P/E - Đắt và Rẻ.

GÓC NHÌN CỦA TÔI VỀ P/E, mong các bạn đóng góp ý kiến và cùng trao đổi lịch sự:

Khi chúng ta đi chợ, siêu thị, mua sắm hàng hóa, việc ra quyết định mua bán đều nằm ở chỗ hàng hóa đo Đắt hay Rẻ. Hiển nhiên nếu hàng hóa quá đắt chúng ta dù cần cũng không mua, ngược lại khi nó quá rẻ thậm chí chưa cần lắm nhưng có thể cứ mua đã. Nói thì đơn giản, nhưng thường đó là “cảm nhận” của bản thân. Vấn đề ở đây là: Đắt so với cái gì? Rẻ so với cái gì?

Đầu tư CK cũng vậy, bộ não chúng ta có 2 hệ thống nhận thức mà Daniel Kahneman gọi là hệ thống 1 và hệ thống 2; Hệ thống 1 luôn đưa ra đánh giá rất nhanh mang tính cảm tính, Hệ thống 2 thì đưa ra đánh giá chậm hơn, suy tính hơn, nhưng nhược điểm là rất lười hoạt động. Khi nhìn thấy 1 mã cổ phiếu thị giá 9000 vnd/cp ngay lập tức Hệ thống 1 đưa ra đánh giá: Rẻ; Với một cổ phiếu khác giá 90 000, đương nhiên là đánh giá: Đắt; Điều này dù muốn hay không nhưng đó luôn là cảm nhận ban đầu của bạn và là đối tượng nghiên cứu của tài chính hành vi; Có một vài trường hợp điều này đúng, xong đối với thị trường Tài chính thì đa số kết quả cho đánh giá như trên là Sai;

Việc đánh giá mức độ đắt hay rẻ của thị trường cổ phiếu mang tính tương đối. Có rất nhiều cách xác định, đánh giá cổ phiếu rẻ hay đắt nhưng thông thường, nhà đầu tư hay sử dụng chỉ số P/E để đánh giá mức độ đắt rẻ tương đối của thị trường. Tuy nhiên, để trực quan hơn ta hay sử dụng chỉ số lợi tức cổ phiếu (Earnings Yield). Chỉ số này được tính bằng cách lấy thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS) chia cho thị giá (P); hay nói cách khác, chỉ số này được tính bằng cách lấy nghịch đảo của chỉ số P/E.

Earnings Yield = EPS/P

Sau đó, so sánh lợi tức từ đầu tư cổ phiếu với lợi tức đầu tư vào trái phiếu chính phủ, tiền gửi ngân hàng để đánh giá xem lợi tức từ đầu tư cổ phiếu có hấp dẫn hơn hay không (một hình thức tính chi phí cơ hội).

Nếu như nhà đầu tư có thể đánh giá được thị trường khi nào là đắt, khi nào là rẻ thì chắc chắn sẽ có những chiến lược mua vào - thoát ra hợp lý và tránh được “cơn đại hồng thủy” của năm 2007. Tại thời điểm 2007, Merill Lynch khuyến cáo rút toàn bộ vốn khỏi thị trường Việt Nam trước khi thị trường sụt giá cũng nhờ họ đánh giá được mức P/E bất hợp lý tại thời điểm đó.

Tại thời điểm năm 2007, lợi suất trái phiếu chính phủ nằm ở mức 7-9%/năm. Trong khi đó, P/E của thị trường ở khoảng mức 26 lần, tương ứng với tỷ suất sinh lời ở mức 3.85%/năm, chưa bằng một nửa so với lợi tức từ đầu tư phi rủi ro vào trái phiếu chính phủ. Chúng ta có thể hoàn toàn nhận thấy rằng khi đó thị trường đang được định giá quá cao.

Chúng ta hay đọc được những phân tích của các chuyên gia khuyến cáo P/E hiện nay của Việt Nam từ 13-14 là thấp nhất trong khu vực, trong đó rất nhiều cổ phiếu có P/E dưới 10 do đó Việt Nam là một thị trường rất hấp dẫn, rất rẻ. Quan điểm của tôi là đánh giá này không đúng, vì chúng ta phải xét đến lãi suất, tỉ giá, lạm phát giữa các quốc gia. Ví dụ ở Mỹ, P/E hiện tại ở mức khoảng 20 lần, tương đương với tỷ suất sinh lời khoảng 5%; tuy nhiên không thể kết luận thị trường Mỹ đắt hơn Việt Nam, khi tại đây lạm phát chỉ ở mức 1-2% và lợi tức từ trái phiếu chính phủ Mỹ chỉ nằm ở mức 2.14%/năm. Còn nếu ở Việt Nam, lạm phát từ 5-6%; lợi tức trái phiếu chính phủ và lãi suất ngân hàng tầm 7% thì để đảm bảo bù được rủi ro từ thị trường, đầu tư CK phải có lợi tức lớn hơn 12%, tương ứng với P/E tầm 8,3 trở xuống; Còn nếu không thì thà mua trái phiếu chính phủ hoặc gửi tiết kiệm còn an toàn và tốt hơn đối với đại đa số chúng ta.

Đến đây thì nhiều người sẽ hỏi, nếu P/E = 8 thì rất nhiều mã đã không còn hấp dẫn nữa vì đa số cổ phiếu vận động tốt đều có P/E từ 9 trở lên rồi; Đúng vậy, nhưng chưa đủ, điểm then chốt ở đây là tốc độ tăng trưởng. Bạn bỏ ra 10 đồng vốn cho một doanh nghiệp có P/E = 10, tức là nếu doanh nghiệp đó làm ăn có lãi ổn định, thì sau 10 năm bạn thu được vốn và các năm sau sẽ là lãi ròng của bạn (dù sao 10 năm thì hơi dài - bạn sẽ nghĩ vậy). Nhưng nếu doanh nghiệp đó làm ăn tốt, doanh thu, lợi nhuận tăng trưởng 20%/năm thì 6 năm là bạn đã thu hồi vốn; nếu tăng trưởng 25% thì chỉ cần hơn 5 năm thôi, và những năm sau thì lợi nhuận đem lại cho bạn sẽ rất lớn so với lãi suất 10%/năm.

Chính vì sớm hiểu điều này, Peter Lynch những năm điều hành quỹ Fidelity đã đưa ra tỉ lệ giữa P/E và tốc độ tăng trưởng; Theo ông nếu một công ty có tốc độ tăng trưởng 20% thì P/E hợp lí sẽ là 20, sẽ là món hời nếu P/E là 10 và sẽ bị định giá quá cao nếu P/E = 25; Nhờ ông mà Fidelity từ 1 quỹ 20 triệu $ trở thành 1 quỹ 11 tỉ $ khi ông nghỉ hưu;

Khi nghiên cứu sâu hơn, tôi nhận ra dù các cách tiếp cận khác nhau thì Peter Lynch và Warrent Buffet đều xuất phát từ “giá trị nội tại”, nhưng tôi sẽ không bàn sâu thêm nữa.

Vì các bạn có vẻ không thích, nên tôi bỏ phần cuối đi. Có lẽ không hay lắm thật. Cảm ơn các bạn mất công đọc