4 sai lầm thường gặp khi định giá P/E và P/B

Chia 20% mà cụ tính thế nào mà về 9 vậy.

Bv của MSB chỉ 15K thôi, tính đâu ra 19K vậy? Và cụ hiểu sai bản chất của chia cổ tức bằng cổ phiếu rồi.

Như trong nội dung các bài viết trước của tôi cũng đó nhận định về VPB chắc chắn sẽ tăng trưởng mạnh trong Q3&Q4-2025 nhờ bệ đỡ từ VPBS - một trong những CTCK có mức tăng trưởng cực mạnh chỉ sau TCBS.

Chính xác. Thị trường xấu thì có thể đi vốn lớn vào những cổ phiếu dưới giá trị mà còn bonus thêm khoản tiềm năng và dư địa tăng trưởng còn khá lớn nên tôi mới gọi MSB là những khoản đầu tư tuyệt vời trong bối cảnh bán tháo mạnh vào 04-2025.

--- Gộp bài viết, 06/09/2025, Bài cũ: 06/09/2025 ---

Suy bụng ta ra bụng người là tư duy của người thua lỗ.
Định giá P/E cổ phiếu chỉ là 1 phần nhỏ trong phân tích đầu tư. Ngoài ra còn so sánh tương quan với P/E ngành, tài chính, dòng tiền, mô hình kinh doanh, tiềm năng tăng trưởng...
Người có tư duy thiển cận thường chỉ muốn thấy cái họ muốn thấy.

Sai lầm thứ 2 trong định giá P/E & P/B:
Thiên kiến kẻ sống sót (Survivor bias)

Trường hợp mắc sai lầm "thiên kiến kẻ sống sót" thường xảy ra trên các biểu đồ định giá chỉ số VNINDEX, HNXINDEX, UPINDEX hoặc các biểu đồ định giá nhóm ngành khi việc tính toán P/E được tổng hợp dựa trên những cổ phiếu đang niêm yết trên thị trường chứng khoán tại thời điểm hiện tại.

Những doanh nghiệp đã bị huỷ niêm yết đều bị loại bỏ hoàn toàn ra khỏi rổ cổ phiếu tính toán mức định giá P/E cho chỉ số hoặc nhóm ngành đó mặc dù trong quá khứ những doanh nghiệp này vẫn còn niêm yết.

Điều này vô hình chung làm cho định giá của các chỉ số VNINDEX, HNXINDEX, UPINDEX và các nhóm ngành trong quá khứ "đẹp" hơn thực tế tại thời điểm đó vì đã loại bỏ hết các doanh nghiệp bị huỷ niêm yết, thường là những doanh nghiệp làm ăn thua lỗ.

Sai lầm thứ 3 trong định giá P/E & P/B:
Thiên kiến trong chọn mẫu (Sampling bias)

Khi nói về định giá P/E của thị trường chứng khoán Việt Nam, mọi người thường dùng biểu đồ P/E VNINDEX. Điều này nghe có vẻ hoàn toàn hợp lý vì chỉ số VNINDEX đại điện cho chứng khoán Việt Nam nhưng khi đánh giá trên góc độ phân tích dữ liệu thì đây là sai lầm nhiều người mắc phải nhất và nó mang tên là "thiên kiến chọn mẫu"

Chỉ số VNINDEX là tập hợp gần 400 doanh nghiệp đang niêm yết trên sàn HOSE. Trong khi thị trường chứng khoán VN hiện tại có tới hơn 1.500 doanh nghiệp nếu tính cả các doanh nghiệp đang niêm yết trên 2 sàn HNX và UPCOM.

Việc sử dụng định giá P/E VNINDEX để đánh giá mức độ đắt rẻ của toàn thị trường đã vô tình bỏ qua dữ liệu của hơn 1.100 doanh nghiệp (chiếm hơn 2/3) và chỉ tính toán dựa trên dữ liệu của gần 400 doanh nghiệp (chiếm gần 1/3).

Dù biết rằng 400 doanh nghiệp trên sàn HOSE chiếm tỷ trọng ~ 90% vốn hoá toàn thị trường nhưng việc bỏ qua 10% dữ liệu còn lại của 1.100 doanh nghiệp sẽ làm lệch đi phần nào con số định giá thực sự của toàn thị trường chứng khoán Việt Nam.

Sai lầm cuối cùng khi định giá P/E & P/B:
Thiên kiến trong đo lường (Measurement bias)

Một số website thường sử dụng Basic EPS làm mẫu số trong công thức định giá cổ phiếu theo P/E. Điều này có thể dẫn đến việc đánh giá sai giá trị thực sự của cổ phiếu khi chưa tính đến các trường hợp doanh nghiệp đã có kế hoạch ESOP, phát hành trái phiếu chuyển đổi, cổ phiếu ưu đãi,...

Các trường hợp trên sẽ làm tăng số lượng cổ phiếu lưu hành và gián tiếp làm suy giảm EPS trong tương lai. Do đó, để định giá chính xác nhất theo phương pháp P/E cần sử dụng Diluted EPS (EPS pha loãng) thay vì Basic EPS.

Lấy ví dụ biểu đồ định giá cổ phiếu MSB của Fiintrade như hình bên dưới cho bạn dễ hình dung nhé.

​

Vào thời điểm 10/10/2024, MSB chính thức niêm yết thêm 600tr cổ phiếu để trả cổ tức nhưng Fiintrade không điều chỉnh lại số liệu EPS (TTM) tương ứng với số lượng cổ phiếu lưu hành tăng thêm nên vô tình làm cho mức định giá của MSB tại thời điểm này là 6.98 - rẻ hơn so với thực tế.

P/E chính xác của MSB thời điểm này sẽ là 7.5 sau khi EPS (TTM) điều chỉnh giảm từ 1,819 xuống 1,687 do phát hành thêm 30% số lượng cổ phiếu để trả cổ tức sẽ gián tiếp làm suy giảm EPS.

Định giá P/E và P/B sao cho chuẩn?
Smoney (https://smoney.com.vn) là một trong số ít nền tảng phân tích cổ phiếu hiện nay giải quyết được 4 sai lầm "thiên kiến" phổ biến nêu trên trong các biểu đồ định giá P/E cho cổ phiếu và P/E của các nhóm ngành bằng những phương pháp phân tích dữ liệu sau:

1. Dữ liệu định giá quá khứ luôn phản ánh chính xác mức định giá tại thời điểm đó.
2. Bao gồm các doanh nghiệp đã huỷ niêm yết khi định giá toàn thị trường hoặc định giá các nhóm ngành.
3. Sử dụng định giá P/E toàn thị trường (HOSE, HNX, UPCOM) thay cho P/E VNINDEX trong các so sánh định giá.
4. Sử dụng Diluted EPS (EPS pha loãng) thay cho Basic EPS trong công thức tính định giá.

Ví dụ biểu đồ định giá MSB trên Smoney thể hiện chính xác dữ liệu định giá quá khứ, có so sánh với P/E toàn thị trường (HOSE, HNX, UPCOM) và P/E ngành Ngân hàng. Dữ liệu được tính dựa trên Diluted EPS.

Mọi người tham khảo và so sánh sự khác biệt nhé.