Xuất khẩu năm 2026 liệu có gặp khó?

Chính quyền ông Trump có kế hoạch thay thế Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam bằng một ứng viên được chỉ định nhằm giải quyết các quan hệ thương mại "mất cân bằng", trong bối cảnh thặng dư thương mại hàng hóa của Hà Nội với Washington đã vượt qua Trung Quốc trong các quý gần đây, giữa lúc Việt Nam vẫn đang kẹt trong các cuộc đàm phán thuế quan chưa có hồi kết với Washington.

Vào Chủ Nhật, Đại sứ đương nhiệm Marc Knapper sẽ kết thúc nhiệm kỳ sau khi bị triệu hồi đột ngột trước Giáng sinh cùng với một số nhà ngoại giao chuyên nghiệp khác. Người kế nhiệm được chỉ định, nhà ngoại giao chuyên nghiệp Jennifer Wicks McNamara – người đang chờ Thượng viện Hoa Kỳ phê duyệt sau khi được đề cử vào tháng 10 – đã tuyên bố rằng quan hệ thương mại này cần phải được điều chỉnh.

Quốc gia Đông Nam Á này đã báo cáo mức xuất khẩu kỷ lục sang Hoa Kỳ vào năm ngoái bất chấp mức thuế 20% của Mỹ áp dụng từ tháng 8, tạo ra mức thặng dư gần 134 tỷ USD, theo dữ liệu của chính phủ Việt Nam (vốn thường thấp hơn so với số liệu của phía Hoa Kỳ).

"Mối quan hệ thương mại hiện nay đang mất cân bằng," bà Wicks phát biểu trước các nhà lập pháp Hoa Kỳ vào tháng 12, đồng thời lưu ý rằng nếu được phê duyệt, bà sẽ thúc đẩy quyền tiếp cận công bằng cho hàng hóa và dịch vụ của Hoa Kỳ vào Việt Nam và khuyến khích đầu tư của Việt Nam vào Hoa Kỳ.

Tòa án Tối cao Hoa Kỳ có thể sẽ phán quyết về tính hợp pháp của các mức thuế quan từ Nhà Trắng ngay trong tuần này, nhưng các nhà phân tích cho rằng Việt Nam có thể sẽ phải đối mặt với áp lực từ Hoa Kỳ bất kể phán quyết đó ra sao.

"Chính quyền vẫn còn nhiều con đường để tái leo thang các mức thuế suất," Adam Samdin, nhà kinh tế tại Oxford Economics cho biết. Ông nói thêm rằng thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam khiến Hà Nội trở nên "dễ bị tổn thương".

Ông Knapper vốn là người ủng hộ mối quan hệ chặt chẽ hơn với Việt Nam và thường xuyên bày tỏ sự lạc quan về kết quả của các cuộc đàm phán thương mại với Hà Nội. Bà Wicks, một quan chức Bộ Ngoại giao với hơn hai thập kỷ kinh nghiệm, cũng đặt mục tiêu làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác an ninh với Việt Nam, một mục tiêu vốn được ông Knapper nhấn mạnh từ lâu.

VIỆT NAM VƯỢT TRUNG QUỐC

Dữ liệu mới nhất đã điều chỉnh theo mùa của Hoa Kỳ cho thấy thặng dư thương mại hàng hóa từ tháng 1 đến tháng 10 của Việt Nam đạt 144,2 tỷ USD, đã vượt qua kỷ lục của cả năm 2024.

Điều quan trọng là thặng dư thương mại hàng hóa của Việt Nam đã cao hơn Trung Quốc trong quý 2 và quý 3 năm 2025, theo dữ liệu mới nhất hiện có của Mỹ. Trong số các đối tác của Hoa Kỳ, chỉ có Mexico có khoảng cách thặng dư lớn hơn trong các quý đó.

Sự trỗi dậy của Việt Nam gắn liền với sự sụt giảm mạnh trong thương mại của Trung Quốc với Hoa Kỳ: Thặng dư thương mại hàng hóa của Bắc Kinh đã giảm gần một nửa xuống còn 41,4 tỷ USD trong quý 3 so với cùng kỳ năm 2024, trong khi của Việt Nam tăng khoảng 43% trong cùng kỳ lên mức 44,8 tỷ USD, theo dữ liệu điều chỉnh của Mỹ.

Dù vậy, thặng dư thương mại của Trung Quốc với Mỹ vẫn cao hơn Việt Nam nếu tính chung cho cả giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 10. Trong khi đó, xuất khẩu của Trung Quốc sang Việt Nam đã bùng nổ vào năm ngoái, theo dữ liệu từ phía Việt Nam.

Chính quyền ông Trump đã nhiều lần cáo buộc Việt Nam là điểm trung chuyển cho hàng hóa Trung Quốc hướng sang Hoa Kỳ để hưởng mức thuế thấp hơn khi mang nhãn "Made in Vietnam".

Hàng hóa chuyển tải bất hợp pháp phải chịu mức thuế 40% của Hoa Kỳ, nhưng Nhà Trắng vẫn chưa đưa ra tiêu chí cụ thể để xác định thế nào được coi là chuyển tải bất hợp pháp.

"Với việc Washington liên tục giám sát hoạt động chuyển tải bất hợp pháp, áp lực lên các vấn đề chuyển tải có thể sẽ vẫn ở mức cao và có khả năng gia tăng với vị đại sứ Mỹ mới," Phan Xuân Dũng, nghiên cứu viên tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, nhận định.