tắc nghẽn, thiếu thiết bị và tăng vọt giá cước vận chuyển như đã xảy ra trong giai đoạn 2021-2022.

Do đó, ngành vận tải biển phải đối mặt với một năm 2026 đầy biến động bất kể kịch bản nào xảy ra—hoặc dư thừa năng lực vận chuyển và giá cước thấp, hoặc khan hiếm năng lực vận chuyển và giá tăng vọt. Cả hai kết quả đều không tạo ra môi trường ổn định, dễ dự đoán, vốn là điều kiện thuận lợi cho thương mại quốc tế hiệu quả.

3. Các Hiệp định Thương mại Mong manh: Giới hạn của Ngoại giao Giao dịch

Chính sách ngoại giao thương mại năm 2025 của chính quyền Trump nhấn mạnh các thỏa thuận song phương với các nền kinh tế lớn, thu được những nhượng bộ về cam kết đầu tư và tiếp cận thị trường để đổi lấy mức thuế quan giảm nhẹ. Tuy nhiên, những thỏa thuận này thiếu tính bền vững về mặt thể chế của các hiệp định thương mại truyền thống, vì chúng không có cơ chế thực thi toàn diện cũng như khung pháp lý chi tiết.

Quan trọng hơn hết, mối quan hệ trọng tâm giữa Mỹ và Trung Quốc hiện chỉ được điều chỉnh bởi một thỏa thuận ngừng bắn một năm thay vì một giải pháp toàn diện. Giới hạn thời gian này đảm bảo sự bất ổn tiếp diễn và cản trở việc lập kế hoạch dài hạn vốn rất cần thiết cho các quyết định đầu tư cần nhiều vốn.

Những diễn biến gần đây cho thấy sự mong manh của phương pháp giao dịch này. Indonesia đã phản đối các yêu cầu thương mại của Mỹ sau thỏa thuận được công bố hồi tháng 7, và việc hoàn tất hiện được dự kiến sớm nhất là vào cuối tháng 1. Trung Quốc được cho là đã gây áp lực lên Malaysia và Campuchia liên quan đến các thỏa thuận thương mại của họ với Mỹ, cảnh báo về các điều khoản gây bất lợi cho lợi ích của Trung Quốc. Ngay cả Anh cũng đang đối mặt với những khó khăn mới trong các cuộc đàm phán với Washington.

Đại diện Thương mại Greer đã công khai xác định Liên minh châu Âu và Ấn Độ là những trường hợp đặc biệt gây tranh cãi, với các cuộc đàm phán dự kiến sẽ kéo dài đến tận năm 2026. Văn phòng của ông gần đây đã đe dọa trả đũa các công ty EU về các quy định dịch vụ kỹ thuật số ảnh hưởng đến các công ty công nghệ Mỹ, báo hiệu rằng ngay cả các thỏa thuận sơ bộ cũng vẫn có thể bị đảo ngược.

Môi trường của các thỏa thuận không bền vững này tạo ra sự bất ổn sâu sắc trong kinh doanh. Các tập đoàn đa quốc gia cần khung pháp lý ổn định để biện minh cho các chi phí cố định đáng kể khi thiết lập các cơ sở sản xuất, mạng lưới phân phối và quan hệ với nhà cung cấp. Do đó, việc thiếu các cam kết lâu dài có thể kìm hãm chính xác dòng vốn đầu tư mà các thỏa thuận đó hướng đến việc thúc đẩy.

4. Phán quyết của Tòa án Tối cao: Giới hạn hiến pháp đối với quyền thương mại của cơ quan hành pháp

Có lẽ nguồn gốc của sự không chắc chắn lớn nhất cho năm 2026 xuất phát từ vụ kiện đang chờ xử lý tại Tòa án Tối cao, thách thức cơ sở hiến pháp cho các mức thuế đối ứng của Trump - các loại thuế rộng rãi được áp đặt lên hầu hết các đối tác thương mại lớn dựa trên thẩm quyền pháp lý đáng ngờ.

Vụ kiện này đặt ra những câu hỏi cơ bản về sự phân chia quyền lực và giới hạn quyền tự quyết của tổng thống trong chính sách thương mại. Mặc dù các thị trường dự đoán hiện đang đưa ra xác suất khoảng 75% cho việc chính quyền thua kiện, nhưng hệ quả của một phán quyết ngược lại vẫn còn mơ hồ.

Kevin Hassett, giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia, nói với đài CBS rằng ngay cả khi Tòa án Tối cao phán quyết chống lại chính quyền, việc hoàn trả rộng rãi doanh thu thuế quan đã thu dường như khó xảy ra do sự phức tạp về mặt hành chính. Tuy nhiên, quan điểm này mâu thuẫn với các nguyên tắc pháp lý đã được thiết lập, yêu cầu chính phủ phải hoàn trả các khoản thuế đã thu bất hợp pháp.

Nếu Tòa án tuyên bố các mức thuế này vô hiệu, các nhà nhập khẩu Mỹ sẽ phải trả hàng chục tỷ đô la tiền thuế mà sau đó bị coi là bất hợp pháp. Việc hoàn trả tiền sẽ đặt ra những thách thức hành chính đáng kể, có thể cần đến sự phê duyệt ngân sách của Quốc hội và nhiều năm xử lý các yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, việc không hoàn trả kịp thời sẽ cho phép chính phủ giữ lại nguồn thu được bằng các biện pháp vi hiến – một tiền lệ với những hệ lụy đáng lo ngại đối với pháp quyền.

Một phán quyết trái chiều từ Tòa án Tối cao cũng sẽ buộc chính quyền phải dựa vào các thẩm quyền theo luật định khác để áp đặt thuế quan, có khả năng là các điều khoản an ninh quốc gia của Mục 232. Cách tiếp cận này cũng có những phức tạp riêng, vì nó đòi hỏi phải chứng minh các mối đe dọa an ninh đáng tin cậy từ việc nhập khẩu hàng tiêu dùng và nguyên liệu sản xuất - một gánh nặng ngày càng khó khăn khi phạm vi áp dụng mở rộng.

Đại diện Thương mại Greer từ chối dự đoán liệu năm 2026 có yên tĩnh hơn năm 2025 về các vấn đề thuế quan hay không, lưu ý rằng những quyết định như vậy vẫn thuộc về Tổng thống Trump. Chính sự mơ hồ có chủ đích này góp phần tạo nên bầu không khí bất ổn, làm phức tạp việc lập kế hoạch kinh doanh.

Bài viết chi tiết: https://vietnambusinessinsider.vn/v...-khan-doi-voi-thuong-mai-toan-cau-a50577.html